• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Astronomowie dostrzegli prastary układ planetarny sprzed 13 mld lat!

    30.03.2012. 18:26
    opublikowane przez: Redakcja Naukowy.pl

    Niemieccy astronomowie odkryli prastary układ planetarny sprzed 13 mld lat, który uznaje się za pozostałość jednej z najwcześniejszych er kosmicznych. Układ składa się z gwiazdy HIP 11952 i dwóch planet. Tak stary układ pomoże rzucić światło na powstawanie planet we wczesnym wszechświecie - proces, który zachodził w warunkach całkowicie odmiennych od tych, jakie panowały w dobie późniejszych układów planetarnych, takich jak nasz.

    Według przyjętej teorii planetarnej, ogólnie rzecz biorąc istnieje większe prawdopodobieństwo, że gwiazda, która zawiera więcej "metali" (tj. pierwiastków chemicznych innych niż wodór i hel) będzie mieć swoje planety. Powszechnie przyjmuje się również, że planety powstają w dyskach gazowo-pyłowych wirujących wokół młodych gwiazd. Zespół zauważył z zainteresowaniem, iż mimo zaobserwowanego trendu powstawania planet w chmurach zawierających cięższe pierwiastki chemiczne, gwiazda składająca się niemal wyłącznie z wodoru i helu posiada dwie orbitujące planety.

    Gwiazda HIP 11952, która należy do większego, północnego gwiazdozbioru Wieloryba, znajduje się w odległości 375 lat świetlnych od Ziemi. Podczas poszukiwań planet wokół gwiazd pozbawionych metali, niemieccy naukowcy zidentyfikowali dwie gigantyczne planety wokół tej gwiazdy. Chociaż planety te same w sobie nie są niczym szczególnie niespotykanym, to niezwykły jest fakt, iż orbitują wokół tak starej i pozbawionej metali gwiazdy.

    Odkrycia opublikowane w czasopiśmie Astronomy & Astrophysics stawiają zatem pytania o to, co właściwie jest potrzebne do powstania planety. Jeżeli bardziej prawdopodobne jest, że planety utworzone zostaną z gwiazd bogatych w metale, to jak powstały te dwie krążące wokół gwiazdy HIP 11952?

    Na początku wszechświat nie zawierał innych pierwiastków chemicznych poza wodorem i helem. Niemal wszystkie cięższe pierwiastki powstały z czasem wewnątrz gwiazd, a następnie zostały wyrzucone w kosmos w formie masywnych gwiazd, które zakończyły swoje istnienie w gigantycznych eksplozjach zwanych supernowymi.

    Veronica Roccatagliata z Obserwatorium Uniwersyteckiego w Monachium, kierowniczka naukowa przeglądu planet wokół gwiazd pozbawionych metali, który doprowadził do odkrycia, wyjaśnia: "W 2010 r. odkryliśmy pierwszy przykład takiego układu ubogiego w metale, HIP 13044. Wówczas sądziliśmy, że to może być wyjątkowy przypadek. Teraz wydaje się, że może być więcej planet wokół gwiazd ubogich w metale niż się spodziewaliśmy."

    HIP 13044 stał się sławny jako "egzoplaneta z innej galaktyki" - gwiazda jest najprawdopodobniej częścią tak zwanego strumienia gwiazd, pozostałości innej galaktyki wchłoniętej miliardy lat temu przez naszą. W porównaniu do innych układów egzoplanetarnych, HIP 11952 jest nie tylko wyjątkowo ubogi w metale, ale również, zważywszy na szacowany wiek 12,8 mld lat, jednym z najstarszych układów, jakie do tej pory poznano.

    Johny Setiawan z Instytutu Astronomii im. Maxa Plancka w Heidelbergu, Niemcy, który kierował badaniami nad HIP 11952, zauważa: "To znalezisko archeologiczne w naszym własnym ogródku. Planety te prawdopodobnie powstały wtedy, kiedy nasza galaktyka była jeszcze niemowlakiem."

    Naukowcy mają teraz nadzieję na odkrycie i zbadanie większej liczby tego rodzaju układów planetarnych, aby posunąć naprzód swoje teorie na temat powstawania planet.

    Za: CORDIS

    Czy wiesz ĹĽe...? (beta)
    Strumień Arktura – strumień gwiazd utworzony przez gwiazdy pochodzące z nieistniejącej już galaktyki karłowatej wchłoniętej przez Drogę Mleczną. Ponieważ proces ten miał miejsce 5 do 8 miliardów lat temu, gwiazdy należące do wchłoniętej galaktyki zostały rozproszone i wymieszane z gwiazdami naszej Galaktyki. Gwiazdy należące do Strumienia Arktura charakteryzują się dużą prędkością własną oraz małą zawartością metali. Strumień ten został odkryty w 1971 roku, choć astronomowie już wcześniej podejrzewali jego istnienie. Był to pierwszy odkryty strumień. Jego nazwa pochodzi od jego najbardziej znanej gwiazdy – Arktura, która zarazem jest najbliższą gwiazdą od Ziemi pochodzącą z innej galaktyki. Ultra-short-period planets (USPP) – klasa planet pozasłonecznych o bardzo krótkim okresie orbitalnym, o długości poniżej jednego dnia ziemskiego. Znane obiekty USPP występują tylko wokół gwiazd o masie mniejszej niż 0,88 mas Słońca. Niewielkie planety orbitujące tak blisko większych i jaśniejszych gwiazd zapewne szybko wyparowują. Układ planetarny – planety i inne ciała niebieskie, krążące wokół centralnej gwiazdy lub układu gwiazd. System planetarny, w którym znajduje się Ziemia nosi nazwę Układu Słonecznego.

