• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Europejczycy odkrywają najlżejszą egzoplanetę

    19.05.2009. 15:11
    opublikowane przez: Maksymilian Gajda

    Zespół astronomów pochodzących z całej Europy odkrył najlżejszą egzoplanetę (planetę spoza Układu Słonecznego) za pomocą spektrografu HARPS Europejskiego Obserwatorium Południowego (ESO) - przez wielu uznanego za najlepszego "łowcę egzoplanet o niskiej masie" na świecie - który przymocowany jest do 3,6-metrowego teleskopu ESO w Chile. Zlokalizowana w systemie Gliese 581 egzoplaneta "e" ma masę mniej więcej dwa razy większą od Ziemi. W czasie czteroletnich badań naukowcy poprawili również orbitę planety Gliese 581 "d" (odkrytej po raz pierwszy w 2007 r.) i umieścili ją w strefie sprzyjającej rozwojowi życia.

    "Świętym Graalem obecnych badań nad egzoplanetami byłoby odkrycie skalistej planety podobnej do Ziemi w strefie sprzyjającej rozwojowi życia, w okolicach gwiazdy z odpowiednimi warunkami umożliwiającymi utrzymanie wody w stanie ciekłym na powierzchni planety" - wyjaśnił kierownik projektu, profesor Michel Mayor z Obserwatorium Genewskiego w Szwajcarii.

    Planeta Gliese 581 "e" okrąża swoją gwiazdę zaledwie w 3,15 dnia. Gwiazda ta oddalona jest o 20,5 lat świetlnych i znajduje się w konstelacji Libra (Waga). "Mając zaledwie 1,9 masy Ziemi jest egzoplanetą o najmniejszej masie, jaką kiedykolwiek odkryto, i wedle wszelkiego prawdopodobieństwa jest skalista" - powiedział Xavier Bonfils z Obserwatorium Grenoble we Francji.

    Planeta nie znajduje się w strefie sprzyjającej rozwojowi życia z uwagi na zbyt małą odległość od gwiazdy. Jednakże astronomowie odkryli, że inna planeta ("d") w tym systemie wydaje się być w strefie sprzyjającej rozwojowi życia. Wedle wyników ich badań gwiazda posiada układ, w skład którego wchodzi planeta wielkości Neptuna (ESO 30/5) oraz dwie "super-Ziemie" (ESO 22/7).

    "Planeta Gliese 581 "d" jest prawdopodobnie zbyt masywna, aby mogła być zbudowana jedynie z materiału skalistego, niemniej można spekulować, że jest to lodowa planeta, która przemieściła się bliżej gwiazdy" - stwierdził profesor Stephane Udry, członek zespołu badawczego. "Nowe obserwacje wykazały, że planeta znajduje się w strefie sprzyjającej rozwojowi życia, gdzie mogłaby istnieć woda w stanie ciekłym. [Planeta] "d" może być nawet pokryta rozległym i głębokim oceanem - jest to pierwszy poważny kandydat na "wodny świat"" - dodał.

    Dzięki temu przełomowemu odkryciu astronomowie wliczają teraz cztery planety w układzie planetarnym. Ich masy to odpowiednio 1,9 (planeta "e"), 16 (planeta "b"), 5 (planeta "c") oraz 7 (planeta "d") mas Ziemi. Zwrócili także uwagę na to, że Gliese 581 "d", która jest najdalszą planetą, okrąża swoją gwiazdę w 66,8 dnia.

    Zdaniem naukowców egzoplaneta powoduje niewielkie "kołysanie" w ruchu gwiazdy w czasie okrążania jej w tempie zaledwie siedmiu kilometrów na godzinę. Zespół stwierdził, że przypomina to energiczny chód człowieka.

    Gliese 581 jest gwiazdą czerwonego karła o niskiej masie, a naukowcy są przekonani, że tego typu gwiazdy są idealnymi lokalizacjami egzoplanet o niskiej masie w strefie sprzyjającej rozwojowi życia. Te zimne gwiazdy są "stosunkowo blade" - stwierdził zespół, dodając, że ich "strefy sprzyjające rozwojowi życia znajdują się dosyć blisko, gdzie przyciąganie grawitacyjne orbitujących planet, które się tam znajdują, powinno być silniejsze, przez co kołysanie byłoby wyraźniejsze".

    Profesor Mayor zauważył: "To wprost niewiarygodne, jak daleko zaszliśmy od odkrycia pierwszej egzoplanety wokół zwykłej gwiazdy 51 Pegasi w 1995 r. Masa Gliese 581 "e" jest 80 razy mniejsza od 51 Pegasi "b". To olbrzymi postęp w zaledwie 14 lat".

