Psychologia kliniczna to dyscyplina pragmatyczna, której początki sięgają I wojny światowej, podjęto w tedy pierwsze na szeroką skalę badania psychologiczne żołnierzy z urazami mózgu. Podjęto wtedy tematykę, co się dzieje gdy część mózgu zostanie uszkodzona.
Definicja psychologii klinicznej – jest to nauka o zaburzeniach normalnego przebiegu czynności ludzkich. Bada zaburzenia czynności intelektualnych, emocjonalnych, próbuje podjąć się psychologicznej diagnozy oraz terapii osób, których funkcje zostały zaburzone.
Funkcje:
1. Badanie etiologii zaburzeń funkcjonowania człowieka (etiologia jest wieloaspektowa, nieznana), uwarunkowanie, pyta o początek i przyczynę zaburzeń i dysfunkcji.
2. Czynniki, które zapobiegają występowaniu różnych zaburzeń psychicznych. Troska o profilaktykę.
3. Troska o psychologiczne zabiegi, terapię, formy pomocy, konstruktywną zmianę, korygowanie powstałych zaburzeń
Rodzaje psychologii klinicznej:
1. Psychologia kliniczna człowieka dorosłego
2. Psychologia kliniczna dzieci i młodzieży
3. Psychologia uzależnień
4. Psychologia przemocy
5. Psychologia zdrowia
6. Psychoonkologia
Punktem w wyjścia w psychologii klinicznej jest osoba – najważniejszą definicją osoby i jej rozumienia jest definicja Boecjusza – osoba jest to jednostkowa substancja rozumnej natury.
Substancja w rozumieniu – podłoże na którym osadzone są przypadłości człowieka – akty psychiczne, uzdolnienia, możliwości. Istotą substancji jest możliwość do samodzielnego istnienia.
Jednostkowa w rozumieniu – niepowtarzalna, jedyna, unikalna, indywidualna, niezmienna.
Rozumność w rozumieniu – zdolności dzięki którym potrafi oceniać, myśleć, wnioskować.
Psychologia kliniczna patrzy kim jest osobowość, jednostkę dostrzega ją jako całość złożoną z wielu elementów. Osoba jest dynamiczna, tworzy harmonijną strukturę całość o określonym poziomie elementów.
Osoba (osobowość) składa się z elementów/cech:
- genetycznych (wrodzonych)
- Nabytych (środowiskowe)
Szczegółowe składniki osoby:
- motywacja
- temperament (wrodzony)
- emocje i uczucia
- procesy poznawcze (inteligencja, uzdolnienia, zainteresowania)
- charakter
- potrzeby psychiczne
- struktura, system wartości
- własne doświadczenia
- obraz (ja)
Ludzi różnią układy tych elementów, dynamika, integracja, proporcje.
Temperament – ma wielkie znaczenie w diagnostyce zaburzeń – „czynnik wrodzony” (siedzenie w koncie, słomiany zapał, wybuchowość). Temperament poznajemy po 3 cechach:
1. Siła i szybkość reakcji
2. Jakość najczęściej przejmowanego nastroju (np. optymizm)
3. Podatność osoby (wrażliwość) na działanie bodźców, stymulacja emocjonalna.
Temperament zmienia się w bardzo małym stopniu np. przez neurochirurgię, odpowiednią dietę, systematyczne syzyfowe oddziaływanie.
Podział temperamentalny:
1. Sangwinik – słomiany zapał, widzi pogodną stronę życia, subtelny, wrażliwy, otwarty, zmienia często obiekty swoich zainteresowań, niestabilny uczuciowo, wyraża się w sposób przesadny, lubiany, szybko mija mu przygnębienie, szybko zapomina.
2. Choleryk – duża tendencja do agresji i gniewu – drobne bodźce, działanie w afekcie, nie unika trudności, wychodzi im naprzeciw, silne i zdecydowane „ja”, uparty, żądny panowania, niecierpliwy.
3. Flegmatyk – zadowolony z siebie i ze świata, trudno go czymś zranić, potrzebuje silnych bodźców do działania, mało zainteresowań, bierny, apatyczny, głębokie uczucia do wybranych osób, nie lubi nowych sytuacji, ucieka lub reaguje słabo.
4. Melancholik – nie ma powodów do radości, smutek – ocena siebie, świata, przyszłości jest zagrażająca, lęk o charakterze nieokreślonym, lubi spokój, nie lubi chaosu, męczy się ciągle życiem, odpowiedzialny i stały w uczuciach, często melancholii towarzyszy niska samoocena.
Osobowość nie jest czymś statycznym jest dynamiczna, ciągły proces przemian, nigdzie w życiu nie ma punktu, gdzie osiągniemy pełną harmonię, cały czas skokowo – lepiej, gorzej, moment rozwiązania nigdy nie nastąpi. Całość w ciągłym procesie zmian.
Dojrzałość:
1. Idealny wzór, który służy nam na drodze przemian
2. Proces zmian, który jest realizowaniem, tego wzorca, jest wynikiem świadomych decyzji
Kryteria dojrzałej osoby:
I. Przemiany osobowości muszą mieć wyraźny cel:
- Każdy cel to jakaś wartość
- Wartość autoteliczna – najważniejszy cel w życiu, ponad wszystkie wartości, wartość wiodąca
System wartości – nadaje sens naszemu życiu, usprawiedliwia nasze cierpienia i trud naszego życia.
