• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Zadziwiające miejsca życia roztoczy

    21.01.2010. 11:29
    opublikowane przez: Piotr aewski-Banaszak

    Nawet w tak ekstremalnych warunkach, jak poprzemysłowe hałdy, rozwija się bogate życie - wynika z badań naukowców Uniwersytetu Śląskiego. W zwałach węglowych, rud żelaza i cynku, a nawet chemicznych zidentyfikowali oni ponad 200 gatunków roztoczy z grupy Oribatida. Siedliska tych zwierząt znaleźli także w podziemnych wyrobiskach.

    Kojarzone zwykle z uciążliwymi alergiami roztocze (Acari) to niedoceniana grupa zwierząt, odpowiedzialna za zachowanie harmonii w biosystemie glebowym - przypomina dr hab. Piotr Skubała, profesor nadzwyczajny w Katedrze Ekologii Wydziału Biologii i Ochrony Środowiska Uniwersytetu Śląskiego.

    "Mówi się, że bioróżnorodność jest największym skarbem ludzkości i jednocześnie najmniej docenianym. Roztocze są jedną z grup, które warto poznać lepiej" - przekonuje naukowiec, który od lat bada tę bardzo bogatą gatunkowo grupę pajęczaków. Do tej pory oznaczono 45 tys. gatunków roztoczy, ale może ich być nawet milion.

    Prof. Skubała wiele czasu poświęcił roztoczom glebowym na terenach poprzemysłowych. Intensywne badania, w których pomagali studenci, trwały około ośmiu lat. W tym czasie obserwowano życie na niemal 20 hałdach poprzemysłowych, położonych na terenie całego Śląska.

    Podczas tych badań zidentyfikowano aż 205 gatunków roztoczy z grupy Oribatida (mechowce). Spośród znalezionych roztoczy, 32 gatunki były nowe dla fauny polskiej, a 43 po raz pierwszy zidentyfikowano na Górnym Śląsku. "Na zwałach poprzemysłowych, po kilku latach od czasu usypania, roztocze występują w liczbie kilku tysięcy osobników na metr kwadratowy. Po 30 latach ta liczba rośnie do kilkudziesięciu tysięcy osobników i niemal 50 gatunków" - mówi dr hab. Skubała.

    Zwraca uwagę, że to i tak znacznie mniejsza liczebność, niż w warunkach naturalnych w glebie leśnej, gdzie zdarza się nawet milion osobników na metr kwadratowy.

    Aby udowodnić, w jak zadziwiających miejscach mogą występować roztocze, swoje badania dr hab. Skubała wzbogacił o próby z podziemi w Tarnowskich Górach. Znajduje się tam system ponad 300 km chodników kopalnianych, których część powstała już w średniowieczu. Okazało się, że na głębokości 60 m, nawet w odległości 5 km od najbliższego wejścia, także znajdywano siedliska roztoczy glebowych.

    Naukowcy zaobserwowali co prawda wpływ ludzi na przenoszenie się roztoczy, jednak nawet w miejscach, gdzie pojedyncze osoby docierają bardzo rzadko, roztocze również występowały. Jak na tak specyficzne warunki i tak wydawałoby się odcięte od życia miejsce, wyniki badań były zaskakujące - stwierdza naukowiec.

    Roztocze są powszechnie kojarzone jedynie z alergennymi roztoczami występującymi w kurzu, tymczasem to tylko jedna z wielu grup. Znaczna ich część występuje w glebach i to tam widać ich najważniejszą w przyrodzie funkcję. Są one ważnymi katalizatorami aktywności grzybów i bakterii glebowych. Ekosystem glebowy i biosfera nie mogłyby funkcjonować bez nich - przekonuje Skubała.

    Co roku opisuje się kilkadziesiąt nowych gatunków roztoczy z terenu Europy. Dla akarologa, czyli badacza tych zwierząt, wyzwaniem jest oznaczenie tych nowych gatunków, gdyż klasyfikacja gatunkowa wciąż nie jest dopracowana.

    Badając roztocze na zwałach poprzemysłowych, badacze zdobywają wiedzę na temat ich przystosowania. Hałda jest dla naukowca świetnym laboratorium, dzięki któremu można obserwować, jak przyroda się rozwija.

    Podczas badań naukowcy sprawdzali np., w jaki sposób na liczebność roztoczy wpływają zabiegi rekultywacyjne. Z obserwacji prof. Skubały wynika, że tylko w początkowym etapie po rekultywacji roztoczy jest dużo, ale po dłuższym czasie liczebność tych zwierząt na zwałach nierekultywowanych jest wyższa niż rekultywowanych.