    Naukowcy stwierdzili jednak, że ich prace nie zostały jeszcze zakończone. "W podobnych warunkach obserwacyjnych, planeta podobna do Ziemi, zlokalizowana w środku strefy sprzyjającej rozwojowi życia gwiazdy czerwonego karła, powinna być dostrzegalna" - zauważył Bonfils. "Polowanie trwa."

    Wyniki badań zostały przekazane do publikacji w czasopiśmie Astronomy and Astrophysics.

    Źródło: CORDIS

    Więcej informacji:

    Europejskie Obserwatorium Południowe (ESO):
    http://www.eso.org/public/

    Źródło danych: Europejskie Obserwatorium Południowe (ESO)
    Referencje dokumentu: Na podstawie informacji uzyskanych z Europejskiego Obserwatorium Południowego (ESO)

    Czy wiesz ĹĽe...? (beta)
    Gliese 876 b – planeta pozasłoneczna okrążająca gwiazdę Gliese 876. Planeta została odkryta w 1998 roku i była pierwszą znaną planetą orbitującą wokół czerwonego karła. Gliese 876 b jest częścią systemu planetarnego Gliese 876, w skład którego wchodzą również odkryte później planety Gliese 876 c, Gliese 876 d i Gliese 876 e. Gliese 832 c – planeta pozasłoneczna typu skalistego odkryta w 2014. Planeta orbituje wokół gwiazdy Gliese 832 położonej w odległości około 16 lat świetlnych od Ziemi (4,95 parseka) i jest drugą po Gliese 832 b planetą odkrytą w tym układzie planetarnym. Skala podobieństwa do Ziemi Gliese 832 c jest szacowana na 0,81 i planeta ta jest teoretycznie najlepszym znanym kandydatem na świat będący w stanie posiadać życia pozaziemskiego, ale przy jej masie może także posiadać bardzo gęstą atmosferę i panujące na niej warunki mogą bardziej przypominać Wenus niż Ziemię. Gliese 667 Cc (GJ 667Cc) – planeta pozasłoneczna znajdująca się w układzie planetarnym GJ 667C, będącym częścią układu potrójnego Gliese 667. W układzie znajduje się jeszcze przynajmniej jedna planeta – Gliese 667 Cb. GJ 667Cc jest czwartą odkrytą planetą, która położona jest w ekosferze swojej gwiazdy, co oznacza między innymi, że na jej powierzchni może istnieć woda i dogodne warunki do powstania na niej życia.

    Gliese 163 c – planeta krążąca wokół czerwonego karła Gliese 163 w tzw. ekosferze, czyli potencjalnie spełniająca warunki do zaistnienia na niej życia podobnego do ziemskiego. Gwiazda macierzysta planety oddalona jest od Słońca o 15 parseków (ok. 49 lat świetlnych) i znajduje się w konstelacji Złotej Ryby. Planeta ma masę ok. 6,9 razy większą od masy Ziemi, natomiast promień od 1,8 do 2,4 promienia Ziemi, stąd też sklasyfikowana została jako superziemia. Odkrycia planety dokonał w 2012 roku zespół europejskich astronomów za pośrednictwem obserwatorium w La Silla w Chile biorącego udział w misji High Accuracy Radial Velocity Planet Searcher. Gliese 581 c – planeta pozasłoneczna typu superziemia orbitująca wokół czerwonego karła Gliese 581. Uważa się, że planeta znajduje się w odległości od gwiazdy, gdzie temperatura powierzchni planet pozwala na istnienie wody w stanie ciekłym, a co za tym idzie istnieją na niej warunki dogodne do powstania życia tlenowego. Planeta znajduje się w gwiazdozbiorze Wagi około 20,5 lat świetlnych (~194 biliony km) od Ziemi, co astronomicznie jest odległością bardzo małą. Gliese 581 zajmuje 89. miejsce na liście najbliższych układów gwiezdnych względem Ziemi.

    Gliese 876 c – odkryta w 2001 roku planeta pozasłoneczna orbitująca wokół gwiazdy Gliese 876, w konstelacji (gwiazdozbiorze) Wodnika. Gliese 876 c jest częścią systemu planetarnego Gliese 876, w skład którego wchodzą również odkryta wcześniej planeta Gliese 876 b oraz odkryte później Gliese 876 d i Gliese 876 e. Gliese 581 g – niepotwierdzona planeta pozasłoneczna, mająca znajdować się w odległości ok. 20 lat świetlnych od Ziemi, w Gwiazdozbiorze Wagi. Planeta ma krążyć w układzie planetarnym gwiazdy Gliese 581 jako jej czwarta planeta. Rok na Gliese 581 g trwa ok. 37 dni ziemskich. Obserwację planety rozpoczęto 11 lat temu w WM Keck Observatory na Hawajach. Współczynnik ESI, opisujący podobieństwo do Ziemi, ma dla niej wartość 0,82, co czyni ją jedną z najbardziej podobnych do Ziemi planet pozasłonecznych.

