Rzadka gwiazda magnetyczna wychodzi z ukrycia w spektakularnym stylu :: Artykuły / Polski Serwis Naukowy

Polecamy również:

Hawajskie teleskopy bezpieczne po ostatnim trzęsieniu ziemi

Naukowcy badający karłowatą galaktykę satelitarną mówią: "Może Newton się mylił"

Dostarczanie zharmonizowanych informacji wysokiej jakości na podstawie danych z obserwacji Ziemi do roku 2015, Oxford, Wlk. Brytania

Słońce daje Ziemi mniej energii niż sądzono

Pierwsze gwiazdy we wszechświecie - wyjątkowo szybkie spinery

Jak podaje w czasopiśmie Monthly Notices of the Royal Astronomical Society międzynarodowy zespół naukowców, kilka teleskopów zarejestrowało ogromny rozbłysk pochodzący z rzadkiego typu gwiazdy zwanej magnetarem.

Magnetar ten, oznaczony SGR 0501+4516, znajduje się 15.000 lat świetlnych od Ziemi i pozostawał nieodkryty, aż do niedawnego wybuchu energii, który zdradził jego obecność. Magnetary cechują się polem magnetycznym 10 miliardów razy silniejszym od pola magnetycznego Ziemi, co sprawia, że są zdecydowanie najbardziej namagnetyzowanymi obiektami we wszechświecie. Gdyby na przykład umieścić taki magnetar w połowie drogi pomiędzy Ziemią a Księżycem, jego pole magnetyczne wyczyściłoby kompletnie dane ze wszystkich kart kredytowych na naszej planecie. Dotychczas zidentyfikowano w całej galaktyce tylko 15 magnetarów.

W tym ostatnim przypadku akcja rozpoczęła się 22 sierpnia 2008 r., kiedy to gwałtowna fala promieni rentgenowskich spowodowała aktywację czujnika na międzynarodowym satelicie Swift. Zaledwie 12 godzin później teleskopy obserwatorium kosmicznego XMM-Newton Europejskiej Agencji Kosmicznej skierowane zostały na źródło, z którego pochodziły promienie i rozpoczęto gromadzenie danych. W ciągu kolejnych czterech miesięcy zaobserwowano setki mniejszych wybuchów promieniowania rentgenowskiego, dzięki czemu naukowcy byli w stanie przeprowadzić bardzo szczegółowe badania rozpadu magnetara.

W międzyczasie, pięć dni po pierwszym rozbłysku, obserwatorium kosmiczne Integral wykryło wysokoenergetyczne promieniowanie rentgenowskie pochodzące z magnetara (będące poza pasmem odbieranym przez XMM-Newton). Promieniowanie to zanikło w ciągu kolejnych 10 dni.

Rozbłyski magnetarów mają miejsce wtedy, kiedy pole magnetyczne oddziałuje na powłokę gwiazdy, uwalniając materię na zewnątrz w potężnej erupcji. Materia pląta się w polu magnetycznym, zmieniając jego konfigurację i doprowadzając w ten sposób do uwolnienia jeszcze większej ilości energii. Choć magnetary znajdują się bardzo daleko, są w stanie dostarczyć na Ziemię tyle samo energii co światło naszego Słońca.

"Magnetary umożliwiają nam badanie ekstremalnych warunków materii, których nie można odtworzyć na Ziemi" - mówi naczelny autor artykułu, Nanda Rea z Uniwersytetu Amsterdamskiego w Holandii.

Nie wiadomo dokładnie, skąd się wzięły magnetary. Najpopularniejsza teoria mówi, że magnetar to niewielkie jądro pozostałe po eksplozji silnie magnetycznej gwiazdy, ale brak na to jednoznacznych dowodów. "Gdybyśmy znaleźli magnetar w grupie silnie magnetycznych gwiazd, to mielibyśmy dowód" - mówi dr Rea.

