• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Zła pogoda krzyżuje plany podróżnicze muchołówek

    02.02.2010. 19:12
    opublikowane przez: Maksymilian Gajda

    Mimo pojawiających się opinii, że ptaki wędrowne niezbyt dobrze przystosowują się do zmian klimatu z powodu sztywnego trzymania się terminów migracji, europejscy naukowcy odkryli, że muchołówka żałobna radzi sobie stosunkowo dobrze. Gatunek wykazuje gotowość do wcześniejszego rozpoczęcia migracji, co sygnalizuje ogromny potencjał w zakresie długofalowej adaptacji. Naukowcy zauważają, że końcowy etap przelotu ptaków może się przedłużać z powodu napotykanych trudnych warunków pogodowych. Wyniki badań opublikowano w czasopiśmie Current Biology.

    Muchołówka żałobna (Ficedula hypoleuca) jest jednym z najczęściej badanych gatunków ptaków wędrownych. Dokumentacja dotycząca go obejmuje 50 lat badań, co daje naukowcom podstawy do analizowania jego ewolucji, zwłaszcza pod kątem wpływu, jaki zmiany klimatu mogą mieć na schematy lęgowe.

    Jako ptak leśny, muchołówka żałobna zapewnia również wgląd w zmiany dotyczące żywienia i poszczególnych pór roku w tym środowisku. Współautor raportu z badań, dr Christiaan Both z Uniwersytetu w Groningen, Holandia, wyjaśnia, że lasy charakteryzują się napływem owadów wczesną wiosną. "Jeżeli ptaki spóźnią się z odchowywaniem piskląt w trakcie tego owadziego szczytu, nie będą mieć wystarczającej ilości potomstwa, aby utrzymać wielkość swojej populacji" - twierdzi.

    W okresie wiosennej migracji, muchołówki żałobne muszą przebyć od 5.000 do 9.000 kilometrów z miejsca zimowania w Afryce Zachodniej do terenów lęgowych w różnych krajach Europy oraz w rejonach rosyjskiej Syberii. W ramach prowadzonych badań, naukowcy stwierdzili, że przelot z Afryki Północnej do Holandii zajął ptakom sześć dni, a dalsza podróż do środkowej Szwecji następne sześć. Jedynie niewielka część populacji jest w stanie przetrwać wyczerpującą pielgrzymkę.

    Zespół zauważył, że w 2002 r. ptaki rozpoczęły migrację i dotarły do Afryki Północnej 10 dni wcześniej niż w roku 1980. Naukowcy odkryli również, że pomimo wcześniejszego wylotu do terenów lęgowych ptaki nie doleciały szybciej niż ich poprzednicy 20 lat wcześniej. Takie opóźnienie w podróży sugeruje, że ich wędrówka przez Europę była najeżona trudnymi warunkami.

    Dr Both podkreśla, że ptaki reagują na zmiany klimatyczne większą elastycznością co do terminu rozpoczęcia migracji. Dodaje, że reakcja na zmiany klimatu ma mniej bezpośredni charakter w środowisku naturalnym, gdzie na przykład ptaki coraz wcześniej się rozmnażają, co przekłada się na wcześniejsze pojawienie się piskląt wiosną.

    "Od jakiegoś czasu utrzymywaliśmy, że ptaki wędrowne mają trudności z adaptacją do zmian klimatu ze względu na sztywne i raczej niezbyt ruchome terminy migracji wiosennej" - mówi dr Both. "Teraz pokazujemy, że wczesny lęg jest również wynikiem wczesnej migracji ptaków, której termin przesunął się naprzód w okresie ostatnich 25 lat. Fakt, że ptaki nie przylatują wcześniej nie jest wynika z tego, że nie przyspieszyły rozpoczęcia migracji, tylko z braku poprawy warunków przelotu nad Europą Południową."