Carl Gustaw Young
- Za każdy rozwój płaci się cierpieniem i trudem. Jeśli ktoś nie chce się rozwijać, również spotyka go cierpienie, te dużo większe.
System wartości powinien być uniwersalny i sprawdzać się w każdej sytuacji. Musi leżeć u podstaw moralnych i ingerować w wnętrze człowieka. System wartości kształci się z wiekiem.
II. Umiejętność wyboru w swoim życiu takich dziedzin, w które będę najbardziej zaangażowany.
- Nie należy żyć powierzchownie i płytko.
C. G. Young
- Nie można się w coś do przesady angażować, ze wszystkim należy zachować umiar, skrajności są niebezpieczne.
Herezja czynu – ktoś jest tak bardzo w coś zaangażowany przez cały czas, dokonuje się kosztem jego głębi (np. naruszeniem przestrzeni prywatności, mojego „ja”)
- W okresie dojrzałym, powyżej około 45 lat nasila się tendencja szukania przez ludzi zaangażowania np. społecznego.
III. Kontakt z drugim człowiekiem powinien przybierać formę dialogu:
- spotkanie dwóch równorzędnych partnerów
- poszanowanie indywidualności drugiej osoby
- respekt dla indywidualności drugiej osoby
Przeciwieństwem dialogu jest próba poniżenia drugiej osoby, np. fałszywa pokora, cynizm.
IV. Dojrzała osoba ma także dojrzałą uczuciowość:
- ma prawo żeby uzewnętrzniać negatywne emocje
- uczucia nie powinny ranić drugiej osoby
- negatywne uczucia nie mogą stać się motorem działania
V. Człowiek dojrzały poszerza obraz samego siebie tzn. próbuje siebie poznać w sposób obiektywny.
Obraz samego siebie:
- cechy, które wydaje się nam, że je mamy
- cechy, które faktycznie mamy
- cechy, które inni sądzą, że mamy
C. G. Young
Każdy z nas posiada podwójną osobowość:
- prywatną (znają ją my i nasi bliscy)
- publiczną (zgodną z rolą jaką gramy w życiu)
Kryteria dojrzałej osobowości, emocjonalności
1. Zdolność do funkcjonowania w sytuacjach trudnych. Są dwie postawy tendencje.
- postawa „do” (atak)
- postawa „od” (ucieczka)
Frustracja:
- niepewność, bezradność, agresja, strach, niepokój
- silne dążenie do jakiegoś celu i napotykanie na przeszkody
Rodzaje przeszkód w sytuacji frustracji
- charakter zewnętrzny przeszkody
- charakter wewnętrzny przeszkody (lęki, niepowodzenia, poczucie własnej niezdolności, słabości, braków, smutku i niepokoju)
2. Zdolność do zmiany własnej osobowości:
Na sytuacje trudne reagujemy usztywnieniem postaw. Reakcje stereotypowe. Sugeruje to mniejszą dojrzałość emocjonalną. Im większa plastyczność, tym większa dojrzałość.
3. Zdolności do radzenia sobie z napięciami, lękami, niepokojami.
Mogą się one przejawiać w trojaki sposób:
- agresja
- pasywność, bezradność, brak inicjatywy, często połączone z postawą roszczeniową
- zbytnia nieśmiałość, zaprzecza dojrzałości
4. Większe zdolności człowieka do dawania niż brania
Bardziej być niż mieć, umiejętność dzielenia się z innymi.
5. Umiejętność życia w zgodzie z innymi
Stosunek do ludzi z otoczenia. Istotnym jest by łączyć to z umiejętnością dialogu z innymi.
Umiejętności radzenia sobie z trudnościami w ujęciu psychoanalitycznym
Freud – istnieje warstwa która nas determinuje, czyli nieświadomość. (Polecam także przeczytanie „Wola mocy” http://www.naukowy.pl/wol...che-vt24633.htm )
- jesteśmy zdeterminowani przez nieświadomość
- każdy zdeterminowany jest tkwiącymi w nim instynktami, popędami, potrzebami. Są one wrodzone, tkwiące w nas.
- te instynkty, potrzeby, są dziedziczne
- cała nasza osobowość składa się z trzech sfer:
1. ID – (najbardziej nieświadoma) tworzą ją ślepe instynkty, popędy biologiczne, popędy seksualne, popęd życia Eros, popęd śmierci Tanatos, działania agresywne.
2. Superego – sfera antagonistyczna, powstaje w procesie socjalizacji, zakazy, nakazy, wzorce społeczne, jest wynikiem działania czynników w świecie. Jest w nim „sumienie” oraz „ja idealne”. Funkcja sumienia – karanie człowieka, składa się ze zbioru norm postępowania. Karze nas poczuciem winy. Funkcja „ja idealnego” to nagromadzenie poczucia zadowolenia, dumy.
3. Ego – pomiędzy ID i superego. Odpowiedzialne za nasze przystosowanie. Jest rezultatem wypadkowych sił ID i superego. Odpowiada za nasze wybory, próbuje zbudować kompromis między ID i superego.
