• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Europejscy naukowcy przyczyniają się do postępu w badaniach nad zaćmieniami słońca

    03.07.2009. 15:11
    opublikowane przez: Maksymilian Gajda

    Europejskim naukowcom udało się powiązać obserwacje z satelitów z obserwacjami naziemnymi. Za pomocą najnowszej generacji narzędzi do przetwarzania obrazu odkryli szczegóły przestrzenne, pokazując wyraźnie strukturę koronalnego pola magnetycznego. Wyniki opisano w recenzji opublikowanej w magazynie Nature.

    Zespół naukowców z Politechniki Brneńskiej w Czechach, ASTELCO Systems w Niemczech oraz Słowackiej Akademii Nauk, która mieści się w Bratysławie, ruszył o krok naprzód badania nad zaćmieniami, prowadząc naziemne obserwacje obejmujące domeny przestrzenną, czasową i rozdzielczości widmowej, których nie można dostrzec z przestrzeni.

    Według profesora Jay M. Pasachoffa z Williams College w USA, naukowcy zdołali dokonać zadziwiających odkryć obserwując Słońce podczas całkowitych zaćmień. Na przykład określili wysoką temperaturę korony, która stanowi najbardziej zewnętrzny region atmosfery Słońca, dostrzegalny w postaci białej aureoli w trakcie zaćmienia.

    Całkowite zaćmienie Słońca jest efektem wejścia Księżyca bezpośrednio pomiędzy Ziemię a Słońce. Profesor Pasachoff zauważa, że takie zaćmienia zdarzają się, kiedy Księżyc i Słońce znajdują się wystarczająco blisko węzłów (tj. punktów przecięcia się drogi Księżyca na niebie z ekliptyką, wielkim kołem na sferze niebieskiej przedstawiającym dostrzegalną coroczną drogę Słońca).

    Profesor wyjaśnia, że choć teleskopy na satelitach pozwalają prowadzić badania nad koroną, niektóre jej aspekty "można badać wyłącznie z Ziemi podczas całkowitego zaćmienia Słońca". Jak twierdzi astronom, koronografy umieszczane na szczytach górskich mogą monitorować niższą koronę, ale obrazy nie są zbyt szczegółowe.

    Instrumenty kosmiczne, opracowywane do określonych celów, są "zamykane w swoich konfiguracjach na wiele lat przed ich użyciem" - dodaje profesor Pasachoff. Z ekspedycjami obserwującymi zaćmienie sprawa wygląda zupełnie inaczej - mogą korzystać z zaawansowanego sprzętu oraz najnowszych propozycji teoretycznych w celu zanalizowania obserwacji, jak zauważa.

    Inną zaletą takich ekspedycji jest możliwość skorzystania z większych teleskopów słonecznych niż te znajdujące się w kosmosie, a poza tym są one po prostu mniej kosztowne. "Ekspedycje, których celem jest obserwacja całkowitego zaćmienia, są stosunkowo niedrogim sposobem na uzyskanie szeregu informacji o chromosferze i koronie" - komentuje profesor Pasachoff. Takie wyprawy są także okazją dla naukowców do przetestowania sprzętu i metod, które przeznaczone są do wykorzystania w przestrzeni kosmicznej.

    Zatem, co zapowiada przyszłość? Profesor Pasachoff stwierdził, że możliwości jakie dają obserwacje naziemne pozwolą na prowadzenie wyjątkowych obserwacji z Ziemi, a nie kosmosu.

    "Ostatecznie bliskość statków kosmicznych wobec Słońca plus udoskonalenia w kosmicznych teleskopach słonecznych oraz domeny czasowa i częstotliwościowa mogą sprawić, że kosmiczne teleskopy słoneczne przejmą w całości zadanie obserwacji, być może także odległych koron gwiezdnych, aby wyjaśnić problem koronalnego nagrzewania się" - pisze w swojej recenzji.

