• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Ekspertka o 29 lutego: konstrukcja kalendarza nie jest prosta

    29.02.2012. 07:19
    opublikowane przez: Redakcja Naukowy.pl

    Konstrukcja kalendarza nie jest prostą sprawą. Rok zwrotnikowy nie składa się z całkowitej liczby dób słonecznych, stąd problemy z rokiem przestępnym - powiedziała PAP dr hab. Ilona Bednarek z Zakładu Astrofizyki i Kosmologii Uniwersytetu Śląskiego.

    "Kalendarz służy do tego, żeby zliczać dni i żeby prowadzić rachubę czasu w długim okresie. Mamy do dyspozycji pewne naturalne jednostki czasu, które wynikają z konstrukcji przyrody: jest to doba słoneczna, jest to cykl zmian faz Księżyca oraz zmiany pory roku" - powiedziała profesor śląskiej uczelni.

    Kalendarz stosowany w Europie próbuje połączyć dwie różne jednostki czasu - jednostkę obrotu Ziemi wokół własnej osi - a więc dobę - oraz okres związany ze zmianami pór roku - a więc rok zwrotnikowy, czyli odstęp czasu między dwiema kolejnymi równonocami wiosennymi. "A rok zwrotnikowy nie składa się z całkowitej liczby dni. To powoduje dużo różnych problemów" - zaznaczyła ekspertka.

    "Historycznie rzecz biorąc to wszystko zaczęło się pomiędzy IV a III tysiącleciem p.n.e., w starożytnym Egipcie. Kapłani egipscy znali długość roku zwrotnikowego w przybliżeniu. Wiedzieli już, że jest to 365 dni, plus ok. jedna czwarta doby. Wynikało to z obserwacji tzw. heliakalnego wschodu Syriusza" - powiedziała Ilona Bednarek.

    Dodała jednak, że nie wszystkie starożytne kalendarze były dokładne - niektóre znacznie rozmijały się z długością roku zwrotnikowego. I tak np. w starożytnym Rzymie był taki moment, kiedy kalendarz liczył 355 dni. "I powodowało to ogromny problem z rachubą dni. Rzymianie mieli taka zasadę, że po 23 lutego dodawano 1 miesiąc, który liczył 22 lub 23 dni. A miesiąc ten nie był dodawany regularnie" - stwierdziła badaczka.

    Opowiedziała, że Juliusz Cezar, w 45 r. p.n.e. zdecydował się na wprowadzenie nowego kalendarza. Kalendarz składał się z 365 dni, natomiast co 4 lata wprowadzono rok przestępny. Luty miał wtedy liczyć 29 dni. Z czasem przyjęto zasadę, że rokiem przestępnym jest ten, który dzieli się bez reszty przez 4. Taki kalendarz nazywany jest juliańskim. Ale i tak nie był perfekcyjny.

    "Średnia długość roku liczona według tego kalendarza jest o 11 minut i 14 sekund dłuższa od roku zwrotnikowego. To powodowało kolejne problemy" - zaznaczyła rozmówczyni PAP. Tymczasem na Soborze nicejskim I w 325 r. n.e. ustalono zasady wyznaczania daty Wielkanocy - miała to być niedziela po pierwszej wiosennej pełni Księżyca. Ale żeby wiedzieć, która pełnia jest już wiosenna, konieczna była wiedza o tym, kiedy wypada równonoc. "O ile początkowo był to 21 marca, to na skutek różnicy pomiędzy długością roku juliańskiego i długością roku zwrotnikowego, data równonocy ciągle się przesuwała. I tak np. już w XVI w. data równonocy przypadała na 11 marca" - zaznaczyła Ilona Bednarek.

    Dlatego papież Grzegorz XIII zarządził w 1582 r. reformę kalendarza. Sprowadzała się ona do dwóch podstawowych zasad: trzeba było przywrócić dawną datę świąt Wielkanocy i trzeba było zmienić średnią długość roku kalendarzowego tak, aby możliwie dobrze wpasowywała się w długość roku zwrotnikowego. Aby datę równonocy przesunąć na 21 marca, skrócono rok o 10 dni - po 4 października 1582 r. przyjęto, że nastąpi od razu 15 października. W ten sposób przywrócono datę równonocy.

    Pozostawało jeszcze skrócić trochę rok. Dlatego przyjęto, że jeżeli liczba lat w danym roku dzieliła się przez 100 - w latach kończących stulecia - to były to lata zwykłe, mimo że dzieliły się bez reszty przez 4. Ale jeśli liczba lat dzieliła się bez reszty przez 400 to były to lata przestępne. Tak więc rok 2000 był rokiem przestępnym, bo liczba ta podzielna była przez 400, ale już rok 2100, choć podzielny przez 4, będzie liczył tylko 365 dni.

