• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Astronomowie odkryli kolejne planety poza Układem Słonecznym

    26.10.2011. 15:47
    opublikowane przez: Redakcja Naukowy.pl

    Astronomowie z Pennsylvania State University i Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu odkryli trzy kolejne planety poza Układem Słonecznym - poinformowała w środę toruńska uczelnia. Nowe planety mają masy zbliżone do masy Jowisza i są tzw. gazowymi olbrzymami.

    ,,Odkrycie jest efektem współpracy Pennsylvania State University i UMK w ramach Pensylwańsko-Toruńskiego Projektu Poszukiwań Planet (PennState Torun Planet Search - PTPS) prowadzonego przez prof. Aleksandra Wolszczana z Pennsylvania State University i prof. Andrzeja Niedzielskiego z UMK" - czytamy w komunikacie przesłanym PAP.

    Biorą w nim udział - poza prof. Wolszczanem i prof. Niedzielskim - także ich doktoranci: Sara Gettel, Monika Adamów, Grzegorz Nowak i Paweł Zieliński oraz dr Gracjan Maciejewski z Centrum Astronomii UMK specjalizujący się w superprecyzyjnej fotometrii tranzytów planetarnych.

    Projekt - jak przypominają przedstawiciele toruńskiego uniwersytetu - zaowocował jak dotąd odkryciem 10 planet w ośmiu układach planetarnych. ,,Między innymi odkryto pierwszy znany układ dwuplanetarny przy czerwonym olbrzymie (HD 102272 b, c) oraz układ dwóch brązowych karłów na orbicie czerwonego olbrzyma (BD +20 2457 b, c). W ramach projektu odkryto także planetę o masie 1.5 masy Jowisza w ekosferze gwiazdy BD +14 4559. Ewentualne księżyce tej planety mogą nadawać się do zamieszkania" - podano w komunikacie.

    Obserwacje, które doprowadziły do odkrycia nowych planet prowadzone były za pomocą teleskopu Hobby-Eberly w Teksasie (HET), jednego z największych teleskopów na świecie, o średnicy zwierciadła 9,2 m.

    Jak poinformował UMK, orbity nowo odkrytych planet są stosunkowo rozległe, podobne do orbit Ziemi i Marsa w naszym Układzie Słonecznym. Średnie odległości od ich słońc sięgają 1-1.9 jednostek astronomicznych, co odpowiada okresom obiegu od 393 do 745 dni.

    Gwiazda BD +48 738, według szacunków badaczy, ma masę 0,74 masy Słońca. Wokół niej, oddalona o jedną jednostkę astronomiczną, krąży planeta BD +48 738 b o masie zaledwie 0,91 masy Jowisza. Jej okres obiegu wokół gwiazdy wynosi 393 dni, czyli jest bardzo zbliżony do ziemskiego roku.

    ,,Planeta ta była najtrudniejsza do znalezienia, gdyż dzięki niewielkiej masie wymusiła na swej gwieździe ruch o amplitudzie zaledwie 9 km/h, czyli prędkości przeciętnego biegacza. Ten układ planetarny wydaje się także najbardziej interesujący wśród trzech nowo odkrytych, bowiem z obserwacji wynika, że poza gwiazdą i planetą znajduje się tam jeszcze jeden obiekt. Jego okres obiegu wokół gwiazdy jest znacznie dłuższy niż okres obserwacji prowadzonych teleskopem HET, zatem dokładne obliczenie orbity tego ciała nie jest jeszcze możliwe. Przeprowadzone symulacje komputerowe sugerują, że najprawdopodobniej jest to tzw. brązowy karzeł krążący wokół BD +48 738 w odległości około 10 jednostek astronomicznych. Co ciekawe, jeśli wyniki symulacji potwierdzą się, będzie to brązowy karzeł w ekosferze gwiazdy BD+48 738, co oznacza, że jego ewentualne księżyce mogą być zamieszkałe" - zaznaczono w komunikacie.

    Jak napisali przedstawiciele UMK, najbardziej masywna z trzech nowych gwiazd z planetami, HD 240237, ma masę 1,7 razy większą niż masa naszego Słońca. W odległości 1.9 jednostki astronomicznej krąży wokół niej na eliptycznej orbicie planeta HD 240237 b o masie 5,3 razy większej niż masa naszego Jowisza. Ze względu na rozległą orbitę rok na tej planecie trwa blisko 746 dni.

    Natomiast przy gwieździe HD 96127, o masie 0.91 masy Słońca i promieniu 35 promieni Słońca krąży planeta HD 96127 b o masie 4 mas Jowisza. Orbita tej planety jest także rozległa, sięga 1.4 jednostki astronomicznej, zatem okres jej obiegu wokół gwiazdy wynosi 647 dni.

    ,,Mimo stosunkowo rozległych orbit wszystkie trzy planety znajdują się zbyt blisko swoich słońc, by istniało na ich powierzchni lub na krążących wokół nich ewentualnych księżycach życie podobne do znanego nam z Ziemi" - zaznaczyli naukowcy.