Wedle innej teorii, śmierć normalnej gwiazdy powoduje, że jej jądro nabiera przyśpieszenia i tworzy się dynamo, które zwiększa swoje pole magnetyczne, aż w końcu zamienia się w magnetar.

Choć astronomowie planują kontynuować polowanie na nowe magnetary, ich praca związana z SGR 0501+4516 jeszcze się nie skończyła. Wiedzą już, gdzie się znajduje ten magnetar i w przyszłym roku teleskopy XMM-Newton znowu skierują się w jego stronę, aby astronomowie mogli zbadać go w czasie gdy znajduje się w stanie spoczynku.

Źródło: CORDIS

Więcej informacji:

ESA:
http://www.esa.int/

Źródło danych: Europejska Agencja Kosmiczna (ESA); NASA; Monthly Notices of the Royal Astronomical Society
Referencje dokumentu: Rea, N. et al. (2009) The first outburst of the new magnetar candidate SGR 0501+4516. Monthly Notices of the Royal Astronomical Society (w druku). DOI: 10.1111/j.1365-2966.2009.14920.x.

komentuj publikację

Czy wiesz że...?

wersja BETA

Powtarzalne źródła miękkich promieni gamma (ang. Soft Gamma Repeaters, SGR) - obiekty należące do rzadkiej klasy obiektów wysyłających krótkie, powtarzalne rozbłyski promieniowania gamma w nieregularnych odstępach czasu. Obiekty te są interpretowane jako magnetary, czyli gwiazdy neutronowe o niezwykle silnym polu magnetycznym. pełny tekst

Powtarzalne źródła miękkich promieni gamma (ang. Soft Gamma Repeaters, SGR) obiekty należące do rzadkiej klasy obiektów wysyłających krótkie, powtarzalne rozbłyski promieniowania gamma w nieregularnych odstępach czasu. Obiekty te są interpretowane jako magnetary, czyli gwiazdy neutronowe o niezwykle silnym polu magnetycznym. pełny tekst

Magnetar obiekt zwarty (gwiazda neutronowa lub hipotetyczna gwiazda kwarkowa), posiadający bardzo silne pole magnetyczne, B>1010 T (1014 Gs), emitujący w sposób regularny (pulsy) lub nieregularny (błyski) promieniowanie gamma oraz promieniowanie rentgenowskie. pełny tekst

Pulsar rentgenowski, podobnie jak pulsar radiowy, jest rodzajem gwiazdy neutronowej. Zjawisko świecenia w tej klasie obiektów jest jednak zupełnie inne niż pulsarów radiowych. Gwiazda neutronowa staje się pulsarem rentgenowskim, gdy zachodzi na nią opadanie materii akrecja, a gwiazda ma na tyle silne pole magnetyczne, aby jej pole magnetyczne kierowało opadająca plazmę w stronę biegunów magnetycznych gwiazdy. Powstaje wtedy kolumna akrecyjna, a obrót gwiazdy neutronowej wokół swojej osi powoduje, że natężenie promieniowania docierające do obserwatora zmienia się wraz z obrotem gwiazdy (efekt latarni morskiej), podobnie jak w pulsarze radiowym. Opadanie materii w silnym polu grawitacyjnym gwiazdy nagrzewa jednak plazmę do wysokich temperatur i gwiazda świeci przede wszystkim w zakresie promieniowania rentgenowskiego. pełny tekst

Moduł "Czy wiesz że...?" (wersja testowa, beta): definicje/pojęcia wygenerowane w obrębie tego modułu pochodzą z Wikipedii i udostępniane są na licencji Creative Commons: uznanie autorstwa, na tych samych warunkach, z możliwością obowiązywania dodatkowych ograniczeń. Dostęp do pełnej wersji każdego hasła (oraz dokładnch informacji na temat licencji, autora oraz edycji) możliwy jest po kliknięciu w odnośnik opisany jako "pełny tekst".