• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Zarodek ssaków oraz ludzi może zostać zatrzymany w rozwoju

    15.03.2012. 14:19
    opublikowane przez: Redakcja Naukowy.pl

    W rozwoju zarodka ssaków, w tym także człowieka, możliwa jest tzw. diapauza, czyli zatrzymanie jego rozwoju na pewien czas jeszcze przed zagnieżdżeniem się w macicy - wykazały międzynarodowe badania z udziałem polskich uczonych, opublikowane przez ,,PLoS ONE".


     


    Dotychczas uważano, że diapauza zarodkowa może występować jedynie u niektórych gatunków ssaków, np. u niedźwiedzi, fok, wydr i kangurów, ale nie występuje wśród zwierząt udomowionych. Zaprzeczają temu badania przeprowadzone na przykładzie owcy przez naukowców Universita di Teramo oraz Instytut Genetyki i Hodowli Zwierzat PAN w Jastrzębcu pod Warszawą.

    ,,Okazało się, że diapauza może być wywołana u każdego gatunku ssaków" - powiedziała w rozmowie telefonicznej PAP dr Grażyna Ewa Ptak, pracująca od 2005 r. na uniwersytecie Teramo. Jej zdaniem, diapauza jest zjawiskiem obronnym - zdarza się tak często jak często to jest potrzebne.

    Na przykład u sarny co roku krycie odbywa się latem, potem zarodek wchodzi w diapauzę sięgającą 5 miesięcy i dopiero wtedy się implantuje oraz rozwija dalej przez 4 miesiące. Dlatego każda ciąża u sarny w sumie trwa 9 miesięcy. Gdyby nie doszło do zatrzymania zarodka, sarenka urodziłaby się w środku zimy i nie miałaby szans na przeżycie.

    Podobnie jest u innych gatunków, u których diapauza w stanach zagrożenia umożliwia przeżycie zarodka, płodu lub potomstwa. Może to być niekorzystna pora roku, jak i niedożywienie, a także karmienie już urodzonego potomstwa bądź stres psychiczny.

    ,,Oznacza to również, że często używany zwrot +ciąża przenoszona+ nie jest właściwy, a przynajmniej jest nadużywany. Dłuższy okres ciąży, niż jest to określone dla gatunku, może oznaczać jedynie wcześniejsze wystąpienie diapauzy. A to z kolei sugeruje, ze stymulowanie porodu w terminie arbitralnie ustalonym w odniesieniu do ostatniego cyklu menstruacyjnego bądź estralnego (rujowego) nie zawsze jest właściwe" - podkreśla dr Ptak.

    Badania polskich i włoskich badaczy były finansowane przez European Research Council.

    PAP - Nauka w Polsce, Zbigniew Wojtasiński

    zbw/ tot/bsz



    Czy wiesz ĹĽe...? (beta)
    Sen zimowy – fizjologiczny stan odrętwienia organizmu objawiający się okresowym spowolnieniem procesów życiowych u niektórych zwierząt stałocieplnych, pozwalający przetrwać im trudne warunki zimy. Sen zimowy może być stanem ciągłym lub przerywanym. Trwa od kilku tygodni do siedmiu miesięcy. Jest poprzedzony gromadzeniem brunatnej tkanki tłuszczowej w organizmie lub zapasów pokarmu w gnieździe oraz zmianami w funkcjonowaniu gruczołów dokrewnych. Diapauza – okres życia utajonego, wywoływany czynnikami zewnętrznymi, sterowany wewnętrznie (hormonalnie lub neurohormonalnie) okresowy stan zwolnienia rozwoju ontogenetycznego, wykorzystywany powszechnie przez organizmy w środowiskach podlegających silnym periodycznym lub nieperiodycznym zmianom zewnętrznych warunków życiowych lub w związku z przeobrażeniem. Może trwać od kilku tygodni do kilkudziesięciu lat (niektóre chrząszcze z rodziny kózkowatych i bogatkowatych). W okresie diapauzy organizm nie rozmnaża się, oddychanie i metabolizm są na bardzo niskim poziomie, następują zmiany w poziomie hormonów. Diapauza związana z periodycznym pogorszeniem się warunków otoczenia nazywana jest diapauzą obligatoryjną, a związana ze zmianami nieperiodycznymi – diapauzą fakultatywną. U niektórych pluskwiaków i szpecieli w stan diapauzy może zapadać tylko jedna płeć. Głównymi czynnikami wywołującymi diapauzę są fotoperiodyzm, temperatura, wilgotność i przegęszczenie. Ciąża przedłużona – rodzaj diapauzy, czyli chwilowego zahamowania rozwoju zarodków, spotykany u kręgowców, prawdopodobnie jako ochrona przed drapieżnikami lub niesprzyjającymi warunkami środowiska naturalnego.