    Za: CORDIS

    Czy wiesz ĹĽe...? (beta)
    Sezon lęgowy – okres, w którym ptaki tokują i przystępują do lęgu. Zwykle trwa on od kwietnia do czerwca, jednak u różnych gatunków może rozpocząć się wcześniej lub potrwać dłużej. W czasie tego okresu ptaki są narażone na ataki różnego rodzaju drapieżników i między innymi z tego powodu są dla nich budowane specjalne budki lęgowe. Ptaki często podejmują dalekie wędrówki, by przystąpić do sezonu lęgowego w wybranym wcześniej stanowisku lęgowym. Zagrożeniem dla tych stanowisk jest m.in. człowiek, który często niszczy je z różnych przyczyn. Z tego powodu niektóre gatunki ptaków osiągające dojrzałość płciową dopiero w 7 roku życia (lub nawet później), bądź składające tylko jedno jajo w sezonie lęgowym, a niekiedy przystępujące do lęgów raz na kilka lat – zagrożone są wyginięciem. Muchołówki (Muscicapinae) – podrodzina ptaków z rodziny muchołówkowatych (Muscicapidae). Obejmuje gatunki występujące w Afryce i Eurazji. Muchołówka półobrożna (Ficedula semitorquata) – gatunek ptaka z rodziny muchołówkowatych (Muscicapidae). Gniazduje w południowo-wschodniej Europie. Jest podobna do muchołówki białoszyjej, ale zamiast obroży ma półobrożę.

    Rudzik, rudzik zwyczajny, raszka (Erithacus rubecula) – gatunek małego ptaka wędrownego z rodziny muchołówkowatych (Muscicapidae), wcześniej zaliczany do drozdów (Turdidae). Pełzacze, pełzaczowate (Certhiidae) – rodzina ptaków z rzędu wróblowych (Passeriformes), obejmująca kilka gatunków małych ptaków. Pełzacze występują w Europie i północnej Azji. Pełzacz amerykański występuje w Ameryce Północnej, a pełziec na subkontynencie indyjskim i w Afryce subsaharyjskiej. Pełzacze są bardzo podobne w wyglądzie i zachowaniu, dlatego też na obszarach, gdzie występuje więcej niż jeden gatunek, odróżnienie ich sprawia duże trudności. Pełzaczowate nie podejmują dalekich migracji.

    Sikora żałobna (Poecile lugubris) – gatunek ptaka z rodziny sikor (Paridae). Gniazduje w południowo-wschodniej Europie, ale nie pojawia się w Polsce. Jest dużą sikorą, nieco podobną do sikory północnej, ma ciemniejszą czapeczkę na głowie. Jest skryta i trudna do obserwacji. Żyje w lasach, na zboczach gór i w luźnych zadrzewieniach oraz zaroślach. Kląskawka zwyczajna, kląskawka (Saxicola rubicola) – gatunek małego ptaka wędrownego z rodziny muchołówkowatych (Muscicapidae), zamieszkujący Europę oprócz jej północno-wschodniej części oraz zachodnią Turcję i północno-zachodnie wybrzeże Afryki. Ptaki z zachodu Europy i Afryki są osiadłe, pozostałe wędrują na niewielkie odległości (przelot w VIII–X i III–V), zimując na południu Europy i we wschodniej Afryce. W Polsce bardzo nieliczny ptak lęgowy, lokalnie nieliczny, występuje tylko w południowej połowie kraju, stosunkowo najliczniej na Pogórzu Karpackim i Ziemi Przemyskiej. Stopniowo zwiększa liczebność, wykazując ekspansję z południa na północ.

    Białorzytka żałobna (Oenanthe leucura) – gatunek małego ptaka z rodziny muchołówkowatych (Muscicapidae). Trochę bardziej towarzyska niż inne białorzytki, żeruje w grupach po 3-7 osobników. Jest płochliwym ptakiem i nie lubi kontaktu z człowiekiem. Gniazduje w suchych, kamienistych wąwozach. Starzyk brunatnogłowy, starzyk rudogłowy (Molothrus ater) – gatunek ptaka z rodziny kacyków (Icteridae). Znany pasożyt lęgowy u ponad 100 gatunków ptaków z Ameryki Północnej. Przyczynił się do spadku liczebności wireonków, lasówek, tanagr i niektórych kacyków. Ubarwienie jaj inne niż jaj gospodarzy. Pisklęta wylęgają się wcześniej, rosną szybciej i są większe; wyrzucają z gniazda pisklęta gospodarzy.

    Krępaczki (Platysteiridae) – rodzina ptaków z rzędu wróblowych (Passeriformes), obejmująca około trzydziestu gatunków ptaków. Zamieszkują obszary tropikalne Afryki. Są owadożerne. Żyją w lasach lub w buszu. Owady łapią w locie, rzadziej polują na ziemi jak dzierzby. Dawniej klasyfikowano je jako podrodzinę muchołówek.

    Dodano: 02.02.2010. 19:12  


    Najnowsze