- jeśli na ego działa zbyt silne superego lub ID to ego uruchamia w organizmie człowieka mechanizmy obronne.
Mechanizmy obronne
- są odpowiedzią na lękowy świat, lęki, niepokoje
- są nieświadome
- nie są ani dobre ani złe
- sytuacje groźne świadczą o trudnościach w przystosowaniu, nadużywanie mechanizmów obronnych. Powoduje to osobowość sztywną. Nie potrafimy się zachować spontanicznie.
W każdej psychologii osobowości jest wykaz mechanizmów.
1. Wyparcie (Represja) – prekursor wszystkich innych mechanizmów. Znajdujemy go w nerwicach i psychozach. Wypieramy do nieświadomości to co negatywne.
- jest automatycznym sposobem zapominania, czyli wypierania do podświadomości tych treści, o których chcemy zapomnieć, których się wstydzimy, które budzą niepokój.
- wykonujemy go po dokonaniu czynu społecznie nieakceptowanego
- zepchnięte negatywne aspekty czynów zostają w podświadomości, ale nadal oddziałują na świadomość
- pod wpływem podobnych doświadczeń sytuacji po jakimś czasie (wielu latach) w świadomości może się pojawić część emocjonalna wypartego czynu
2. Regresja – cofanie się w rozwoju, ucieczka przed trudnościami, cofa się do infantylnych form zachowania, nie są świadome.
Formy zachowania regresyjnego:
I. a) rezygnacja
b) ucieczka w sen, chorobę, litość, współczucie
c) agresję
II. bezradność – rezygnuje z wysiłku, płacz, krzyk, wyładowywanie gniewu niszczenie
III. negatywizm – „bo nie warto...”,”po co”, niepodejmowanie żadnych inicjatyw
IV. nostalgia – wyrażenie przekonań, że jest gdzieś miejsce gdzie lepiej się żyje, że dawniej było lepiej
V. objawy somatyczne – nasilają się w określonej sytuacji
3. Racjonalizacja – fałszowanie obrazu samego siebie i innych.
I. - postępuje źle moralnie, nagannie
II. - nie zmieniamy tego kroku
III. – nadajemy mu szlachetny charakter/motywację np. „słodka cytrynka”
4. Projekcja – wykorzystywany w metodach projekcji – z łaciny wyrzucać, wyrzucać z siebie to, co boli, negatywne uczucia, lęki, myśli, to co nie jest dla nas atrakcyjne, przerzucamy na zwierzęta i przedmioty, krytykujemy to u kogoś i nie dopuszczamy do siebie, że też tak mamy.
„Rysunek rodziny” – wykorzystywane w sądzie, wykorzystywane jako dowód przemocy w rodzinie. Metoda psychologiczna, mechanizm projektu.
Norma – podstawowe pojęcie psychologii klinicznej
- nie ma jednego, jednoznacznego określenia czym jest norma i patologia w funkcjonowaniu człowieka.
- nie istnieje żaden pojedynczy element, który byłby wspólny wszystkim przypadkom normy
- słowo normalny i nienormalny nie może być precyzyjnie zdefiniowane
Norma jej rozumienie potoczne:
- zachowanie często występujące w danej kulturze, to co przeciętne i zwyczajne, optymalne, dobrze przystosowane
- jest wzorem według, którego określa się moralność
Wyróżniamy dwa rodzaje norm:
- norma rozumiana statystycznie – dotyczy próby określenia częstotliwości i amplitudy tego zachowania
- norma rozumiana społecznie – kliniczna – dotyczy symptomów lub syndromów danego zachowania.
Symptom – objaw zachowania
Syndrom – objaw całej choroby, zespół charakterystycznych syndromów, zbiór
Symptomy:
- subiektywne – źródłem jest moje wnętrze, ocena np. że tkwi we mnie poczucie osamotnienia, np. poczucie, odczucie
- obiektywne – zachowania zewnętrzne, wynik oceny innych osób np. dziwnie się zachowuje
Próba klasyfikacji chorób i problemów zdrowotnych
- ból cierpienie fizyczne i psychiczne (brak energii, chęci do życia, niezaspokojenie potrzeb)
- ból – poczucie klęski rozdarcie
- trudności w przystosowaniu indywidualnym i nie realizowaniu zadań życiowych, stagnacja, brak potrzeby rozwoju, apatia, regresja
- nasycenie norm społecznych i etycznych – obserwujemy zachowanie które zagraża życiu
-nieracjonalność, dziwaczność w zachowaniu – zachowania sprzeczne, przekonania, urojenia, nieadekwatne do rzeczywistości
- zachowania niekontrolowane i nieprzewidywalne – są to zachowania pod wpływem silnych emocji, w afekcie
- zachowania niekonwencjonalne – zachowania niezgodne z panującymi zasadami, stylem życia, modą, jest bardzo subiektywne np. grupa osób bezdomnych
- dyskomfort obserwatora – narusza zasady postępowania, zastanawiamy się czy dane zachowanie jest moralne
Klasyfikacja szczegółowa chorób i problemów zdrowotnych
- organiczne zaburzenie psychiczne – płyną one z organizmu, płyną one z mózgu, są to zespoły otępienne, zaburzenia pamięci, organiczne zaburzenia pamięci, organiczne zaburzenia osobowości
- zaburzenia psychiczne spowodowane używaniem substancji psychotropowych np. alkohole, leki, narkotyki i inne
- schizofrenie i zaburzenia urojeniowe