    Estywacja (łac. aestivatio), sen letni – diapauza letnia, występujące u niektórych zwierząt w lecie spowolnienie procesów życiowych o charakterze przystosowawczym, zwiększające tolerancję organizmów wobec niesprzyjających warunków środowiskowych. W stanie estywacji następuje zanik aktywności i obniżenie metabolizmu, ułatwiające zwierzętom przetrwanie okresu niedoboru wody lub pokarmu. Do zwierząt zapadających w sen letni należy większość gatunków pustynnych i stepowych oraz wiele gatunków zasiedlających regiony klimatu tropikalnego. Odruch nurkowania – odruch występujący u ssaków, optymalizujący oddychanie do pozostania pod wodą przez dłuższy czas. Jest to reakcja fizjologiczna polegająca na gwałtownym spowolnieniu częstotliwości skurczów serca, następująca w początkowej fazie nurkowania u wielu zwierząt nurkujących. Spowalnia tempo metabolizmu, dzięki czemu zmniejsza zużycie tlenu zawartego w organizmie zwierzęcia. Prawdopodobnie jest wywoływana odruchem nerwowym. Jest mocno widoczny u morskich ssaków (fok, wydr, delfinów), ale występuje także w słabszej formie u innych ssaków, także u ludzi. Również nurkujące ptaki, takie jak pingwiny, wykorzystują podobny odruch. Jest on uruchamiany w szczególności przez kontakt twarzy z zimną wodą. Zanurzenie innych części ciała, a także temperatura wody – cieplejsza niż 21 °C nie powodują odruchu. Młodsze osobniki potrafią wytrzymać dłużej pod wodą.

    Ciąża rzekoma (c. pozorna, pseudociąża) – pojawienie się u samic niektórych ssaków przemian macicy charakterystycznych dla ciąży, przy jednoczesnym braku płodu. Dodatkowym objawem może być wzrost masy ciała, powiększenie sutków, a nawet laktacja. Pseudociąża jest wywoływana przez brak lub zaburzenia owulacji albo przez kopulację z bezpłodnym samcem. Zjawisko to jest często obserwowane u zwierząt domowych, występuje również u zwierząt dziko żyjących, a także u ludzi. U psowatych ciąża rzekoma jest zjawiskiem fizjologicznym. U zwierząt domowych może być wynikiem przerwania terapii hormonalnej. Podlot – nazwa używana do określenia etapu rozwojowego ptaka gniazdownika. Podlotem określa się ptaka, który opuścił gniazdo (nie jest już pisklęciem), ale nie potrafi jeszcze dobrze latać na dalekie odległości. Podlot jest karmiony przez rodziców poza gniazdem. Może wykazywać mniejszy niż dorosłe ptaki lęk przed człowiekiem. Przez ten etap przechodzą w swoim rozwoju m.in. drozdy. Nie u wszystkich gniazdowników występuje ten etap rozwoju.

    Ciąża wielopłodowa (pot. ciąża mnoga) – ciąża występująca w przypadku jednoczesnego rozwoju wewnątrz macicy więcej niż jednego zarodka. U człowieka, u którego zwykle rozwija się jeden płód w ciąży jednopłodowej, najczęstszym typem tego rodzaju ciąży jest ciąża dwupłodowa nazywana ciążą bliźniaczą. Akceleracja (łac. acceleratio: przyspieszenie) – w fizjologii oznacza międzypokoleniowe przyspieszenie rozwoju i dojrzewania, a więc wcześniejsze osiąganie kolejnych etapów rozwoju lub wcześniejsze (w porównaniu z innymi narządami) wykształcenie się jakiegoś narządu w rozwoju zarodka. W psychologii jest to przyspieszenie rozwoju cech psychicznych.

