• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Zapis kopalny pierwszego polskiego tsunami odkryli polscy geolodzy

    16.04.2012. 07:19
    opublikowane przez: Redakcja Naukowy.pl

    Ślady pierwszego rozpoznanego na obecnych terenach Polski tsunami odkryli geolodzy w kamieniołomie w woj. łódzkim. Niezwykłemu znalezisku towarzyszyło odkrycie nieznanych gatunków zwierząt kopalnych - poinformowali PAP dr Adrian Kin i dr Błażej Błażejowski. Odkrycie horyzontu z licznymi i unikatowo zachowanymi skamieniałościami w polskim kamieniołomie geolodzy przyrównują do tych znanych z bawarskiego Solnhofen, jednego z najsłynniejszych stanowisk tego typu na świecie, ze względu na bogactwo obecnych wśród skamieniałości gatunków zwierząt i roślin sprzed 150 mln lat. Doskonale zachowane warstwy w kamieniołomie z okolic Opoczna, w których zachowały się liczne kopalne gatunki, są o 2 mln lat młodsze od tych z Solnhofen. Dzięki temu geolodzy i ewolucjoniści mogą przyjrzeć się prędkości zmian w obrębie gatunków i kierunkom ich ewolucji.

    "Zapis geologiczny pierwszego polskiego tsunami znanego z młodszego mezozoiku jest oczywisty - wyjaśniają dr Kin i dr Błażejowski. - Składa się z warstwy o miąższości do 80 cm, zbudowanej z okruchów skał podłoża zlepionych wtórnie spoiwem węglanowym - tzw. tsunamitu. Jest to również pierwszy znany na świecie zapis kopalny tsunami z osadów płytkowodnych - olbrzymie fale wlały się na obszar płytkiej i rozległej laguny, powodując gigantyczne spustoszenie".

    Jak dodają naukowcy, wielkie fale tsunami pozostawiły po sobie trwały ślad, odczytany współcześnie podczas szczegółowych badań sedymentologicznych i geochemicznych, które w przypadku kamieniołomu spod Opoczna zapoczątkował zmarły w zeszłym roku wybitny polski geochemik oraz członek zespołu badawczego kierowanego przez dr. Kina - prof. dr hab. Michał Gruszczyński.

    Nie mniej istotne dla polskiej nauki jest odkrycie w tym kamieniołowmie szeregu nowych gatunków, m.in. skrzypłoczy, pierwszego znanego z Polski skrzydła ważki jurajskiej, skamieniałości morskiego gada czy szczątków (w postaci zęba i kości) pierwszego znalezionego na terenie Polski pterozaura, czyli latającego gada.

    Dotychczasowe wyniki prac międzynarodowego zespołu geologów i ewolucjonistów w kamieniołomie z okolic Tomaszowa Mazowieckiego opracowano w artykule, który dostępny jest online na stronie prestiżowego periodyku naukowego "Lethaia" oraz informacyjnego czasopisma geologicznego "Geology Today".

    Odkrywcy - dr Adrian Kin jest prezesem Stowarzyszenia Przyjaciół Nauk o Ziemi ,,Phacops" (www.phacops.pl) oraz pracownikiem naukowym Wydziału Biologii i Nauk o Ziemi Uniwersytetu Jagiellońskiego, natomiast dr Błażej Błażejowski jest pracownikiem Instytutu Paleobiologii PAN w Warszawie.

    PAP - Nauka w Polsce, Szymon Zdziebłowski

    zan/ tot/



    Czy wiesz ĹĽe...? (beta)
    Berberysówka (279 m n.p.m.) - częściowo zalesione wzniesienie pasma Bolechowickiego. Znajdują się tu stare wyrobiska górnicze gdzie pozyskiwano galenę. Na zachodnim zboczu góry, w kamieniołomie "Bolechowice", eksploatowane są złoża wapieni dewońskich. Początki wydobycia w tym miejscu sięgają XVI w. Po wschodniej stronie widoczne pozostałości po nieczynnym kamieniołomie "Zgórsko". Trzęsienie ziemi w Lizbonie – trzęsienie ziemi które miało miejsce 1 listopada 1755 roku o godzinie 9.40 rano; pozostawiło po sobie niemal zupełnie zrujnowaną Lizbonę oraz zniszczoną większą część południowego wybrzeża – aż do Algarve. Bezpośrednio po trzęsieniu ziemi wystąpiło zjawisko tsunami. Fale tsunami, według późniejszych obliczeń, mogły osiągać wysokość do 20 metrów. Na obszarze niedotkniętym przez morze szalały setki pożarów. Katastrofa pociągnęła za sobą ok. 30 tys. ofiar śmiertelnych. Kamieniołomy szydłowieckie – zbiorcza nazwa służąca do określenia wszystkich kamieniołomów znajdujących się w Szydłowcu oraz okolicy.

