• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Wykorzystywanie rejestrów podatkowych i informacji zdobytych na śmietnikach w badaniach nad historią rybołówstwa w Europie

    11.01.2012. 16:49
    opublikowane przez: Redakcja Naukowy.pl

    Naukowcy prowadzący badania w ramach inicjatywy poświęconej historii populacji zwierząt morskich przejrzeli historyczne archiwa i przetrząsnęli prehistoryczne śmietniki w poszukiwaniu odpowiedzi na pytanie o zmiany, jakim podlegały na przestrzeni wieków populacje ryb w morzach północnej Europy.

    Uczeni, których działalność stanowi jeden z elementów międzynarodowej inicjatywy na rzecz spisu życia morskiego (Census of Marine Life), opublikowali wyniki badań w 14 artykułach zamieszczonych w specjalnym wydaniu czasopisma "Fisheries Research". Znaczna część prac była finansowana z budżetu Unii Europejskiej.

    We wstępie do cyklu artykułów Henn Ojaveer z Uniwersytetu w Tartu w Estonii i Brian MacKenzie z Politechniki Duńskiej wyjawili powody tak wielkiego znaczenia tych badań.

    "Wyniki tych i innych podobnych badań wnoszą istotny wkład w ustanowienie nowych zasad zarządzania ekosystemami morskimi, w tym również strategii ochrony nadmiernie eksploatowanych zasobów żywych", napisali.

    Jedno z badań przeprowadzonych przez duńskich naukowców obejmowało analizę ponad 100 000 rybich ości znalezionych w duńskich osadach z epoki kamiennej. W okresie od 7 000 do 3 900 r. p.n.e. wody wokół Danii były cieplejsze i bardziej zasolone niż obecnie. Analiza rybich ości wykazała, że w owym czasie wody te zamieszkiwały gatunki uważane dzisiaj za ciepłolubne, takie jak sardele i dorady.

    Obecnie na te gatunki ryb można natrafić w wodach położonych znacznie bardziej na południe, przykładowo w cieplejszych wodach Morza Śródziemnego. Jednak w ciągu ostatnich 10-15 lat ze względu na wzrost temperatur ryby te wróciły do wód oblewających Danię.

    Biorąc pod uwagę wyższe temperatury wody w epoce kamiennej, naukowcy byli zaskoczeni dużą zawartością ości dorszy w badanych próbkach. Badania wykazały, że za obserwowany w ostatnich latach spadek liczby dorszy częściowo odpowiada wzrost temperatury wód morskich, gdyż zjawisko to ma wpływ na przeżycie młodych osobników dorsza w Morzu Północnym.

    Uczeni uważają, że w epoce kamiennej dorsze były w stanie przeżyć w wodach o wyższej temperaturze ze względu na znacznie mniejszą presję na połowy.

    "Wyniki badań wskazują, że fauna ryb żyjących w wodach wokół Danii będzie podlegała znacznym zmianom w miarę zmian klimatu", napisali naukowcy. "Jednak istnieje możliwość zachowania dostępnych populacji dorsza w wodach wokół Danii, w tym również w Morzu Północnym, ale stopień ich narażenia na skutki zmian klimatu i ryzyko załamania się zasobów będą wzrastać z powodu obecnych wysokich poziomów śmiertelności połowowej".

    W tym czasie naukowcy łotewscy i estońscy przeglądali rejestry podatkowe zachowane w stolicy Łotwy - Rydze. Pod koniec XVII wieku w Europie panował najchłodniejszy klimat od czasu tzw. "małej epoki lodowcowej". Ryga była wówczas największym ośrodkiem wschodniego wybrzeża Bałtyku i głównym miejscem sprzedaży ryb złowionych przez okolicznych rybaków.

    Wszyscy rybacy dostarczający ryby do Rygi podlegali specjalnemu podatkowi nakładanemu przez miejski urząd skarbowy. Naukowcy wykorzystali zapisy podatkowe w celu ustalenia, jakie gatunki ryb występowały w Zatoce Ryskiej w najchłodniejszym okresie ery nowożytnej.

