Polski Serwis Naukowy - OnLine od 1999 roku
 RSS
Czwartek, 31 maja 2012
Petronia, Bożysława, Ernestyna, Teodor
 1891: budowa Kolei Transsyberyjskiej
1970: zagłada miasta Yungay w Peru
WHO: Dzień bez Papierosa
Nowe publikacje
Średniowiecze - epoka dla detektywa i wielbiciela ... kobiecej literatury
Dodano:
|23 Lis 2010|, 2010 00:04
|
|
|
Czasy barwne, złożone i tajemnicze, z jednej strony egzotyczne i obce mentalnie dla współczesnego człowieka, a jednocześnie kolebka dzisiejszej cywilizacji - tak na średniowiecze patrzy historyk prof. Jerzy Strzelczyk. I dzięki temu znajduje w nim skarby, np. literaturę pisaną przez niezwykłe kobiety tamtych czasów. "Średniowiecze to bardzo odległa od nas epoka, a przy tym bardzo ciekawa. Korzenie naszej obecnej cywilizacji wywodzą się właśnie z tej epoki. To epoka dość tajemnicza, pobudza wyobraźnię wielu ludzi. W naszym świecie błąkają się rozmaite stereotypy na temat średniowiecza. Jedni uważają, że to okres zastoju, że to mroki średniowiecza. Inni są zdania, że był to okres wzlotu ducha ludzkiego, czego odzwierciedleniem miałyby być strzeliste, gotyckie katedry" - mówi PAP historyk.
O średniowieczu wciąż nie wiadomo zbyt wiele i nie jest łatwo dowiedzieć się więcej. Przeszkadza nie tylko dystans czasowy i mentalny, jaki dzieli dzisiejszych i ówczesnych ludzi, ale też brak wystarczających źródeł informacji.
ROBOTA DETEKTYWA
"W średniowieczu, zwłaszcza tym wczesnym, niewiele pisywano, a z tego, co napisano, niewiele do naszych czasów przetrwało. Dlatego właśnie mediewistyka - w większym stopniu niż inne dziedziny, np. historia współczesna czy nowożytna - musiała wykształcić bardzo subtelne narzędzia pracy, żeby tę lakoniczność źródeł jakoś przełamać. Stąd niekiedy mediewiści stosują metody przypominające pracę detektywistyczną, bo trzeba wycisnąć z tych źródeł tyle, ile tylko jest możliwe" - mówi prof. Strzelczyk.
Ale zaraz dodaje, że to właśnie stanowi o uroku tej dziedziny, bo nawet bardzo dogłębne zbadanie jakiegoś zagadnienia rzadko daje ostateczne rozstrzygnięcie. Między naukowcami trwają spory o interpretację źródeł i rzeczywisty przebieg wydarzeń. Historyk średniowiecza nie może po napisaniu książki powiedzieć: "sprawa zamknięta". Śledztwo trwa nieustannie.
"Właściwie nigdy nie można powiedzieć, że już wiemy coś definitywnie. Zawsze może się pojawić nowe źródło, nowa interpretacja. Zwłaszcza źródła archeologiczne przyczyniły się do tego, że wiele poglądów historyków średniowiecza odeszło do lamusa, albo musiało ulegać modyfikacjom" - podkreśla naukowiec.
ZASKAKUJĄCE KOBIETY
Wśród zjawisk, które burzą stereotypowe wyobrażenia o "ciemnych" wiekach średnich, jest kobieca literatura.
W dwutomowej (na razie) książce poświęconej średniowiecznym pisarkom "Pióro w wątłych dłoniach", prof. Strzelczyk zgromadził kilkadziesiąt przykładów różnorodnych dzieł literackich stworzonych przez przedstawicielki płci pięknej w czasach, kiedy kobiece miejsce w rodzinie i społeczeństwie na pierwszy rzut oka wykluczało taką aktywność. "Dlatego trzeba podziwiać te panie, które mimo tych niesprzyjających warunków zdołały stworzyć dzieła, które przetrwały i które niekiedy mogą wywoływać, już nie tylko u historyków literatury, ale u zwykłych czytelników, wzruszenia" - mówi historyk.
Kobiety nie mogły zdobywać wykształcenia, dlatego twórczość w dziedzinie "siedmiu sztuk wyzwolonych" (gramatyki, logiki, retoryki, geometrii, arytmetyki, astronomii i muzyki) była dla nich w zasadzie niedostępna. Jak przypomina autor książki, tylko panie z rodów królewskich i arystokratycznych oraz zakonnice w bardziej światłych klasztorach mogły pogłębiać swoją wiedzę.
Jednak niektóre gatunki literackie stawały się narzędziami łamania społecznego układu. "Poezja to była taka dziedzina, która nie wymagała akademickiego wykształcenia. Istniało też przekonanie, że liryka to dziedzina, w której kobiety bardziej umieją się wypowiadać, bo to podobno bardziej odpowiada ich charakterowi. Stąd w liryce średniowiecznej, podobnie jak w starożytności (dość przypomnieć Safonę), kobiety pełniły większą rolę" - tłumaczy prof. Strzelczyk. Niestety, jak dodaje, nie w Polsce. Na naszych ziemiach najdawniejsze utwory pisane przez kobiety pochodzą dopiero z XVII i XVIII wieku. Ale w Europie, nie mówiąc o starożytnej Grecji, były znacznie wcześniej.