    Terrestrisuchus – rodzaj niewielkiego krokodylomorfa z grupy Sphenosuchia żyjącego w późnym triasie na obecnych terenach Europy. Jego szczątki zostały odkryte wiosną 1952 roku w kamieniołomie Pant-y-ffynon w Glamorgan w południowo-zachodniej Walii i opisane przez P. J. Crusha w 1984 roku. Holotypem jest niemal kompletny szkielet (P.47/21) i jego odcisk (P.47/22). Skały, w których odnaleziono skamieniałości oceniono na przedretyckie. Terrestrisuchus był niewielkim zwierzęciem – mierzył poniżej 80 cm długości. Miał krótki tułów, długie proste kończyny ustawione pod tułowiem oraz długi ogon. Obręcz miedniczna znajdowała się wyżej niż barkowa. Zarówno kończyny przednie, jak i tylne były palcochodne. Crush nie był pewien, czy skamieniałości należały do osobników młodocianych, czy reprezentowały gatunek małych krokodylomorfów, jednak drugą spośród tych teorii uznał za bardziej prawdopodobną. Według Davida Allena odnalezione okazy Terrestrisuchus gracilis to osobniki zmarłe przed osiągnięciem dojrzałości. Allen stwierdził, że należą one do tego samego gatunku co Saltoposuchus connectens, znany jedynie ze skamieniałości osobników dorosłych, a Terrestrisuchus uznał za młodszy synonim rodzaju Saltoposuchus. Analiza histologiczna kości Terrestrisuchus sugeruje, że rósł on stosunkowo szybko jak na przedstawiciela Crurotarsi – tempo jego wzrostu jest porównywalne z występującym u krokodyli, jednak niższe niż u dinozaurów. Tropy środkowodewońskich czworonogów z Zachełmia – ichnoskamieniałości odnalezione w latach 2002–2008 na terenie nieczynnego kamieniołomu w Zachełmiu, w północnej części Gór Świętokrzyskich, około 10 km na północ od Kielc. Ich wiek ocenia się na około 395 mln lat, co sugeruje, że pozostawiły je prawdopodobnie najstarsze znane czworonogi (tetrapody). Pierwsze tropy odnalazł w 2002 roku Grzegorz Niedźwiedzki. Do 2008 roku Niedźwiedzki wraz z Piotrem Szrekiem odkryli znacznie więcej śladów – w ich naukowym opisie uczestniczyli również Katarzyna i Marek Narkiewiczowie oraz Per Ahlberg. Odkrycie śladów wczesnych tetrapodów w Zachełmiu wpłynęło na zmianę hipotezy dotyczącej zarówno ewolucji tej grupy, jak i czasu pierwszego wyjścia jej przedstawicieli na ląd.

    Dysalotosaurus – rodzaj ornitopoda z kladu Iguanodontia i rodziny Dryosauridae, żyjącego w późnej jurze na terenach dzisiejszej Afryki. Obejmuje jeden gatunek, D. lettowvorbecki; jego nazwę wzmiankował już w 1919 r. w jednej ze swych publikacji Hans Virchow, lecz gatunek formalnie został opisany dopiero w 1920 r. przez Josefa Pompeckja. Wszystkie znane skamieniałości Dysalotosaurus zostały odkryte w latach 1910–1913 przez niemieckich paleontologów na obszarze jednego kamieniołomu (Ig/WJ) położonego ok. 2,5 km na północny zachód od miejscowości Tendaguru w Tanzanii, w osadach kimerydu. Wszystkie skamieniałości pochodzą z dwóch wielkich, blisko położonych skupisk kości; pochodzący z nich materiał kopalny D. lettowvorbecki oznaczono ponad czternastoma tysiącami numerów katalogowych. Zdecydowana większość odkrytych wówczas skamieniałości Dysalotosaurus to pojedyncze kości, ale udało się też odkryć pewną liczbę bardziej kompletnych i częściowo artykułowanych szkieletów. W kamieniołomie Ig/WJ odkryto również skamieniałości dinozaurów z rodzajów Elaphrosaurus i Kentrosaurus, co najmniej jednego, a może dwóch gatunków zauropodów i być może także drugiego taksonu z grupy teropodów, a ponadto skamieniałości pterozaurów, krokodylomorfów, lepidozaurów, płazów i trzech gatunków ssaków (Tendagurutherium dietrichi, Tendagurodon janenschi i Allostaffia aenigmatica); tym niemniej zdecydowaną większość skamieniałości odkrytych w tym kamieniołomie stanowią właśnie kości Dysalotosaurus. Duża część kości D. lettowvorbecki, w tym większość artykułowanych szkieletów zbadanych przez Pompeckja, została zniszczona w wyniku alianckich nalotów na Niemcy w czasie II wojny światowej lub zaginęła w czasie wojny; jedynymi źródłami informacji o tym materiale kopalnym są szkice zrobione przed jego zniszczeniem oraz publikacja Wernera Janenscha z 1955 r. Z okazów, które zachowały się do dziś, tylko u jednego (oznaczonego dy I) zachowało się ok. 50% szkieletu. Pokonamy fale - piosenka wykonywana przez artystów polskich, na rzecz pomocy ofiarom tsunami, po trzęsieniu ziemi na Oceanie Indyjskim w 2004 roku. Autorem tekstu jest Jacek Cygan, a muzykę skomponował Romuald Lipko.