    "To dało nam długość roku kalendarzowego dość dobrze dopasowaną - teraz rok zwrotnikowy różni się od roku kalendarzowego o 26 sekund. To znowu powoduje pewne przesunięcia, ale będzie to widoczne po znacznie dłuższym czasie"- zakończyła ekspertka.

    PAP - Nauka w Polsce

    lt/ agt/bsz


    Czy wiesz ĹĽe...? (beta)
    Kalendarz słoneczny, kalendarz solarny - kalendarz oparty na cyklu zmian pór roku związanym z ruchem obiegowym Ziemi wokół Słońca. Rok ma 365 dni, średnia długość roku zwrotnikowego (słonecznego) wynosi 365,2422 dni, co wymusza wyrównanie roku kalendarzowego co pewien czas (zob. rok przestępny). Sosigenes z Aleksandrii (gr. Σωσιγένης Sosigenes, żył w I w. p.n.e.) – grecki astronom i matematyk; w 46 roku p.n.e. realizował zleconą przez Juliusza Cezara reformę kalendarza według kalendarza egipskiego (tzw. kalendarz juliański). W ten sposób wczesny kalendarz rzymski został zastąpiony kalendarzem juliańskim z cyklem trzech lat 365-dniowych, po których następował rok przestępny, liczący 366 dni. Czasem mylony z Sozygenesem Perypatetykiem (żył w II w.n.e.). Cheszwan (hebr. חשון) zwany także marheszwan. Drugi miesiąc żydowskiego kalendarza cywilnego, a ósmy kalendarza religijnego. Przypada na miesiące październik-listopad w kalendarzu gregoriańskim. Liczy 30 dni w roku zwykłym a 29 w przestępnym. Przedrostek mar oznacza gorzki i bywa dodawany by zaznaczyć, że w tym miesiącu nie mają miejsca żadne święta.

    Historia zmiany kalendarza na gregoriański: Poniżej przedstawiony jest proces przejścia z kalendarza juliańskiego (kolor niebieski) na kalendarz gregoriański (kolor żółty). Niektóre kraje katolickie, w tym Polska, dokonały tego natychmiast w 1582 roku, kiedy ukazała się bulla papieża Grzegorza XIII. Inne, protestanckie nieco później. Kraje prawosławne zwlekały najdłużej. Przedstawione poniżej oficjalne momenty przejścia państw na kalendarz gregoriański nie zawsze były akceptowane przez lokalny kościół, który używał wciąż kalendarza juliańskiego do obliczania świąt ruchomych. Do dziś kalendarz juliański jest używany przez niektóre Cerkwie prawosławne jako kalendarz liturgiczny. Kalendarz birmański (birm. မြန်မာသက္ကရာဇ်, IPA: mjəmà θɛʔkəɹɪʔ|pron lub birm. ကောဇာသက္ကရာဇ်, IPA: kɔ́zà θɛʔkəɹɪʔ; nazywany też kalendarzem Ery Birmańskiej (BE) lub kalendarzem Ery Mjanmaru (ME)) – kalendarz księżycowo-słoneczny, w którym podział na miesiące oparty jest na miesiącach księżycowych, a podział na lata, na latach zwrotnikowych. Opiera się on w dużej mierze na starszej wersji kalendarza starohinduskiego chociaż, w odróżnieniu od systemów hinduskich, kalendarz birmański wykorzystuje 19-letni cykl Metona. Musi on więc godzić rok gwiazdowy kalendarza starohinduskiego z rokiem zwrotnikowym cyklu Metona poprzez dodawanie w nieregularnych odstępach miesięcy i dni interkalarnych.

    Nisan (hebr. ניסן, czyt. nîsān) – nazwa jednego z miesięcy w kalendarzu żydowskim, w kalendarzu gregoriańskim przypadającego na marzec-kwiecień. Nisan jest pierwszym miesiącem żydowskiego kalendarza religijnego i siódmym (w roku przestępnym ósmym) miesiącem żydowskiego kalendarza świeckiego; liczy 30 dni. Data juliańska, dni juliańskie – liczba dni, która upłynęła od 1 stycznia roku 4713 p.n.e., według kalendarza juliańskiego (przedłużonego odpowiednio wstecz), godz. 12:00 czasu uniwersalnego (czasu południka zerowego). Datę tę ustalił w 1583 r. Joseph Scaliger, nazywając na cześć swojego ojca nowy sposób liczenia dat "dniami juliańskimi". Według tej rachuby można przypisać każdemu dniu następującemu po tej dacie jednoznaczny numer stosowany głównie do obliczeń astronomicznych. Datę juliańską najczęściej oznacza się symbolem JD.

    Kalendarz księżycowo-słoneczny - kalendarz będący kombinacją kalendarza słonecznego i księżycowego. Rok kalendarzowy trwa 365 dni, ale długość miesiąca równa jest długości miesiąca księżycowego (29 lub 30 dni).

    Dodano: 29.02.2012. 07:19  


    Najnowsze