    Kość prącia (os penis), bakulum (baculum) – heterotopowa kość występująca w prąciu u większości mięsożernych, owadożernych, nietoperzy i niektórych naczelnych. Generalnie nie występuje u człowieka, wyraków i niektórych szerokonosych, natomiast są znane bardzo nieliczne przypadki ludzi, u których najprawdopodobniej doszło do skostnienia tkanki łącznej i wytworzyła się kość prącia. Kość usztywnia narząd podczas kopulacji, a jej rozmiar waha się w zależności od gatunku. Jej charakterystyka może posłużyć do rozróżniania gatunków zwierząt morfologicznie podobnych do siebie. W przypadku gatunków nie posiadających kości prącia, jego sztywność podczas kopulacji osiągana jest dzięki zwiększeniu ciśnienia krwi w ciałach jamistych. Narządem homologicznym do kości prącia u samic ssaków jest kość łechtaczki (łac. os clitoridis).

    Limnpehilus griseus – polska nazwa: bagiennik szary, chruścik z rodziny Limnephilidae. Larwy budują rurkowate, lekko zakrzywione domki z fragmentów detrytusu, czasem z ziarnami piasku i fragmentami roślin. Jest to gatunek w Polsce stosunkowo liczny i pospolity, o szerokim północno-palearktycznym rozmieszczeniu. W Polsce larwy licznie zasiedlają zbiorniki okresowe zarówno w strefie zalewowej dolin dużych rzek nizinnych, jak i zbiorniki krajobrazu otwartego (śródłąkowe, śródpolne) pojezierzy (Pojezierze Pomorskie, Pojezierze Mazurskie. Na południu Polski spotykany także w źródłach limnokrenowych. Larwy preferują więc siedliska raczej zimnowodne. W Północnej Europie larwy zasiedlają więcej typów wód: także rzeki, jeziora. W kierunku na południe zmniejsza się zakres preferowanych siedlisk i jednocześnie skraca się faza wodna (larwy), a wydłuża faza imaginalna, z jednoczesnym pojawianiem się okresu diapauzy w okresie letnim.

    Efekt Bruce – zaburzenie ciąży u samic ssaków wywołane kontaktem z obcym samcem. Do zaburzeń może dojść zarówno przed jak i po zagnieżdżeniu zarodka.
    Nazwa pochodzi od nazwiska badaczki Hildy M. Bruce, która jako pierwsza w 1959 zaobserwowała to zjawisko. Udźwig – masa, jaka może zostać podniesiona (czasem także przemieszczona w innych płaszczyznach) przez człowieka lub maszynę. Udźwig występujący bez dodatkowego ujednoznacznienia oznacza zazwyczaj maksymalną masę, jaka może zostać podniesiona przez dane urządzenie, nie powodując przy tym uszkodzenia tego urządzenia. Na udźwig wpływ może mieć też położenie środka ciężkości podnoszonego obiektu oraz wysokość podnoszenia. Wartość udźwigu podawana jest przez producenta urządzenia.

    Inkubacja jaj – termin odnoszący się do procesu, w którym określone zwierzęta jajorodne (składające jaja) lęgną jaja i do procesu rozwoju zarodka w jaju. Najważniejszym czynnikiem inkubacji jest stała temperatura wymagana do jej przebiegu w określonym przedziale czasu. Specyficzna sytuacja występująca u ptaków i niektórych innych grup organizmów, w której ma miejsce czynność lub tendencja behawioralna siedzenia na jajach nazywana jest wysiadywaniem. Większość nieśnych ras drobiu jest pod tym względem sztucznie selekcjonowanych, by zwiększyć produkcję jaj. Kladogeneza – ewolucja dywergentna. Na poziomie gatunkowym jest wynikiem jednego z mechanizmów specjacji skutkującego powstaniem co najmniej dwóch gatunków potomnych z jednego gatunku macierzystego. Dywergencja może zachodzić również w obrębie gatunku, prowadząc do tworzenia np. odmian geograficznych, jednak wówczas nie jest ona przykładem kladogenezy ze względu na zachodzący pomiędzy tymi oddzielonymi populacjami przepływ genów. Sytuacja, w której z grupy macierzystej ewoluują więcej niż dwie grupy potomne, nazywana jest politomią.

    Dodano: 15.03.2012. 14:19  


    Najnowsze