    Karate Tsunami (nazwa pochodzi od japońskiego słowa tsunami - „portowa fala”) - styl walki opracowany w Polsce w 1979 roku na podstawie ogólnych reguł karate, z uwzględnieniem wielu elementów zaczerpniętych z innych sztuk walki. Stworzony przez prawnika Ryszarda Murata 10 dan, który w stylu tym nosi tytuł sōke („założyciel, głowa”). Eucritta melanolimnetes - wczesnokarboński płaz, którego skamieniałości odnaleziono w kamieniołomie East Kirkton koło Edynburga. Nazwa zwierzęcia nawiązuje do klasycznego filmu grozy z lat pięćdziesiątych Potwór z Czarnej Laguny.

    Ryszard Murat (ur. 13 sierpnia 1958 w Kazimierzu Dolnym) – polski instruktor karate, stylu tsunami. W stylu tsunami używa tytułu sōke oraz taishi (wielki mistrz, patriarcha). Od 1980 roku pełni funkcję Prezesa Federacji Karate Tsunami – Renmei, a od 1989 roku jest także prezesem Zarządu Głównego Polskiej Federacji Dalekowschodnich Sztuk i Sportów Walki. Od 1999 roku jest jednym z pięciu Polaków posiadającym stopień mistrzowski 10 Dan.

    Projekt Seal – tajny, amerykańsko-nowozelandzki program wojskowy z okresu II wojny światowej, którego zadaniem było opracowanie tzw. „bomby tsunami” (tsunami bomb), kontrolowanego wybuchu będącego w stanie wywołać sztuczną falę tsunami.

    Bad Day L.A. – gra komputerowa, której współtwórcą jest American McGee. Bohaterem gry jest afroamerykański kloszard, Anthony Williams, który ratuje miasto Los Angeles przed kataklizmami i klęskami, m.in. tsunami, trzęsieniami ziemi lub atakiem meksykańskiej gwardii narodowej. Korzysta również ze specyficznej grafiki, stylizowanej na komiksową. Została także wydana na konsolę Xbox. Crocidura andamanensis – gatunek ssaka z rodziny ryjówkowatych. Jest gatunkiem endemicznym, występuje na wyspie Andaman Południowy, należącej do Indii. Ssak ten został opisany przez Millera na podstawie jednego osobnika. Jest zwierzęciem aktywnym w nocy. Zamieszkuje tropikalne, wilgotne lasy wykorzystując za schronienie liście i ściółkę leśną. Gatunek ten jest zagrożony z powodu działalności człowieka na wyspie. Możliwe jest że siedlisko tego ssaka zostało zniszczone przez tsunami w 2004 r.

    Ruch Sarvodaya (Sarvodaya Shramadana Movement) – ruch samorządowy na Sri Lance, oferujący wioskom kompletne programy rozwoju i rozwiązywania konfliktów. Jest też największą krajową organizacją pracującą nad odbudową po tsunami spowodowanym przez trzęsienie ziemi na Oceanie Indyjskim (2004). Vorona (malgaskie „ptak”, V. berivotrensis, „z Berivotra”) – wymarły monotypowy rodzaj ptaka. Został opisany na podstawie skamieniałości znalezionych w kamieniołomie w formacji Maevarano w pobliżu wioski Berivotra, w prowincji Mahajanga na Madagaskarze. Żył w późnej kredzie, najprawdopodobniej w kampanie (70,6-83,5 MLT). V. berivotrensis jest znany z rozproszonych skamieniałości, być może jednego osobnika (UA 8651 i FMNH PA715).

    Dodano: 16.04.2012. 07:19  


    Najnowsze