- zaburzenia nastroju (afektywne) – epizody depresyjne, zbytnie szczęście, maniakalne, zaburzenia dwubiegunowe (maniakalno – depresyjne w odwrotności, na przemian)
- zaburzenia nerwicowe – wiążą się ze stresem, bodźcem zewnętrznym, widoczne objawy somatyczne, np. zaburzenia lękowe, fobie, nerwice natręctw, pourazowe reakcje na ciężki stres
- zaburzenia związane z zaburzeniami fizjologicznymi – np. zaburzenia odżywiania, zaburzenia snu, dysfunkcje seksualne
-zaburzenia osobowości – np. patologiczny hazard, podpalanie, zaburzenia seksualne, pedofilia
- upośledzenia umysłowe
- zaburzenia rozwoju psychiczne – kiedy zaburzone są funkcje poznawcze, np. zaburzenia mowy, pisania, czytania, całościowe zaburzenia rozwoju, np. autyzm
- zaburzone zachowanie, które rozpoczyna się w dzieciństwie lub wieku młodzieńczym, np. ADHD z deficytem uwagi, zaburzenie socjalizacji, przywiązania, separacji, nieśmiałości postawa wybierana przez dziecko (wszelkie formy ucieczek, potrzeba izolacji, budowanie dystansu, dziecko nie chce przynależeć do grupy, rodziny, szkoły, że nie ma szans, że nie ma czegoś wspólnego, ludzie go nie rozumieją np. samobójstwa, depresja, ucieczka w chorobę, hipochondrycy, ucieczka w sen, uzależnienia, gry komputerowe, swój wirtualny świat
„przeciw” ludziom, wybór agresji, zachowania destrukcyjne, walka, brutalność, nieufność, podejrzliwość, chęć pokonania wszystkich, u podłoża agresji może leżeć:
a) chęć odwetu – chęć obrony siebie
b) błąd atrybucji – polega na błędnej ocenie siebie i rzeczywistości, wypisuje negatywne intencje, wrogi, zły świat
postawa „lepka do” emocjonalnie, osoba, która szuka pomocy i obecności drugiej osoby, dzieci szukają akceptacji, uczucia, potwierdzenia u bliskich, dowodu miłości, wymusza kontakt emocjonalny, dziecko takie czuje się bezradne i akceptuje tą bezradność, niska samoocena
- jeśli znajdziemy rozłam, separację u rodziców, to dziecko z postawą „lepką do” dołączy się do rodzica silniejszego w jego oczach.
Proces interioryzacji sprzyja postawie „lepka do” czyli uwewnętrzniam, przyjmuje za swoje, to co dawniej było czyjąś oceną i uważa za swoje własne np. „jestem idiotą”.
Klasyfikacja dotycząca dzieci i młodzieży
- dziecko nie jest małym dorosłym (mniej dojrzałe emocjonalnie, społecznie, brak doświadczeń) – dlatego też dzieci nie mogą sobie zdawać sprawy z własnych zaburzeń psychologicznych
- najświeższe badania 1996-2000 – około 20% dzieci i młodzieży ma poważne problemy wymagające terapii – średnio wiek zaburzeń od 13 do 24 lat, inne zaburzenia występują przed 7 rokiem życia.
- wczesne rozpoznanie zaburzonego zachowania, choroby ma dla dziecka decydujące znaczenie – dzieci same nie wyrosną z tych zaburzeń
- wczesne lata rozwoju mają znaczenie dla późniejszego przystosowania się – „ojcem człowieka – dziecka małe”
Klasyfikacja zaburzeń dzieci i młodzieży
1. zaburzenia z zachowaniami niszczycielskimi – autodestrukcja, niebezpieczne dla siebie i innych osób
- deficyt uwagi – skrajna nieumiejętność koncentracji uwagi
- zachowania nerwowe (ADHD z deficytem uwagi)
2. zaburzenia emocjonalne
- problemy z depresją
- z lękiem (lęk uogólniony – zespół lęku uogólnionego, zespół lęku separacyjnego, (separacja rodziców lub pójście do przedszkola), fobia społeczna, fobia szkolna
3. zaburzenia odżywiania
- jadłowstręt psychiczny (anoreksja)
- bulimia
4. upośledzenia umysłowe
- znaczne obniżenie poziomu ogólnego funkcjonowania, cechującym się niższym niż średnie funkcjonowaniem intelektualnym i ograniczenie adaptacyjne
5. zaburzenia uczenia się
- osiągnięcia szkolne są znacznie niższe niż oczekiwane do danego wieku, do poziomu inteligencji i do przebiegu kariery szkolnej
6. całościowe zaburzenie rozwoju
- dotyczące zdolności porozumiewania się
- zachowania stereotypowe (ciągłe, takie samo reagowanie na sytuacje [autyzm])
7. tiki – nagłe pojawiające się ruchy bądź wypowiedzi
- ruchowe
- werbalne
- wiele razy dziennie, niezależnie od okoliczności
8. zaburzenia wydalania
- mimowolne zanieczyszczanie się kałem
- mimowolne moczenie się (powtarzające się popuszczanie moczu), moczenie nocne
Główne założenia zaburzeń neurotycznych
- etiologia neurotyzmu
- każdy rozwój człowieka łączy w sobie kilka wątków – wskazuje zawsze na czynniki natury środowiskowej społecznej (psychospołeczna koncepcja)
- dla właściwego rozwoju konieczne jest:
a) atmosfera ciepła, bezpieczeństwa, poczucie akceptacji
b) poczucie wewnętrznej radości
c) gwarancja wypowiadania swoich myśli, uczuć (wypowiadanie siebie)
- jeśli środowisko nie ma tych cech, nie sprzyja dziecku, czuje się ono bezradne, wyizolowane, nieprzyjazny świat – rodzi się w nim lęk podstawowy.