    "Sukcesja jest naturalnym procesem, który wymaga czasu. Przyroda najlepiej wie, jakie gatunki i w jakiej kolejności powinny się pojawiać. Staramy się przyspieszać tę sukcesję, ale najlepiej byłoby dać przyrodzie czas, aby sama w procesie naturalnej sukcesji mogła zasiedlić zwały poprzemysłowe" - podsumowuje naukowiec.

    Źródło:
    PAP - Nauka w Polsce

    Czy wiesz ĹĽe...? (beta)
    Mechowce (Oribatida) – grupa stawonogów z rzędu roztoczy. Nazwa pochodzi stąd, iż pierwszych obserwacji tych zwierząt dokonywano na mchach. Obecnie wiadomo, że występują głównie w glebie, gdzie biorą znaczny udział w rozkładzie martwej materii organicznej (choć żywią się także grzybami, glonami, porostami, bakteriami czy pyłkiem kwiatowym). W organicznych poziomach gleb leśnych strefy umiarkowanej na powierzchni 1 m² można znaleźć kilkaset tysięcy mechowców (nierzadko ponad milion), wśród których wyróżnić można co najmniej 100 gatunków. Wodopójki – zwyczajowa nazwa roztoczy (Acari) zamieszkujących środowiska wodne. Podobnie jak powszechnie stosowana w hydrobiologii ich nazwa łacińska Hydracarina (z łaciny wodne roztocze) nie jest to nazwa taksonu, a nazwa grupy organizmów wydzielanej na podstawie kryteriów ekologicznych. Przedstawiciele 5 grup roztoczy: Hydrachnellae, Halacaridae, Oribatida, Acaridida i Mesostigmata niezależnie zasiedlili środowiska słodkowodne, zwłaszcza przybrzeżną strefę płytkich zbiorników wodnych. Na świecie około 5000 gatunków roztoczy, przedstawicieli około 300 rodzajów i podrodzajów w obrębie około 100 rodzin i podrodzin zaliczanych jest tradycyjnie do wodopójek. W Polsce występuje ponad 400 gatunków z 27 rodzin, większość to przedstawiciele rzędu Prostigmata – pospolite i liczne. Larwy wodopójek, opatrzone najczęściej 3 parami odnóży to z reguły pasożyty wodnych owadów. Dorosłe wodopójki to z reguły zwierzęta o ciele kilkumilimetrowej długości, jaskrawo ubarwione (czerwone, zielone), zaopatrzone w 4 pary odnóży, aktywnie pływające i drapieżne – polują zwłaszcza na zooplankton oraz jaja i małe larwy owadów. Oddychają tlenem rozpuszczonym w wodzie, który przenika przez powłoki ciała. Szpeciele, obrzęki (Eriophyoidea) – nadrodzina roślinożernych roztoczy charakteryzująca się obecnością dwóch par odnóży i odmiennym od pozostałych roztoczy wykształceniem narządów gębowych.

    Roztocze (Acari) – liczny (ok. 30 tys. gatunków, wiele gatunków nadal nieopisanych) rząd pajęczaków, obejmujący zwierzęta od mikroskopijnych do 3-centymetrowych. Roztocze są saprofagiczne (jak np. mechowce), ale także są wśród nich pasożyty (głównie ektopasożyty) i drapieżniki. Niektóre mogą przenosić choroby lub być szkodnikami magazynowymi. Zamieszkują wszystkie strefy klimatyczne, również obszary polarne. Dostosowały się do różnych środowisk: żyją w glebie, kurzu domowym (Roztocze kurzu domowego), w strefie przybrzeżnej środowisk słodkowodnych (tzw. wodopójki) a nawet w gorących źródłach. Roztocze (Acari) – liczny (ok. 30 tys. gatunków, wiele gatunków nadal nieopisanych) rząd pajęczaków, obejmujący zwierzęta od mikroskopijnych do 3-centymetrowych. Roztocze są saprofagiczne (jak np. mechowce), ale także są wśród nich pasożyty (głównie ektopasożyty) i drapieżniki. Niektóre mogą przenosić choroby lub być szkodnikami magazynowymi. Zamieszkują wszystkie strefy klimatyczne, również obszary polarne. Dostosowały się do różnych środowisk: żyją w glebie, kurzu domowym (roztocze kurzu domowego), w strefie przybrzeżnej środowisk słodkowodnych (tzw. wodopójki) a nawet w gorących źródłach.