    "Obecnie naukowe mechanizmy idące w parze z pięknem zaćmienia Słońca pozostają dostępne wyłącznie dla naukowców oraz innych osób znajdujących się w pasie całkowitości [pas na Ziemi, o szerokości do 321 km, który pokryty jest cieniem Księżyca w czasie całkowitego zaćmienia]."

    Źródło: CORDIS

    Więcej informacji:

    Nature:
    http://www.nature.com/nature

    Politechnika Brneńska
    http://www.vutbr.cz

    Źródło danych: Nature; Politechnika Brneńska
    Referencje dokumentu: Pasachoff J.M. (2009) Solar eclipses as an astrophysical laboratory. Nature 459:789. DOI: 10.1038/nature07987.

    Czy wiesz ĹĽe...? (beta)
    Pełnia – faza księżyca, występująca kiedy Księżyc znajduje się po przeciwnej stronie Ziemi, niż Słońce. Dokładniej, pełnia występuje wtedy, gdy geocentrycznie widoczne (ekliptyczne) długości Słońca i Księżyca różnią się o 180 stopni; Księżyc znajduje się wówczas w tzw. opozycji do Słońca. W tym czasie, dla obserwatorów na Ziemi, półkula Księżyca skierowana w stronę Ziemi (bliższa strona) jest prawie cała oświetlona i okrągła. Tylko podczas pełni Księżyca przeciwna jego półkula niewidoczna z Ziemi (dalsza strona), jest zupełnie nieoświetlona. Księżyc w pełni jest 300 do 500 tysięcy razy ciemniejszy od Słońca, co jednak i tak poważnie utrudnia prowadzenie obserwacji astronomicznych, dla których najdogodniejszym czasem są bezksiężycowe noce. Faza Księżyca określa oglądaną z Ziemi część Księżyca oświetloną przez Słońce. Ponieważ Słońce oświetla zawsze (poza zaćmieniami) tylko połowę powierzchni Księżyca, jego fazy są rezultatem oglądania tej połowy pod różnymi kątami spowodowanymi różnymi położeniami Słońca, Ziemi i Księżyca względem siebie. Event Horizon Telescope (EHT) – program naukowy, którego zadaniem jest obserwacja przestrzeni kosmicznej znajdującej się w bezpośredniej bliskości czarnej dziury z rozdzielczością kątową porównywalną do rozmiarów horyzontu zdarzeń czarnej dziury. Celem obserwacji będzie m.in. znajdująca się w centrum Drogi Mlecznej czarna dziura Sagittarius A*. Sagittarius A* jest przynajmniej 30 razy większa od Słońca, ale widziana z Ziemi ma rozmiary kątowe takie same jak pomarańcza na Księżycu oglądana z Ziemi. Obserwacje tak niewielkiego obiektu w zakresie fal milimetrowych i submilimetrowych będą wymagały niespotykanej jak dotąd precyzji i koordynacji obserwacji.

    Technika zabezpieczenia mienia - to dziedzina techniki, która wykorzystuje osiągnięcia wielu dziedzin nauki i techniki do ochrony mienia, życia i zdrowia lub informacji. Podstawowymi grupami, jakie można wyodrębnić w szeroko pojmowanej dziedzinie technik zabezpieczenia mienia, są: Nacjonalizacja – akt przejęcia przez państwo prywatnego mienia. W rzadkich przypadkach może to być również przejęcie mienia należącego do samorządu. Nie należy mylić nacjonalizacji, która jest stosowana wobec określonej kategorii mienia lub osób, z wywłaszczeniem, które dotyczy konkretnej osoby i konkretnej sprawy.