    Wszystkie trzy planety krążą wokół tzw. czerwonych olbrzymów, czyli gwiazd, które zakończyły już etap spokojnej ewolucji, związanej z jądrowym spalaniem wodoru w swoich centralnych partiach, w jakim znajduje się nasze Słońce. Gwiazdy te obecnie szybko rozdymają swe warstwy zewnętrzne stając się ogromnymi i stosunkowo chłodnymi obiektami (stąd nazwa - czerwone olbrzymy).

    Artykuł opisujący odkrycie został przyjęty do druku w prestiżowym ,,The Astrophysical Journal" i ukaże się w jego grudniowym wydaniu.

    PAP - Nauka w Polsce

    agt/ tot/



    Czy wiesz ĹĽe...? (beta)
    WASP-12 b – planeta pozasłoneczna typu gorący jowisz odkryta w 2008 w ramach programu WASP, znajdująca się w odległości ok. 1200 lat świetlnych od Ziemi. Orbituje wokół gwiazdy macierzystej w odległości zaledwie 0,0208 j.a. (1/50 odległości Ziemi od Słońca). Jeden "rok" (okres orbitalny) wynosi 1,09 ziemskiego dnia. Temperatura na powierzchni planety wynosi ok. 2500K. Tak mała odległość planety od jej gwiazdy powoduje że jest ona zniekształcana i niszczona przez swoją gwiazdę. Planeta ta ma masę wynoszącą 1,4 masy Jowisza i średnicę 1,8 średnicy Jowisza. Objętość WASP-12 b jest sześciokrotnie większa od Jowisza. Mechanizmem prowadzącym do "nadęcia" planety do tak nieoczekiwanych wymiarów są siły pływowe wywołane grawitacją gwiazdy macierzystej. mi Arae d (znany również jako HD 160691 d) – planeta krążąca wokół gwiazdy mi Arae. Planeta ma masę o połowę mniejszą od masy Jowisza i krąży na orbicie promieniu 0,921 AU. Planeta obiega gwiazdę w ciągu 310,55 dni. Planeta może znajdować się na tyle blisko gwiazdy, aby otrzymać porównywalną ilość promieniowania UV, jakie Ziemia otrzymuje od Słońca, jednak jest on zbyt blisko gwiazdy, aby utrzymać na swojej powierzchni wodę w stanie ciekłym. Ponadto, biorąc pod uwagę jego masę, planeta może być gazowym olbrzymem bez stałej powierzchni. Superziemia – planeta pozasłoneczna o masie większej od masy Ziemi i należąca do typu planet skalistych. W zależności od definicji, masa tego typu planety może wahać się od 1 do 10, lub 5 do 10 mas Ziemi. Oznaczenie „superziemia” nie oznacza, że z pewnością na powierzchni planety panują warunki zbliżone do ziemskich. Definicja dotyczy tylko typu planety (skalista) i masy (większej od masy Ziemi). Ocenia się, że promień superziemi może być do 3 razy większy niż promień Ziemi, jednak największe z nich są najprawdopodobniej planetami oceanicznymi o niskiej gęstości.

    HD 20782 b – planeta pozasłoneczna orbitująca wokół gwiazdy HD 20782 w średniej odległości 1,381 au. Jest gazowym olbrzymem o masie równej co najmniej 1,9 masy Jowisza. Orbita tej planety jest bardzo silnie wydłużona. 18 Delphini b – bardzo masywna planeta pozasłoneczna krążąca wokół gwiazdy 18 Delphini. Ma masę ok. 10,3 mas Jowisza. Znajduje się około 238 lat świetlnych od Ziemi. Jej okres obiegu wokół gwiazdy wynosi 2,71 roku. Gwiazda macierzysta to żółty olbrzym.

    HD 102117 b – planeta orbitująca wokół gwiazdy HD 102117. Została odkryta w 2004 roku metodą pomiarów zmian prędkości radialnej. Jest małym gazowym olbrzymem, o masie poniżej 1/5 masy Jowisza. W chwili odkrycia była jedną z najmniejszych znanych planet pozasłonecznych. HD 114762 b – planeta typu gazowy olbrzym, orbitująca wokół gwiazdy HD 114762. Jej masa minimalna wynosi około 11 mas Jowisza. Jest jedną z pierwszych odkrytych planet pozasłonecznych lub jednym z pierwszych odkrytych brązowych karłów, jako że rzeczywista masa i natura tego obiektu nie są jeszcze znane.