    Rozkruszki (Acaridae) – rodzina roztoczy zasiedlających różne środowiska. Są wśród nich szkodniki występujące m.in. w produktach spożywczych. Wydzieliny niektórych gatunków są szkodliwe dla ludzi. Rozkruszki mają białawą barwę z odcieniem brązowawym, fioletowym lub brązowym. Ciało jest podzielone na wyraźne dwie części. Charakteryzują się gładkim, błyszczącym pancerzem, brakiem oczu oraz zwykle pięcioczłonowymi nogami. Parasitoformes (dręcze) – takson kosmopolitycznych, dużych lub średniej wielkości roztoczy, z których znaczna część jest pasożytami (jak np. kleszcze), ale nie wszystkie: około połowy ze znanych gatunków z grupy Mesostigmata (żukowce) jest drapieżna i kryptozoiczna. Żyją w glebie i ściółce, butwiejącym drewnie, odchodach, padlinie, w ptasich gniazdach czy w kurzu domowym. Kilka gatunków żywi się grzybami i pyłkiem roślin. Inne jak Varroa destructor są w pewnym okresie hematofagami, tzn. odżywiają się krwią.

    Roztocze kurzu domowego – grupa saprofitycznych, mikroskopijnych (0,1–0,5 mm długości) pajęczaków z rzędu roztoczy (Acari), żyjących w kurzu domowym i żywiących się głównie naskórkiem. Acariformes – najbardziej zróżnicowany nadrząd roztoczy (Acari). Zalicza się do niego przeszło 32 000 opisanych gatunków w 351 rodzinach. Szacuje się, że w sumie jest w tym nadrzędzie od 440 000 do 929 000 gatunków.

    Idiosoma – część ciała roztoczy (Acari), na którą składa się podosoma (segmenty z odnóżami krocznymi) i opistosoma (tylne segmenty, bez odnóży).

    Żukowce (Mesostigmata syn. Gamasida) grupa roztoczy (Acari), należąca do Parasitiformes. Obejmuje w większości roztocze wolnożyjące, zamieszkujące ściółkę lasów oraz innych środowisk, gdzie odgrywają bardzo istotną rolę, będąc ważnym ogniwem sieci troficznych tychże środowisk. Są to również pasożyty zewnętrzne i wewnętrzne lądowych bezkręgowców oraz kręgowców, w tym wielu ptaków i ssaków. Obecnie do Mesostigmata zalicza się drapieżne Gamasina oraz saprofagiczne Uropodina. Para stigm z tyłu bioder trzeciej pary odnóży lokomocyjnych. Roztocze glebowe są obiektem zainteresowań pedobiologii.

    Narząd Hallera – narząd zmysłowy występujący na stopie pierwszego odnóża u roztoczy. Jest swoistym narządem węchu i reagujący na zmiany wilgotności, składa się z pęczka szczecin oraz dwóch zagłębień zamkniętych przezroczystą błoną. Kleszcze – pajęczaki należące do podgromady roztoczy (Acari), traktowane jako grupa umowna lub jako nadrodzina Ixodoidea albo też jako podrząd Ixodides (Ixodes).

    Nużeńce (Demodex) - pajęczaki z rzędu roztoczy, pasożytują głównie w torebkach włosowych i gruczołach łojowych ssaków, podłużne pasożyty skórne o kształcie cygara, długości 0,15-0,3 mm, a więc widoczne jedynie pod mikroskopem. Na przedniej części ciała pasożyta znajdują się 4 pary kikutowych kończyn, które umożliwiają mu tylko bardzo powolne przesuwanie się do przodu wzdłuż włosa. Nużeńce nie drążą kanałów w skórze, jak świerzbowce ani nie wysysają krwi. Stąd wywoływany przez nie świąd nie jest zbyt silny. Wywołują chorobę zwierząt zwaną nużycą. U człowieka wywołują chorobę zwaną demodeciodozę. U ludzi inwazja dotyczy głównie głowy, oraz twarzy. U zwierząt w zależności od gatunku zwierzęcia rozmieszczenie pasożytów może być różne. Roztocze zagnieżdżają się w torebkach włosowych i gruczołach łojowych. Tu składają jaja, z których następnie rozwijają się larwy, a z nich w ciągu miesiąca dojrzałe płciowo nużeńce.

    Dodano: 21.01.2010. 11:29  


    Najnowsze