    Paradoksem Algola nazywana jest sytuacja, gdy składniki układu podwójnego wydają się ewoluować inaczej, niż wynikałoby to z teorii ewolucji gwiazd. Cechą tempa ewolucji gwiazd jest zależność od masy gwiazdy. Im większa jest masa gwiazdy, tym szybsze jest tempo ewolucji i tym szybciej odchodzi od ciągu głównego, przechodząc przez fazę podolbrzyma czy olbrzyma. W Algolu i innych podobnych układach stwierdzona została odwrotna relacja między gwiazdami układu: składnik mniej masywny jest już podolbrzymem, a drugi o masie znacznie większej pozostaje na ciągu głównym. Wydaje się to sprzeczne, gdyż gwiazdy układu podwójnego powstają zazwyczaj jednocześnie, zatem gwiazda bardziej masywna powinna być bardziej zaawansowana ewolucyjnie. Astronomia optyczna jest działem astronomii obserwacyjnej badającym promieniowanie elektromagnetyczne w zakresie światła widzialnego oraz pobliskich zakresów widma elektromagnetycznegopodczerwieni i ultrafioletu, docierające od ciał niebieskich. Obecnie obiektami badań astronomii optycznej są planety Układu Słonecznego, księżyce, planetoidy, gwiazdy, gromady gwiazd, mgławice i całe Galaktyki. Współczesne teleskopy nie są jeszcze w stanie obserwować (poza nielicznymi wyjątkami) planet pozasłonecznych, planowane są jednak urządzenia oraz misje kosmiczne, mające na celu takie badania (E-ELT, Terrestrial Planet Finder). Astronomia optyczna posługuje się kilkoma zasadniczymi metodami obserwacji:

    HL Tau b – protoplaneta orbitująca wokół młodej gwiazdy HL Tauri znajdującej się w konstelacji Byka. HL Tau b jest najmłodszą z dotychczas odkrytych planet, jej wiek szacowany jest na ok. 2000 lat. Masa planety wynosi około 14 mas Jowisza. Planeta okołopodwójna – planeta orbitująca wokół obu składników gwiazdy podwójnej. Nazywa się je również planetami typu P, w odróżnieniu od planet typu S, również występujących w układach podwójnych gwiazd, ale okrążających tylko jeden składnik układu.

    Gromada otwarta – grupa nawet do kilku tysięcy luźno połączonych grawitacją gwiazd (w odróżnieniu od gromad kulistych, które są ciasno skupione), powstałych z jednej olbrzymiej chmury molekularnej. Gromady otwarte znajdują się wyłącznie w galaktykach spiralnych i nieregularnych, gdzie wciąż odbywa się proces powstawania gwiazd. Zwykle ich wiek nie przekracza kilkuset milionów lat. Podczas swojej wędrówki wokół centrum galaktyki, gromady otwarte są narażone na bliski kontakt z innymi gromadami czy chmurami gazu – mogą wtedy widocznie zmieniać kształt lub nawet wytracać poszczególne gwiazdy. Pierścień Jednorożca – pierścień gwiazd dokoła Drogi Mlecznej. Jest uważany za strumień gwiazd, który oderwał się od galaktyki Karzeł Wielkiego Psa i połączył z Drogą Mleczną na przestrzeni miliardów lat. Jest to złożona struktura w kształcie pierścienia, która owija się wokół naszej galaktyki trzy razy, ukształtowana przez długie włókno gwiazd wypchniętych z galaktyki Karła Wielkiego Psa przez siły pływowe, wskutek orbitowania wokół Drogi Mlecznej. Pierścień ma masę 100 milionów mas Słońca i długość 200 000 lat świetlnych.

    HIP 11952 (HD 16031) - gwiazda położona w gwiazdozbiorze Wieloryba, odległa o około 360 lat świetlnych od Ziemi i posiadająca dwie znane planety. Jest to gwiazda typu widmowego F2V, o masie wynoszącej 0,83 ±0,05 M☉ i temperaturze powierzchni 6040 ±210 K.

    Metale – w astronomii: pierwiastki o liczbie atomowej większej niż 2 (czyli wszystkie oprócz wodoru i helu). Pierwiastki cięższe od helu zostały wytworzone w procesach nukleosyntezy zachodzących we wnętrzu gwiazd, w odróżnieniu od powstałych we wczesnym Wszechświecie wodoru i helu. Łącznie stanowią one około 2% masy materii barionowej Wszechświata.

    Planeta pozasłoneczna, egzoplaneta (gr. εξω – exo: poza, na zewnątrz) – planeta znajdująca się w układzie planetarnym, krążąca wokół gwiazdy (lub gwiazd) innej niż Słońce.

    Dodano: 30.03.2012. 18:26  


    Najnowsze