- przyczyny lęku podstawowego
a) bezpośrednia/pośrednia dominacja nad dzieckiem
b) obojętność
c) brak szacunku dla jego indywidualnych potrzeb
d) brak rzeczywistego opiekuna i przewodnika w życiu
e) uwielbianie dziecka, nadopiekuńczość, lub zupełny bak zainteresowania
f) brak ciepła
g) konieczność opowiadania się po stronie jednego z rodziców
h) izolowanie dziecka od innych dzieci
i) niedotrzymywanie obietnic
j) hipokryzja w postępowaniu rodziców - co innego mówią, co innego robią
Trendy neurotyczne, sposoby radzenia sobie
1. Budowanie postawy „OD” (ludzi, świata) – wszelkie formy ucieczek – potrzeba izolacji, budowania dystansu, nie należy do żadnej z grup, trzyma się na uboczu, przekonanie, że ma się niewiele wspólnego z rówieśnikami, światem, przekonanie, że ludzie go nie rozumieją. (samobójstwa, stany depresyjne, frekwencja szkolna, choroby – hipochondryzm, ucieka w sen, w uzależnienia, budowanie swojego własnego świata, czytanie)
2. Budowanie postawy „lepkości” (emocjonalne lepie do) – szukanie kogoś kto się mną zaopiekuje.
- zdobywanie uczucia
- szukanie akceptacji, walka o nią
- szukanie dowodów miłości
- proszenie o przytulenie, pogłaskanie
- poczucie bezradności i akceptacja tej bezradności
- niska samoocena
- proces interioryzacji (przekonań obniżających samoocenę)
- uwewnętrznianie, branie przekonań za swoje (ty idioto – jestem idiotą), czyjaś opinia włączona w obraz samego siebie
Postawy rodziców: bliskość, opieka, wymagania,
Prowadzenie – postawy wpływające na dziecko.
Cztery postawy, które powodują lęk podstawowy u dziecka:
Nadmiar
- bliskości
- nadopiekuńczości
- kierowanie
- wymaganie
Niedomiar
- brak wymagań
- swoboda zupełna
- brak opieki
- odrzucenie
U dzieci wytwarzają się dwie postawy:
- „ku” dobra, optymistyczna
- „od” wyizolowanie, pesymistyczna
a) zależy od matki, która powinna nauczać dziecko postawy „ku światu”
b) dobry opiekun – proponowany przez etnologów – naukę opisującą wzorce zachowań
c)osoba empatyczna – uwrażliwia, empatia poznawcza – rozumienie drugiego człowieka, szybko reaguje na sygnały płynące od dziecka, czytelny – spójny w swoich zachowaniach, dostępny dla dziecka
- Dobry opiekun to baza bezpieczeństwa, dziecko jest bezpieczne, dziecko lepiej się rozwija.
- realizowanie potrzeby więzi u dziecka (etymolog K. Lorenz) - potrzeba więzi jest wrodzona i łączy się ze zjawiskiem wbudowania (piękna) oraz podążania za – budowanie więzi z matką
- podtrzymywanie kontaktu cielesnego, pierwsze z matką później z ojcem (głaskanie – lepszy rozwój emocjonalny, poznawczy, zaspokaja potrzeby przywierania dziecka, zabawa paluszkowa (sroczka kaszkę ważyła, idzie rak, kominiarz, tańcowały dwa Michały) – z dziećmi autystycznymi
Współczesna psychoanaliza akcentuje troskę o środowisko i rolę dobrego opiekuna.
D. Woods Wimmicolt – pierwotne matczyne zaangażowanie, taki stan umysłu, uczuć, intuicji matki, który charakteryzuje się całkowitym skupieniem na niemowlęciu, gwarantuje maksimum bezpieczeństwa dziecka, jeśli natomiast nie otrzymuje tego u dziecka występują silne lęki, paniczne reakcje, unicestwianie, czyli patologie zwłaszcza emocjonalne.
