• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Wyniki badań naukowych przestrzegają, że europejskie zbiorowiska roślinne tracą unikalność

    10.12.2009. 15:12
    opublikowane przez: Maksymilian Gajda

    Połączenie procesu wymierania z inwazjami obcych gatunków powoduje, że europejskie zbiorowiska roślinne tracą swoją unikalność - według nowych badań naukowych finansowanych ze środków unijnych, których wyniki zostały opublikowane w internetowym wydaniu czasopisma Proceedings of the National Academy of Sciences (PNAS).

    Źródłem unijnego wsparcia badań były projekty DAISIE (Katalogowanie obcych gatunków inwazyjnych w Europie) i ALARM (Ocena globalnych zagrożeń środowiska za pomocą sprawdzonych metod), dofinansowane z tematu "Zrównoważony rozwój, zmiany globalne i ekosystemy" Szóstego Programu Ramowego (6PR).

    Jednym z najpowszechniejszych sposobów oceny bioróżnorodności w danym regionie lub obszarze jest po prostu policzenie żyjących tam gatunków. Jednakże, jak pokazują wyniki ostatnich badań, równie istotne jest ustalenie, jak blisko są ze sobą spokrewnione gatunki w danym zbiorowisku. To ważne, ponieważ jest bardziej prawdopodobne, że zbiorowisko roślinne, na które składają się w znacznym stopniu niespokrewnione gatunki, będzie w stanie przetrzymać presję w postaci zmieniającej się temperatury czy suszy. Z kolei w przypadku zbiorowiska blisko spokrewnionych gatunków, jeżeli jeden nie jest w stanie wytrzymać na przykład wysokiej temperatury, istnieje ryzyko, że blisko spokrewnione z nim gatunki również będą miały problem z przetrwaniem.

    W ramach ostatnich badań naukowcy przeanalizowali dane dotyczące gatunków roślin występujących w różnych regionach Europy od 1500 roku. W Europie występuje około 11.000 rodzimych gatunków roślin. Od 1500 r. w Europie pojawiło się około 1.600 obcych gatunków roślin, a 1.700 europejskich gatunków rozprzestrzeniło się w innych regionach Europy, w których nie są gatunkami rodzimymi. To oznacza, że około 53% inwazji roślinnych w Europie można przypisać gatunkom przenoszącym się z jednego regionu Europy do innego.

    W czasie ostatnich kilku stuleci zaledwie dwa europejskie gatunki roślin zniknęły zupełnie. Jednakże około 500 gatunków wymarło w skali regionalnej. Na przykład marzanka polna (Asperula arvensis) zniknęła z Niemiec i Austrii, w dużej mierze z powodu intensyfikacji rolnictwa, ale nadal występuje w Hiszpanii i we Włoszech.

    Fakt, że inwazje znacznie przewyższają liczebnie przypadki wymarcia oznacza wzrost łącznej liczby gatunków roślin w europejskich regionach. Jednak gatunki, które zniknęły są raczej rzadkie i pochodzą z rodzin stosunkowo nielicznych.

    Dla porównania gatunki inwazyjne najczęściej wywodzą się z rodzin wielogatunkowych i są często blisko spokrewnione z gatunkami już występującymi w regionie. W praktyce oznacza to, że podczas gdy całkowita liczba gatunków w badanym regionie wzrasta, rośliny na tym obszarze stają się coraz bardziej podobne do siebie, a różnice między regionami zacierają się, ponieważ te same rośliny zaczynają pojawiać się już wszędzie.

    "Wyniki naszych badań pokazują, że mimo zwiększania się liczby gatunków w regionach Europy, ponieważ nowe gatunki przewyższają liczbowo gatunki, które zniknęły, regiony w coraz większym stopniu tracą swoją filogenetyczną i taksonomiczną unikalność" - stwierdza dr Marten Winter z Centrum Badań Środowiskowych im. Helmholtza (UFZ) w Niemczech.

    "W przypadku omawiania różnorodności biologicznej oraz liczby czystych gatunków należy również uwzględnić inne mierniki bioróżnorodności, takie jak na przykład powiązania między gatunkami. To może dostarczyć istotnych dodatkowych informacji na temat stanu ekosystemu i możliwych zagrożeń."