    Rejestry ujawniły, że większość połowów stanowiły śledzie, flądry i węgorzyce, znane z tolerancji na niskie temperatury. Gatunki preferujące cieplejsze wody, które obecnie występują stosunkowo powszechnie, takie jak okoń, stanowiły mniej niż 1 procent połowów.

    Wielkość połowów śledzi okazała się szczególnie wrażliwa na zmiany klimatu. W latach 1685-1696, w których zimy były wyjątkowo srogie, odnotowano spadek połowów tych ryb. Z kolei zmiany w połowach flądry i węgorzycy przypisuje się czynnikom społeczno-ekonomicznym, takim jak popyt rynkowy.

    UE sfinansowała badania w ramach projektów w szóstym programie ramowym (6PR). Sieci doskonałości MarBEF (Bioróżnorodność ekosystemów morskich i ich funkcjonowanie) oraz EUR-OCEANS (Analiza ekosystemów morskich) zostały sfinansowane w ramach obszaru tematycznego "Zrównoważony rozwój, zmiany globalne i ekosystemy", natomiast projekt INCOFISH (Integracja różnych obciążeń stref przybrzeżnych ze szczególnym uwzględnieniem ekosystemów i łowisk morskich) w ramach obszaru "Współpraca międzynarodowa".

    Za: CORDIS

    Czy wiesz ĹĽe...? (beta)
    Śmiertelność połowowa to odsetek ryb z danego stada zabitych wskutek połowów. Jest to jeden z głównych wskaźników używanych w planowaniu połowów w ramach Wspólnej Polityki Rybołówstwa Unii Europejskiej. Stopniowe obniżanie śmiertelności połowowej przełowionych populacji ryb ma gwarantować odbudowę tych stad w wodach Unii. Census of Marine Life (Spis morskich form życia), w skrócie CoML – jeden z największych międzynarodowych projektów badawczych różnorodności i sposobu rozmieszczenia organizmów morskich, łączący 2700 naukowców z ponad 80 krajów świata. Celem badań prowadzonych w ramach programu było dostarczenie podstaw do opracowania polityki ochrony szczególnie wrażliwych obszarów morskich, wyznaczenia obszarów morskich wymagających ochrony oraz stworzenia globalnej sieci obszarów chronionych przed agresywnymi połowami. Program jest wspierany przez wiele organizacji rządowych związanych z nauką, środowiskiem i rybołówstwem, oraz przez prywatne fundacje i korporacje. Partnerami projektu są Encyclopedia of Life i National Geographic Society. Wspólna Polityka Rybołówstwa Unii Europejskiej - stanowi element Wspólnej Polityki Rolnej Unii Europejskiej objęty mechanizmem wspólnego rynku. Przyczyną zainicjowania wspólnotowych przedsięwzięć w rybołówstwie była świadomość zagrożenia wyginięciem wielu gatunków ryb, kurczenia się zasobów mórz i potrzeba wprowadzenia regulacji rynku oraz kontroli wykorzystania zasobów morskich. W celu ochrony zasobów rybnych w ramach Wspólnej Polityki Rybołówstwa Unii Europejskiej stosuje się specjalny instrument - globalne kwoty połowowe (ilość ryb, którą można odłowić z danego zasobu w określonym czasie), przydzielane każdemu państwu członkowskiemu i tworzące tym samym narodowe kwoty połowowe.