- ważną rolę odgrywa obiekt przejściowy: lalka, szmatka, miś – jakaś rzecz ważna dla dziecka w adaptacji, w przystosowaniu się do ambiwalentnych zachowań matki, jeśli u dziecka występuje jakiś lęk szuka bezpieczeństwa, w okresie dorosłości także uciekamy do obiektu przejściowego, w sytuacji przeciążenia emocjonalnego, obiekty przejściowe należą do dwóch różnych światów: do świata przejściowego i subiektywnego (moje ja, obraz samego siebie)
Jeśli doświadczenia z dzieciństwa były tak mocne, że ustanowiły sztywny wzór zachowań, to żadne nowe doświadczenie nie będzie w stanie go zmienić, zaburzyć – natomiast trendy „od” i „lepkie do” bardziej.
Objawy zachowań neurotycznych
Pierwsza grupa objawów – neurotyczna duma
Druga grupa objawów – neurotyczna pogarda
Występują one jednocześnie, lecz w różnych proporcjach względem siebie.
Neurotyk – osoba bez radości w życiu, nie potrafi się z niczego cieszyć.
a) Źle i błędnie ocenia rzeczywistość, patrzy jak na zagrażającą mu
b) Ocenia siebie jako nieudacznika, miernotę, pomyłkę w różnych aspektach.
Neurotyczna duma
- jest następstwem autodewiacji, nałożenie prawdy o sobie na jakiś ideał, ujawnia się w formie roszczeń i pretensji
- jestem dumny z tego jaki jestem rzeczywiście, ale jestem dumny z tego jakim powinienem być
Składniki:
1. Neurotyczna potrzeba uczucia i uznania – („konieczność życia”), skłonność do nadmiaru, pragnienie przypodobania się komuś, zabieganie o dobrą opinię, wrażliwość na wszelkie oznaki nieprzychylności i krytyki, spełnianie oczekiwań innych.
2. Neurotyczna potrzeba władzy – pożądanie władzy, brak szacunku dla innych, pogarda dla słabszych, wykorzystywanie intelektu, czy manipulowanie innymi.
3. Neurotyczna potrzeba ambicji – chęć bycia najlepszym, osiąganie coraz więcej, zdobywanie poczucia bezpieczeństwa, tworzy przekonanie, że wszystko wolno, przekonanie, że cel uświęca środki, nie liczy się z własnymi możliwościami, nienasycone pragnienie bycia najlepszym, dążenie do perfekcji, nie potrafi przegrywać, na porażkę wyjątkowo czuły.
4. Neurotyczna potrzeba samowystarczalności i niezależności – woli być samotnikiem, wierzy w to, że sam sobie poradzi, nie potrzebuje pomocy.
5. Neurotyczna potrzeba perfekcji – ma być najzdrowszy, najlepszy, mieć najwyższe osiągnięcia, niska tolerancja na krytykę.
Neurotyczna pogarda – konfrontacja z „ja idealnym” – pogarda, brak możliwości realizowania „ja idealnego”.
1. Neurotyczna potrzeba partnera – który weźmie życie neurotyka w swoje ręce – osobowość bluszcza.
2. Neurotyczna potrzeba zamykania swojego życia w wąskich granicach – zadowala się byle czym, życie na uboczu.
Samooskarżanie
1. Niewypełnianie, niesprostanie oczekiwaniom, wymaganiom, za niepowodzenia, porażki, (szukanie dziury w całym) nigdy nie jest w stanie cieszyć się autentycznym sukcesem.
2. Poczucie winy, wyrzuty sumienia.
3. Pogarda dla cech fizycznych i psychicznych – porównywanie się nieustannie do ideału.
4. Autodestrukcja – głębszy element samooskarżania, zakazuje sobie przeżywania przyjemności, burzenie nadziei – inną formą autodestrukcji jest frustracja, myślenie pesymistyczne – zakazanie sobie wyższych aspiracji (niegodny tego żeby...)
- odkładanie tego co się powinno zrobić dziś na później
- nastawienie hipondryzne – ból głowy, guz
Należy rozróżnić formy autodestrukcji z samodyscypliną. Samodyscyplina ma jakiś wyższy konkretny cel
- czyny autodestrukcyjne – szczytowa forma nienawiści do samego siebie – myśli, próby samobójcze, samookaleczenia, wariackie prowadzenie samochodu, nadużywanie alkoholu, narkotyków, niszczenie ważnych dla siebie dokumentów, rzucanie dobrej pracy, rodziny, brak samodyscypliny, higieny, zerwane noce, niedożywienie, brak troski o zdrowie.
Wniosek: W przeciwieństwie do Freuda – tendencje narkotyczne wrodzone; to Korney (neuropsychologia) twierdzi, że wynikają one ze społeczeństwa, dzieciństwa z wrastania w nie.
Kryzys psychiczny
Kryzys: nerwica, depresja, trauma – okres, moment zaburzonej równowagi emocjonalnej, który zdarza się w życiu człowieka na skutek zmian rozwojowych, bądź losowych.
- kryzys losowy (sytuacyjny)
- kryzys rozwojowy
- czas trwania kryzysu (od 1 godziny do 6 miesięcy), jest nieokreślony
- z medycznego punktu widzenia kryzys jest momentem, punktem zwrotnym, moment rozstrzygający.
- kryzys niesie ze sobą możliwość nowych doświadczeń i wykorzystanie trudnych doświadczeń, ku większemu rozwojowi.