    Naukowcy biorący udział w badaniach PNAS pochodzili z Czech, Grecji, Hiszpanii, Litwy, Niemiec, Nowej Zelandii, Szwajcarii i Wlk. Brytanii.

    rdo: CORDIS

    informacji: Centrum Badań Środowiskowych im. Helmholtza: http://www.ufz.de/ PNAS: http://www.pnas.org Projekt DAISIE: http://www.europe-aliens.org/ Projekt ALARM: http://www.alarmproject.net/alarm/ Teksty pokrewne: 29063, 29759, 29867, 30706 Kategoria: Wyniki projektów
    Źródło danych: Centrum Badań Środowiskowych im. Helmholtza; PNAS
    Referencje dokumentu: Winter, M. et al. (2009) Losing uniqueness: Plant extinctions and introductions lead to phylogenetic and taxonomic homogenization of the European flora. PNAS (w druku), publikacja internetowa z dnia 7 grudnia. DOI: 10.1073/pnas.0907088106.
    Indeks tematyczny: Koordynacja, wspólpraca; Ochrona srodowiska; Badania Naukowe RCN: 31565   W góre . O tym serwisie . Serwisy CORDIS . Helpdesk . © . Ważne informacje prawne Administratorem witryny CORDIS jest Urząd Publikacji

    Czy wiesz ĹĽe...? (beta)
    Owady Polski: Liczba gatunków owadów (Insecta) występujących w Polsce nie jest dokładnie poznana. Na podstawie dotychczasowych opublikowanych danych można ją szacować na około 28–34 tysięcy gatunków. Dokładna liczba nie jest znana, ze względu na brak wystarczających badań faunistycznych w wielu grupach owadów. W najnowszym, całościowym zestawieniu Andrzejewskiego i Weigle (Różnorodność biologiczna Polski) wymieniana jest liczba 26 579 zarejestrowanych gatunków. Jednakże w niektórych grupach szacuje się większą liczbę gatunków, przykładowo wśród Hymenoptera opisano z Polski 6 tys., a szacuje się, że występuje 9 tys. Każdego roku opisywane są kolejne, nowe dla fauny Polski gatunki owadów. Liczba gatunków owadów występujących w Polsce zmienia się z trzech powodów: Storczykowate (Orchidaceae Juss.) – rodzina roślin obejmująca około 21.950 – 26.049 obecnie zaakceptowanych gatunków bylin (samożywnych i myko-hetkerotroficznych), zgrupowanych w 880 rodzajach. Jest jedną z najbogatszych w gatunki rodzin roślin wyższych, na równi z rodziną astrowatych (Asteraceae). Obecnie nie jest rozstrzygnięte, która z tych dwóch rodzin jest większa, ze względu na ciągłe zmiany w ich klasyfikacji. Jednakże bez względu na dokładną liczbę gatunków storczykowatych – jest ich dwa razy więcej od liczby gatunków ptaków oraz cztery razy więcej od liczby gatunków ssaków. Do najbardziej zróżnicowanych rodzajów należą: Bulbophyllum (ok. 2000 gatunków), Epidendrum (ok. 1500 gatunków), Dendrobium (ok. 1400 gatunków) oraz Pleurothallis (ok. 1000 gatunków). W Polsce, w stanie dzikim, występuje około 50 gatunków z 24 rodzajów i wszystkie one podlegają ścisłej ochronie gatunkowej. Lista ptaków Europy − lista gatunków ptaków stale zasiedlających Europę albo regularnie lub okresowo się w niej pojawiających. Według danych z 2008 roku są to 902 gatunki, w tym 19 introdukowanych. Aktualnie introdukowanych jest 20 gatunków. Poniższa lista nie prezentuje gatunków wymarłych: alki olbrzymiej, ostrygojada kanaryjskiego oraz frankolina obrożnego, który potem został jednak introdukowany w Toskanii. Liczba gatunków, które kiedykolwiek były w Europie spotykane, ale niekoniecznie tu występują, wynosi 872 gatunki. Do listy należą ptaki z 23 rzędów:

    Zespół roślinny, asocjacja roślinna, fitoasocjacja (skrót: Ass. od association) – najniższa kategoria syntaksonomiczna. Jest to naturalne zbiorowisko roślinne o charakterystycznym, określonym składzie gatunkowym i charakterystycznej kombinacji gatunków, wśród których szczególnie ważną rolę odgrywają tzw. gatunki charakterystyczne, występujące niemal wyłącznie w tym zespole. W charakterystyce zespołu roślinnego wyróżnia się gatunki przewodnie, wyróżniające, towarzyszące i przypadkowe (jest to opis tzw. wierności) oraz określa się częstość występowania gatunków (czyli tzw. stałość). Zespół roślinny jest bytem abstrakcyjnym powtarzającym się w czasie i przestrzeni w podobnych warunkach przyrodniczych. Konkretnie realizujące się w rzeczywistości w przyrodzie zbiorowiska roślinne (fitocenozy) mogą być do niego przyrównywane jeśli spełniają określone kryteria. Proceedings of the National Academy of Sciences (PNAS) – czasopismo naukowe United States National Academy of Sciences publikujące głównie prace biomedyczne, rzadziej z zakresu fizyki, matematyki i nauk społecznych. Wydanie drukowane jest tygodnikiem. Wersja internetowa PNAS-u codziennie zawiera nowe artykuły. Pierwsze wydanie ukazało się w 1915 r.