    Gliese 674 b (GJ 674 b) – planeta pozasłoneczna krążąca wokół czerwonego karła Gliese 674, położonego ok. 15 lat świetlnych od Słońca. Niewielka masa tej planety (co najmniej 11,8 masy Ziemi) sugeruje, że może ona być niewielką planetą gazową – gorącym neptunem, lub też skalistą superziemią. Na korzyść tej pierwszej hipotezy przemawia niska metaliczność gwiazdy, ponieważ planety skaliste potrzebują ciężkich pierwiastków jako budulca. Gliese 876 d – planeta pozasłoneczna typu superziemia orbitująca wokół gwiazdy Gliese 876. Kiedy jej odkrycie zostało potwierdzone 13 czerwca 2005 roku, była najmniejszą znaną planetą pozasłoneczną, obiegającą "zwykłą" gwiazdę. Poprzednie planety skaliste o podobnych rozmiarach zostały odkryte wokół pulsara PSR B1257+12 w roku 1992. Planety odkrywane przez kolejne 13 lat zawsze okazywały się ciałami o rozmiarach zbliżonych do Jowisza, niepodobnymi do Ziemi.

    Planeta pozasłoneczna, egzoplaneta (gr. εξω – exo: poza, na zewnątrz) – planeta znajdująca się w układzie planetarnym, krążąca wokół gwiazdy (lub gwiazd) innej niż Słońce.

    mi Arae d (znany również jako HD 160691 d) – planeta krążąca wokół gwiazdy mi Arae. Planeta ma masę o połowę mniejszą od masy Jowisza i krąży na orbicie promieniu 0,921 AU. Planeta obiega gwiazdę w ciągu 310,55 dni. Planeta może znajdować się na tyle blisko gwiazdy, aby otrzymać porównywalną ilość promieniowania UV, jakie Ziemia otrzymuje od Słońca, jednak jest on zbyt blisko gwiazdy, aby utrzymać na swojej powierzchni wodę w stanie ciekłym. Ponadto, biorąc pod uwagę jego masę, planeta może być gazowym olbrzymem bez stałej powierzchni.

    Gliese 581 f – niepotwierdzona planeta pozasłoneczna okrążająca czerwonego karła, gwiazdę Gliese 581 w gwiazdozbiorze Wagi. Jej odkrycie zostało ogłoszone 29 września 2010 roku, równocześnie z odkryciem planety Gliese 581 g. Jednak kolejne obserwacje wykonane za pomocą spektrometru HARPS przez inny zespół naukowców poddają w wątpliwość istnienie obu tych planet. Gliese 667 Cf – niepotwierdzona planeta pozasłoneczna krążąca wokół gwiazdy Gliese 667C, która jest jednym ze składników układu potrójnego Gliese 667. Jej odkrycie ogłoszono w 2013 roku. Jednak kilka miesięcy później ukazała się praca, która podaje w wątpliwość istnienie tej i innych planet w układzie Gliese 667, których odkrycie ogłoszono w 2013 roku, tłumacząc to błędną interpretacją szumów w krzywej prędkości radialnych gwiazdy Gliese 667 C.

    WASP-12 b – planeta pozasłoneczna typu gorący jowisz odkryta w 2008 w ramach programu WASP, znajdująca się w odległości ok. 1200 lat świetlnych od Ziemi. Orbituje wokół gwiazdy macierzystej w odległości zaledwie 0,0208 j.a. (1/50 odległości Ziemi od Słońca). Jeden "rok" (okres orbitalny) wynosi 1,09 ziemskiego dnia. Temperatura na powierzchni planety wynosi ok. 2500K. Tak mała odległość planety od jej gwiazdy powoduje że jest ona zniekształcana i niszczona przez swoją gwiazdę. Planeta ta ma masę wynoszącą 1,4 masy Jowisza i średnicę 1,8 średnicy Jowisza. Objętość WASP-12 b jest sześciokrotnie większa od Jowisza. Mechanizmem prowadzącym do "nadęcia" planety do tak nieoczekiwanych wymiarów są siły pływowe wywołane grawitacją gwiazdy macierzystej.

    Dodano: 19.05.2009. 15:11  


    Najnowsze