Przebieg Kryzysu
1. Wzrost niepokoju na skutek bodźców kryzysowych, osoba uruchamia różne sposoby osłabienia go i radzenia sobie z nim
2. Bodziec działa nadal i nadal rośnie napięcie brak sensu w jego obniżenie – zaburzenia w funkcjonowaniu.
3. Wzrost napięcia jest już taki, że mobilizuje cały organizm, wszystkie siły by obniżyć napięcie:
- zwycięstwo, problem uświadomiony, dzieli problem na części i rozważa to co mocne, patrzy realistycznie, równowaga emocjonalna jako taka przywrócona
- jeśli problem nadal nie jest uświadomiony i podzielony – ostre załamanie, zaburzenie w funkcjonowaniu (nie chce o tym mówić, słyszeć, chcę zapomnieć, budowanie bariery)
Objawy:
1. Poczucie zmęczenia i wyczerpania
2. Poczucie bezradności
3.[/3] Poczucie własnej nieadekwatności (nienadawanie się, nie wiem co robić)
4. Poczucie zagubienia
5. Symptomy fizyczne
6. Uczucie niepokoju
7. Diagnozowanie w życiu rodzinnym, zawodowym i w kontaktach towarzyskich
Typowe zachowania w kryzysie, na podstawie ustnych możemy prognozować negatywne
1. Osoba nie bada aktywnie sytuacji problemowej (nie chce)
2. Osoba zaprzecza istnieniu kryzysu – przerzucenie kryzysu na inne osoby, wypieranie negatywnych uczuć, emocji (nie wyrażanie ich, tłumienie)
3. Tendencja osoby, która pozwala sobie na dezorganizację życia codziennego – brak higieny, zaburzony rytm dobowy, przyjmowania posiłków, chaos i poczucie bezradności
4. Osoba charakteryzuje się labilnością emocjonalną, oscyluje od apatii, bierności, dystansu do gwałtownych reakcji, gniew, płacz, krzyk
5. Osoba szuka pomocy u innych osób, a ofiarowanej pomocy nie przyjmuje
Typowe zachowania w kryzysie, na podstawie których możemy prognozować pozytywnie:
1. Osoba aktywnie eksploruje, bada sytuację problemową (pyta dlaczego? Powód, nie mogę zrozumieć, że tak mi się przytrafiło)
2. Swobodna ekspresja negatywnych uczuć (krzyk, płacz, bunt, rzucanie garami, zamykanie się)
3. Poszukiwanie pomocy u innych ludzi
4. Dzielenie problemu na części – istota dobrej interwencji kryzysowej, terapii).
5. Pomimo bólu, cierpienia, kryzysu jako taka próba kontrolowania życia codziennego.
6. Posiadanie podstawowego zaufania do siebie i innych (nadzieja).
Osoba w kryzysie, a mająca niedojrzałą osobowość:
1. Słaba zdolność do przewidywania skutków własnych działań (próby samobójcze, decyzje pod wpływem chwilowych emocji [ucieczki, odejścia]).
2. Źle znoszę frustracje, nie radzenie sobie – obniżanie niedojrzałymi sposobami – leki, alkohol, używki.
3. Podejmowanie niepotrzebnego ryzyka (tendencje) – hazard, niebezpieczna jazda samochodem.
4. Zaprzeczanie normom społecznym, wykroczenia, brutalność, wandalizm, agresja.
5. Nie posiada hierarchii wartości, więc nie potrafienie odróżnić spraw ważnych od mniej ważnych.
Kryzys rozwojowy
- Wynika z chronologii, kolejności życia, konieczności podjęcia decyzji do których nie jesteśmy przygotowani.
1. Problemy integralne związane z nauką (konkurencyjność)
2. Poczucie niższości
3. Problem przewartościowań
4. Rozwój psych-seksualny
5. Konflikty rodzinne
Kryzys rozwojowy możemy przewidzieć, można się do niego przygotować.
Kryzys sytuacyjny
Powodowany losowymi wydarzeniami naszego życia, poczucie bezsensowności życia, poczucie krzywdy, ze strony losu, bunt, poczucie utraty kontroli nad biegiem wydarzeń.
1. Śmierć bliskiej osoby
2. Trwałe kalectwo
3. Próba samobójcza
4. Śmierć przyjaciela
5. Przerwanie ciąży
6. Poważna choroba (terminalna)
7. Zdrada ze strony współmałżonka
W zakres tych wydarzeń wliczony jest kryzys połowy życia (35-50 rok życia) – przygotowanie do śmierci i dokonywanie podsumowań
Zachowania negatywne
1. Osoba nieświadoma ewolucyjnej natury życia, ucieka przed przemijaniem, zaprzecza śmierci.
2. Osoby emocjonalnie uzależnione od swoich rodziców (żyjących) – w momencie ich odejścia dokonuje odkrycia straszliwej prawdy.
3. Osoby gotowe do dojrzałości, ale odsuwane przez rodziny od aktywnego działania.
4. Osoby, których koncepcja samych siebie została zabrana przez kogoś znaczącego – utrata pracy, odmowa awansu, negatywny odbiór społeczny.
5. Osoby tracące wsparcie emocjonalne na skutek odejścia dzieci, żony, męża.
6. Osoby chore terminalnie (z zagrożeniem życia)
Depresja – choroba, zaburzenie emocjonalne na 100 osób 10 choruje.