    Gatunki bliźniacze, gatunki kryptyczne – grupa blisko spokrewnionych gatunków, które są do siebie tak podobne, że utrudnia to rozróżnienie na podstawie morfologii, a jednak występuje u nich całkowita bariera rozrodcza i brak krzyżowania. Gatunki bliźniacze szczególnie często spotyka się wśród organizmów żyjących w środowisku morskim. Gatunki alopatryczne, gatunki allopatryczne – pary lub zespoły identycznych morfologicznie gatunków izolowanych geograficznie, o zasięgach nie stykających się ze sobą. Zasięg występowania gatunków może się jednak zmieniać i z czasem gatunki alopatryczne mogą się przekształcić w gatunki sympatryczne lub gatunki parapatryczne, czyli w gatunki o zasięgach zachodzących na siebie lub stykających się.

    Gatunek zawleczony – gatunek napływowy roślin lub zwierząt, pochodzący z innego obszaru geograficznego, który przypadkowo dostał się na dany teren i rozprzestrzenił się w środowisku naturalnym. Gatunki zawleczone, łącznie z gatunkami introdukowanymi, stanowią grupę tzw. gatunków allochtonicznych, czyli obcych na danym terenie. Zawleczenie gatunków roślin i zwierząt może następować np. wraz z transportem żywności. Tak została zawleczona do Europy stonka ziemniaczana i wiele innych roślin i zwierząt. Szczury europejskie zostały przypadkowo zawleczone na inne kontynenty i liczne wyspy przez statki, na których były dawniej stałymi, nieproszonymi gośćmi. Stosunkowo często dochodzi do zawleczenia gatunków roślin i zwierząt wodnych, wraz z wodami balastowymi statków. Niektóre rośliny i zwierzęta przybyły do nas przyczepione do kadłubów statków. Czasami gatunki obce sprowadzone do celów hodowlanych, ogrodów botanicznych, jako przydomowe rośliny ozdobne, itp. przypadkowo wydostaną się do naturalnego środowiska, jak np. moczarka kanadyjska. Zawlekaniu gatunków na obce tereny sprzyja zwiększony tranzyt ludzi i towarów oraz wojny. Ochotkowate (Chironomidae) – rodzina muchówek. Są to małe i bardzo małe owady podobne do komarów, o wydłużonych przednich nogach i wydatnych czułkach. Są jedną z najliczniejszych w gatunki rodzin w świecie zwierząt – na świecie opisano ponad 10 000 gatunków, w Polsce około 500. Ich systematyka jest bardzo skomplikowana, wciąż opisuje się nowe gatunki i dokonuje rewizji systematycznych. Wykazano, że wiele blisko spokrewnionych ze sobą gatunków z tej rodziny krzyżuje się ze sobą dając płodne potomstwo – w ten sposób dochodzi do powstawania stref mieszańców.

    Owady wodne – grupa owadów wyróżniana ze względu na środowisko życia. Owady, które w części lub w całym cyklu życiowym przebywają w środowisku wodnym (żyjąc w zbiornikach wodnych lub na powierzchni wody). Zaliczane są tu rzędy, które w całości (wszystkie gatunki) związane są ze środowiskiem wodnym (w wodzie żyją ich stadia larwalne) jak i poszczególne rodziny z rzędów, których przedstawiciele zasiedlają także środowiska lądowe, zarówno larwy jak i postacie dorosłe. Wśród owadów wodnych trafiają się także gatunki z grup zaliczanych do typowo lądowych, przykładowo ze środowiskiem wodnym związanych jest w Polsce 5 gatunków motyli. W wodzie żyją tylko ich gąsienice. Współcześnie w Polsce występuje około 3400 gatunków owadów wodnych.

    Pseudanophthalmus – rodzaj chrząszczy z rodziny biegaczowatych. Do rodzaju należy około 250 gatunków, z czego blisko połowa (103 gatunki) nie została jeszcze nazwana. Są to małe (3–8 mm długości), ślepe, czerwonobrązowe owady. W zdecydowanej większości są organizmami jaskiniowymi (stygobiontami). Kilka gatunków, w tym tylko jeden północnoamerykański (Pseudanophthalmus sylvaticus), jest geobiontami. Dziesiątki gatunków o często ograniczonym do pojedynczej jaskini zasięgu występowania stanowią klasyczny przykład specjacji organizmów jaskiniowych.

    Flora Tatr: W Tatrach rośnie około 1300 gatunków roślin naczyniowych, z czego w polskim Tatrzańskim Parku Narodowym (TPN) około 1000. Charakterystyczną grupę stanowią rośliny wysokogórskie – dla 200 z nich Tatry są jedynym obszarem występowania w Polsce. Bardzo bogata jest flora mszaków – występuje ich tutaj ok. 700 gatunków, co stanowi 80% wszystkich gatunków w Polsce, ok. 1000 gatunków grzybów, 870 gatunków porostów i liczna flora glonów i 72 gatunki śluzowców.

    Dodano: 10.12.2009. 15:12  


    Najnowsze