    WASP-13b – planeta pozasłoneczna typu gorący jowisz orbitująca wokół gwiazdy WASP-13. Planeta została odkryta w 2008 w ramach programu SuperWASP. Jej masa to około 0,5 MJ, a jej średnica wynosi od 1,06 do 1,21 średnicy Jowisza. Niska masa planety spowodowana jest najprawdopodobniej całkowitym brakiem jądra lub jego bardzo małą masą. Mi Arae e (znany również jako HD 160691 e ) - planeta z rodzaju gazowy olbrzym krążący wokół gwiazdy mi Arae. Jego odkrycie zostało ogłoszone 13 czerwca 2002 roku. Mi Arae e jest gazowym olbrzymem o masie co najmniej 1,8 razy większą niż masa Jowisza. Planeta orbituje w średniej odległości od gwiazdy wynoszącej 5,235 AU.

    tau Gruis b (HD 216435 b, HR 8700 b) – planeta pozasłoneczna typu gazowy olbrzym oddalona o około 109 lat świetlnych od Ziemi w gwiazdozbiorze Żurawia. Planeta ta została odkryta w 2002, okrążając gwiazdę tau Gruis. Oblicza się, że średnia odległość planety od gwiazdy wynosi 2,7 j.a., oznacza to, że przez większość swojego roku planeta ta znajduje się w ekosferze swojej gwiazdy, jednakże wychodzi z niej w pobliżu swojego perycentrum. Masa planety wynosi w przybliżeniu 1,25 masy Jowisza.

    55 Cancri d – najbardziej odległa ze znanych planet orbitujących wokół 55 Cancri, okrążająca gwiazdę w średniej odległości około 5 j.a., porównywalnej z odległością między Słońcem a Jowiszem. Orbita jest stosunkowo ekscentryczna. Mimo dużej masy, około 4 razy większej od masy Jowisza, planeta ta jest wciąż jednym z najlepszych odwzorowań Jowisza.

    HD 189733 b – planeta pozasłoneczna orbitująca wokół gwiazdy HD 189733A znajdującej się w odległości około 60 lat świetlnych od Ziemi. Planeta została odkryta w 2005 i należy do kategorii gorących jowiszy. Jej masa wynosi około 1,14 MJ, a jej średnica 1,14 średnicy Jowisza. Okrąża gwiazdę HD 189733A w odległości około 0,0313 jednostek astronomicznych. Jeden okres orbitalny HD 189733 b trwa około 2,219 dnia. Sądzi się, że gorące jowisze na tak ciasnych orbitach wykazują sprzężenie okresu obiegu i obrotu, zwracając się stale jedną półkulą w stronę gwiazdy. HD 17156 b – planeta pozasłoneczna krążąca wokół gwiazdy HD 17156 po silnie wydłużonej orbicie, w średniej odległości 0,16 au. Należy do grupy tzw. gorących jowiszy. Jej wielkość jest zbliżona do Jowisza, zaś masa jest ponad trzykrotnie większa od masy Jowisza. Jeden obieg wokół gwiazdy zajmuje jej ponad 21 dni.

    Brązowy podkarzeł (ang. sub-brown dwarf) – obiekt astronomiczny o masie mniejszej niż minimalna masa brązowego karła (około 13 mas Jowisza), który utworzył się w wyniku zagęszczenia obłoku pyłowo-gazowego, czyli jak gwiazda, a nie jak planeta. W odróżnieniu od brązowych karłów, podkarły nie mają wystarczającej masy, aby doszło w nich do fuzji deuteru. Jako że astronomowie najczęściej obserwują obiekty już ukształtowane, różnica pomiędzy brązowym podkarłem a planetą nie jest według tej definicji oczywista. Gl 581 b (GJ 581 b) – planeta pozasłoneczna typu skalistego okrążająca czerwonego karła, gwiazdę Gliese 581 w gwiazdozbiorze Wagi. Została odkryta w sierpniu 2005 roku. Szacowna masa planety wynosi 0,056 masy Jowisza (w przybliżeniu masa Neptuna). Wielki promień orbity Gl 581 b wynosi 0,041 j.a., a okres obiegu 5,366 dni.

    Gliese 163 c – planeta krążąca wokół czerwonego karła Gliese 163 w tzw. ekosferze, czyli potencjalnie spełniająca warunki do zaistnienia na niej życia podobnego do ziemskiego. Gwiazda macierzysta planety oddalona jest od Słońca o 15 parseków (ok. 49 lat świetlnych) i znajduje się w konstelacji Złotej Ryby. Planeta ma masę ok. 6,9 razy większą od masy Ziemi, natomiast promień od 1,8 do 2,4 promienia Ziemi, stąd też sklasyfikowana została jako superziemia. Odkrycia planety dokonał w 2012 roku zespół europejskich astronomów za pośrednictwem obserwatorium w La Silla w Chile biorącego udział w misji High Accuracy Radial Velocity Planet Searcher. Oph 162225-240515 (Oph1622) – para brązowych karłów tworzących układ podwójny, niezwiązany z żadną gwiazdą. Obiekty te krążą wokół wspólnego środka masy. Większy z nich Oph1622A został pozytywnie zidentyfikowany jako brązowy karzeł o masie wynoszącej około 17,5 razy masy Jowisza, mniejszy Oph1622B ma masę około 15,5 masy Jowisza. Obiekty te są oddalone od siebie o około 240 ja, co czyni ten układ wysoce niestabilnym; bardzo mała gwiazda lub inny brązowy karzeł poruszający się w pobliżu, może zakłócić wzajemny ruch tych ciał i rozbić ich unikatowy system.

    Dodano: 26.10.2011. 15:47  


    Najnowsze