To zjawisko wieloczynne zdeterminowane i różnorodnie się manifestuje. Może występować samoistnie lub wchodzić w stanie zespołu chorobowego. Depresja czyli obniżanie.
Pierwszy objaw depresji to smutek depresyjny.
- osoba nieogarnięta widzi zniekształcone proporcje rzeczywistości
- jest bezradna
- występuje zaburzenie oceny
- zanika normalna energia życiowa
- życie psychiczne traci lekkość
- poczucie bezwładu, ciężaru, niechęć do ruchu
Cztery główne przyczyny smutku depresyjnego
- objawy o charakterze endogennym (choroby afektywne, psychozy, schizo – afektywne)
- przyczyny natury psychologicznej (zawody emocjonalne)
- wszelkiego rodzaju straty (żałoba, zaburzenia nerwicowe)
- przyczyny natury somatycznej (depresja jest efektem choroby, albo nerwicy, wchodzi w skład efektów choroby)
Depresja towarzyszy chorobom:
- Parkinsona, nowotworowym, zespołom lękowym, udarom mózgu, padaczce, chorobą tarczycy, wczesnemu stadium schizofrenii, ADHD z deficytem uwagii
Depresja może być efektem:
- zatruć, uzależnień, utraty kogoś, czegoś
Zmiany jakie depresja powoduje w procesach intelektualnych
1. obniża sprawność intelektualną
2. niezdolność do koncentracji
3. spodziewany proces myślenia
4. trudno osobie podjąć jakąś decyzję
Negatywizm
1. dyskredytacja samego siebie na różne sposoby
2. twierdzi, że nikt nie jest jej w stanie pomóc
3. tendencje samobójcze
4. nie mają nadziei
Zaburzenia negatywne
1. skarżą się na słabe zdrowie
2. problemem staje się odżywianie (traci na wadze, albo jedzą zbyt dużo)
3. suchość w ustach (mniejsze wydzielanie śliny)
4. zatwardzenia
5. obniża się popęd seksualny
6. zaburzenia snu (dużo, mało, w ogóle)
Objawy u osób depresyjnych
- zmniejszenie energii
- osłabienie koncentracji (36%)
- anoreksja (80%)
- bezsenność (86%)
- utrata zainteresowania (77%)
- trudności przystosowaniu się do czegokolwiek (76%)
- większe zamartwianie się (70%)
- spowolnienie myślenia
- trudności w podejmowaniu decyzji
- myśli i plany samobójcze (63%)
- utrata wagi (60%)
- płaczliwość (60%)
- spowolnione ruchy (60%)
- podwyższona drażliwość (60%)
- poczucie, że nigdy się nie wydobrzeje
Epizody depresyjne trwają do miesiąca, 50% ustępuje przed upływem 3 miesięcy, 2/3 epizodów dotyczą kobiet, 2/3 przypadków wraca.
Rodzaje depresji
1. Depresja zwana dystynią (pasywność, apatia).
2. Depresja reaktywna – reakcja na konkretny bodziec, wywołana najczęściej stratą, szeregiem nakładających się na siebie strat.
3. Choroba alternatywno – dwubiegunowa – wcześniej znana jako cyklofrenia, inaczej psychoza depresyjna, a popularnie choroba zmiennych nastrojów „mania”, czyli euforia. Nachodzi człowieka bez przyczyny, obniża poziom neurotransmiterów.
- serotonina (hormon nastroju)
- adrenalina (napęd życiowy)
- dopamina (uczucie przyjemności)
Najczęściej występują w okresie młodzieńczym, menopauzacyjnym. Należy różnicować ją z:
- typem osoby – osoba pełna werwy
- typem osobowości cyklotymicznej – osoba skłonna do zmiany nastroju, do energii, smutku, przygnębienia, apatii
- stanem hipomanii – wzmożona nadpobudliwość, duży napęd
Osoby w „mani” są drażliwe, apodyktyczne, mają mnóstwo pomysłów, działają nierealnie, mogą stawać się wulgarne, aż do depresji włącznie. Najgorsze jest przejście ze stanu „mani” do depresji. W tym okresie odnotowuje się najwięcej prób i myśli samobójczych. Zmiany nastroju mogą być kilka razy dziennie. Czują się bezradne, skarżą się na trudności małżeńskie, nadużywają alkoholu, narkotyków, zmieniają pracę. Angażują się w wiele religii.
Sezonowe zaburzenie afektywne
- reakcja na niedostatek światła słonecznego. Występuje cztero krotnie częściej u mężczyzn, niż u kobiet. Częste poirytowanie, obniżona ilość melatoniny.
Depresja związana z określonym etapem życia człowieka, a depresja dziecięca
(niemowlęta odcięte od bliskich, szpitale, pogotowia opiekuńcze, występują trzy fazy:
- płacz
- rozpacz
- bierność, apatia
Zagrażają umiejętności nawiązywania głębokich uczuć „ku światu”.
[Zakres materiału przygotowany dla osób na uczelniach wyższych]
[Wszelkie zastrzeżenia kierować na PW]
Dawid Rozburski
|
RSS
1891: budowa Kolei Transsyberyjskiej
Do druku