    Słonaczek, solowiec, kolczykowiec słonaczek, solankowiec (Artemia salina) – jajożyworodny, ciepłolubny skorupiak żyjący wyłącznie w wodach słonych. Występują liczne rasy geograficzne. Żyje w śródlądowych wodach słonych w strefie umiarkowanej i subtropikalnej (np. w limanach nad Morzem Czarnym). Ze względu na trudności z oznaczeniem gatunku, uważano że masowo zamieszkuje również Wielkie Jezioro Słone, w stanie Utah, USA, jednak jest to inny gatunek, tj. Artemia franciscana. Jest to gatunek wyjątkowo euryhalinowy, tolerujący wody o różnym zasoleniu. Żyje i rozwija się w wodach o zasoleniu od 0‰ do 200, nawet do 30%, gdzie inne zwierzęta nie mają zdolności bytowania. Jaja tego skorupiaka odporne są na przesuszenie. U tego gatunku występuje partenogeneza. Na skutek zahamowania podziałów redukcyjnych występują osobniki diploidalne, triploidalne, tetraploidalne, pentaploidalne, a nawet oktoploidalne. W zależności od stopnia zasolenia wykazuje duże modyfikacje budowy Morfologia odwłoka i widełek zmienia się u populacji występujących w wodach o różnym zasoleniu, widełki u form zasiedlających wody mniej słone są dłuższe, w wodach bardziej zasolonych są krótsze. Aterynowate (Atherinidae) – rodzina ryb aterynokształtnych. Kilka gatunków z tej rodziny ma znaczenie gospodarcze oraz hobbystyczne (hodowla w akwariach). Występują w morskich wodach przybrzeżnych w klimatach zwrotnikowym, podzwrotnikowym i umiarkowanym, większość w Indopacyfiku, a trzy gatunki w Oceanie Atlantyckim. Gatunki z rodzaju Craterocephalus zasiedlają wody słodkie Australii.

    Słonaczek, solowiec, kolczykowiec słonaczek, solankowiec (Artemia salina) – jajożyworodny, ciepłolubny skorupiak żyjący wyłącznie w wodach słonych. Występują liczne rasy geograficzne. Żyje w śródlądowych wodach słonych w strefie umiarkowanej i subtropikalnej (np. w limanach nad Morzem Czarnym). Ze względu na trudności z oznaczeniem gatunku, uważano że masowo zamieszkuje również Wielkie Jezioro Słone, w stanie Utah, USA, jednak jest to inny gatunek, tj. Artemia franciscana. Jest to gatunek wyjątkowo euryhalinowy, tolerujący wody o różnym zasoleniu. Żyje i rozwija się w wodach o zasoleniu od 0‰ do 200, nawet do 30%, gdzie inne zwierzęta nie mają zdolności bytowania. Jaja tego skorupiaka odporne są na przesuszenie. U tego gatunku występuje partenogeneza. Na skutek zahamowania podziałów redukcyjnych występują osobniki diploidalne, triploidalne, tetraploidalne, pentaploidalne, a nawet oktoploidalne. W zależności od stopnia zasolenia wykazuje duże modyfikacje budowy Morfologia odwłoka i widełek zmienia się u populacji występujących w wodach o różnym zasoleniu, widełki u form zasiedlających wody mniej słone są dłuższe, w wodach bardziej zasolonych są krótsze. Stygobionty, freatobionty (gr. Stýks=podziemna rzeka + gr. bíos=życie) – organizmy przystosowane do życia w wodach podziemnych (stygal). Ze względu na specyficzne warunki życia (m.in. brak światła) u stygobiontów obserwuje się specyficzne przystosowania (utrudniające życie w innych typach wód), np.: zanik organów wzroku, zanik pigmentu w skórze i powierzchniowych powłokach ciała (ciało na ogół jest białe lub przezroczyste). U zwierząt tych występuje fotofobizm (unikanie światła, zob. fotofoby), zanik periodyczności sezonowej (co można powiązać ze stałą temperaturą wody oraz brakiem wpływu pór roku), spowolnienie procesów metabolicznych, silny rozwój narządów dotyku i narządów ułatwiających orientację przestrzenną w ciemności (np. linia naboczna). Ze względu na pochodzenie stygalu, część stygobiontów pochodzi od form morskich, część od form słodkowodnych (na skutek nasunięcia się lądolodu niektóre hydrobionty mogły przetrwać, przystosowując się do życia w wodach podziemnych). W Polsce stygobionty występują jedynie w górach. Ze względu na okresy, w których stygobionty przystosowały się do środowiska wód podziemnych, wyróżnia się:

    World Values Survey - projekt badawczy o zasięgu globalnym, którego głównym przedmiotem zainteresowania są wartości i przekonania, ich zmiany zachodzące w czasie i wpływ, jaki wywierają na życie społeczne i polityczne. Badania prowadzone są przez sieć naukowców działających na całym świecie, która od 1981 r. przeprowadziła szereg badań w niemal 100 krajach. Obecnie World Values Survey pozostaje głównym źródłem danych empirycznych na temat postaw, w tym wyznawanych wartości i przekonań, blisko 90% światowej populacji. Kolcopłetwe, cierniopłetwe (Acanthopterygii) – nadrząd najbardziej zaawansowanych w rozwoju i najmłodszych ewolucyjnie ryb promieniopłetwych z infragromady dokonałokostnych (Teleostei), obejmujący ponad 13 000 gatunków z blisko 270 rodzin. Charakteryzują się wysuwalną szczęką, bardziej ruchliwą niż u wcześniejszych Teleostei, ktenoidalnymi łuskami oraz ostrym promieniem kostnym (kolcem) w płetwach. Występują we wszystkich typach wód, najliczniej w morskich wodach przybrzeżnych. 24% gatunków zasiedla wody słodkie.

    Sikora północna (Poecile cinctus) – gatunek ptaka z rodziny sikor (Paridae) występujący zarówno w Europie i Azji jak i w Ameryce Północnej. Tak jak inne gatunki sikorowatych z rodzaju Poecile czasem jest umieszczana w ogólnym rodzaju Parus, ale wyniki szerokich badań morfologiczno-genetycznych wyraźnie pokazują, że razem z innymi spokrewnionymi gatunkami z północnej półkuli sikora północna tworzy osobny rodzaj Poecile. Sikora północna jest ptakiem osiadłym, który może przetrwać srogie zimy dzięki dużym zapasom żywności gromadzonej w ciągu całego roku. Ptak ten zamieszkuje ogromny obszar od Norwegii aż po kanadyjski Jukon (ogólnie ponad 10 000 000 km²). Badania tej sikory są stosunkowo ograniczone z powodu mroźnego klimatu i trudności terenowych tajgi, dlatego oszacowanie ogólnej populacji jest bardzo trudne. Podawane liczby wahają się od 500 000 aż do 5 milionów osobników (2003).

    Tara Oceans – wyprawa badawcza na statku Tara, mająca na celu szczegółowe poznanie górnej warstwy oceanów – do 200 m głębokości. Badania koncentrują się m.in. na badaniu planktonicznych protistów i roślin, a zwłaszcza relacji fitoplanktonu ze zmianami stężenia dwutlenku węgla i związanym z nimi globalnym ociepleniem i zakwaszeniem wód. Wśród innych badanych zagadnień przewidywane są również badania raf koralowych. Rezultaty przeprowadzonych badań mogą przyczynić się do lepszego poznania wczesnych etapów ewolucji życia na Ziemi, globalnych cykli biogeochemicznych oraz zrozumienia funkcjonowania klimatu i skutków jego zmian.

    Bezpieczeństwo wodne – pojęcie określające zdolność danej populacji do zapewnienia sobie dostępu do źródeł wody pitnej. Zapewnienie bezpieczeństwa wodnego jest narastającym problemem gdyż mają na niego wpływ takie czynniki jak przyrost naturalny, susze, zmiany klimatu, zjawiska El Niño i La Niña, coraz większe zanieczyszczenie istniejących źródeł wody, zbędne zużycie wody przez przemysł i nadmierne zużywanie wód gruntowych i artezyjskich. Poziom bezpieczeństwa wodnego ulega drastycznej redukcji w wielu krajach świata zjawisko to określa się z języka angielskiego jako „water stres”.

    Dodano: 11.01.2012. 16:49  


    Najnowsze