HELOIZA I CESARZÓWNA
Przykłady twórczości średniowiecznych pisarek można znaleźć w zabytkach piśmienniczych kilku krajów europejskich. "Matki nowożytnej literatury" pisały po łacinie - jedynym języku piśmiennictwa we wczesnym średniowieczu, a później w tzw. językach ludowych, czyli narodowych, które ujawniały się w ciągu średniowiecza i były używane w literaturze. Te języki to: starofrancuski, staroniemiecki, staroangielski, hiszpański i niderlandzki. Jedna z opisywanych w książce autorek napisała swoje dzieło po grecku.
Gatunków też było kilka. "Oprócz poezji taką dziedziną stała się hagiografia, czyli żywotopisarstwo świętych kobiet. Często było tak, że współzakonnice owych świętych, albo kobiety, które później trafiły do tego samego klasztoru, spisywały ich żywoty. Spotyka się również inne nurty, np. epistolografię, czyli pisanie listów, takich pięknych jak te, które Heloiza do Abelarda pisała. A jeśli chodzi o poezję, to można wymienić Marię z Francji. To była poetka, która pisała w narzeczu anglo-normandzkim. Pozostawiła piękne utwory, fraszki" - opowiada prof. Strzelczyk.
Jego książka opisuje też innowacyjną dramatopisarkę z Saksonii, mniszkę o imieniu Roswita, która w X w. wskrzesiła zapomniany przez stulecia gatunek dramatu. Wzorowała się na sztukach rzymskiego autora Terencjusza i pisała komedie.
"Również, choć rzadko, kobiety zaznaczały swój udział w historiografii. Najlepszym przykładem jest Anna Komnena, cesarzówna bizantyjska, porfirogenetka, czyli w purpurze urodzona, która napisała piękną kronikę dziejów panowania swojego ojca Aleksego Komnena, ważną także dla dziejów pierwszej Krucjaty" - wspomina prof. Strzelczyk średniowieczną koleżankę po fachu.
***
Prof. Jerzy Strzelczyk jest kierownikiem Zakładu Historii Średniowiecznej Instytutu Historii na Uniwersytecie im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Za swoją książkę "Pióro w wątłych dłoniach" otrzymał nagrodę Fundacji na Rzecz Nauki Polskiej, nazywaną "polskim Noblem". 18 listopada tego roku został uhonorowany nagrodą ministra nauki i szkolnictwa wyższego za najwybitniejsze osiągnięcia naukowe w kategorii badań na rzecz rozwoju społeczeństwa.
PAP - Nauka w Polsce, Urszula Rybicka
agt/bsz
Czy wiesz że...?
wersja BETA
Epoka literacka okres w historii literatury powszechnej lub narodowej, w którym dominują pewne, zbliżone do siebie, prądy lub kierunki literackie. Epoka literacka składać się może z okresów.
pełny tekst
Edward Boniecki (ur. 1962) polski historyk literatury, eseista, krytyk literacki. Profesor Instytutu Badań Literackich Polskiej Akademii Nauk. Współpracownik Pracowni Literatury Modernizmu w Europie Środkowo-Wschodniej w Instytucie Literatury Polskiej Uniwersytetu Warszawskiego.
pełny tekst
Okres literacki faza procesu rozwoju historii literatury, która daje się zamknąć w granicach czasowych. Wyodrębnienie okresów literackich związane jest z periodyzacją historycznoliteracką, która bierze pod uwagę kryteria społeczne, historyczne, polityczne, kulturowe. Okres literacki charakteryzuje się spójnością dążeń, jednością programów, często podobieństwem utworów pod kątem stylistycznym, technicznym, czy tematycznym. Nadrzędnym terminem wobec okresu literackiego jest epoka literacka, która składa się ze zbioru okresów, często reprezentujących odmienne prądy (np. w epoce oświecenie wyróżnić można prądy takie jak: klasycyzm, sentymentalizm, rokoko). Krytykę podziału literatury światowej na okresy i epoki daje się zauważyć w pracach dwudziestowiecznych filologów, którzy pragnęli dokonać syntezy literatury. Erich Auerbach występował przeciwko podziałowi na okresy i epoki uważając go za sztuczny, gdyż bazował na zbyt abstrakcyjnych kryteriach. Erns Robert Curtius w pracy Literatura europejska wychodził z podobnego założenia, twierdząc, że literatura europejska stanowi całość, której nie można dostrzec, jeśli dokona się sztucznych podziałów na literaturę danych narodów lub nieprecyzyjnie wytyczonych okresów i epok.
pełny tekst
Moduł "Czy wiesz że...?" (wersja testowa, beta): definicje/pojęcia wygenerowane w obrębie tego modułu pochodzą z Wikipedii i udostępniane są na licencji Creative Commons: uznanie autorstwa, na tych samych warunkach, z możliwością obowiązywania dodatkowych ograniczeń.
Dostęp do pełnej wersji każdego hasła (oraz dokładnch informacji na temat licencji, autora oraz edycji) możliwy jest po kliknięciu w odnośnik opisany jako "pełny tekst".
|
|
|
^ |
|
 |
|
Komentarze: brak |
|
Powered by
phpBB © 2000, 2002, 2005, 2007 phpBB Group
|
Do druku