    Libracja (od łacińskiego libra − waga, librare − kołysać się w równowadze) – powolne wahania, zazwyczaj bryły jednego ciała niebieskiego, obserwowanego z powierzchni innego, ale także − cykliczne wahania długości orbitalnej naturalnych satelitów planet oraz niektórych elementów ich orbit, powodowane rezonansami ich okresów obiegów (np. u kilku większych księżyców Saturna). W przypadku Księżyca termin ten określa pewien rodzaj ruchów globu księżycowego, oglądanych z Ziemi, a objawiających się drobnymi okresowymi przemieszczeniami szczegółów widocznych na tarczy Księżyca względem jej środka i brzegu. Librację Księżyca odkrył Galileusz w 1637 roku; niemal jednocześnie badał ją także Heweliusz. Okres obrotu Księżyca wokół własnej osi jest zsynchronizowany z okresem obiegu dookoła Ziemi. Zatem zwraca się on do naszej planety zasadniczo cały czas tą samą stroną. Zjawisko libracji pozwala jednak oglądać z Ziemi wąski pas brzegowy drugiej strony Księżyca. Odpowiednio długo prowadzone obserwacje pozwalają zobaczyć 59% jego powierzchni. Niewidoczna lub odwrotna strona Księżyca – powierzchnia odwróconej od Ziemi półkuli Księżyca, która nigdy nie jest widoczna z Ziemi ze względu na rotację synchroniczną satelity. Libracja Księżyca powoduje, że brzegi odwróconej strony (łącznie ok. 18%) mogą być obserwowane z Ziemi, ale tylko pod małym kątem, co utrudnia rozpoznawanie rzeźby terenu. Odwrotna strona Księżyca pozostawała praktycznie nieznana do czasu lotów sond kosmicznych.

    Tellurium – przyrząd będący modelem ruchów Ziemi i Księżyca względem Słońca, służący do pokazywania oświetlenia Ziemi w różnych porach dnia i roku, faz Księżyca, zaćmień Słońca i zaćmień Księżyca. Nature Genetics – recenzowane czasopismo naukowe wydawane przez Nature Publishing Group, założone w 1992 roku. Siostrzanym periodykiem jest Nature Reviews Genetics, publikujący prace o charakterze przeglądowym.

    Lista obserwatoriów astronomicznych: Lista zawiera grupy wybranych obserwatoriów astronomicznych, które można sortować według nazwy, roku założenia, położenia geograficznego oraz międzynarodowego kodu obserwatorium. Wykorzystano w tym celu dane m.in. z Wikipedii angielskojęzycznej. Główny podział obserwatoriów astronomicznych specyfikują następujące kategorie: kosmiczne, atmosferyczne, naziemne i podziemne. Ponadto wiele nowoczesnych teleskopów to urządzenia bardzo precyzyjne, a co za tym idzie zdolne do selektywnych obserwacji. Dlatego można też mówić o obserwatoriach nastawionych na zbieranie danych astronomicznych pochodzących z różnych części widma elektromagnetycznego (np. obserwacje w ultrafiolecie, radiowe, rentgenowskie, w obszarze promieni gamma itp.). Obserwacje kosmiczne, dokonywane przez teleskopy poza atmosferą Ziemi, cechują się niespotykaną dotąd dokładnością. Postęp nowej generacji tzw. optyki adaptatywnej pozwala także teleskopom naziemnym znacznie poszerzyć swoją precyzję.

    Całkowite zaćmienie Słońca z 11 lipca 2010 było widoczne na Oceanie Spokojnym oraz w Ameryce Południowej. Pas całkowitego zaćmienia natrafił zaledwie na kilka wysp Oceanii, m.in. na wyspę Mangaia w archipelagu Wysp Cooka, atole Hikueru i Amanu w Polinezji Francuskiej oraz na Wyspę Wielkanocną, po czym tuż przed zachodem słońca cień Księżyca przeciął tereny południowego Chile i Argentyny.

    Koronograf – przyrząd astronomiczny służący do obserwacji korony słonecznej. Jest wyposażony w przesłonę odcinającą światło pochodzące z tarczy Słońca. Dzięki koronografowi możliwa jest obserwacja korony słonecznej niezależnie od momentów całkowitych zaćmień Słońca. Może on także służyć do obserwacji komet znajdujących się blisko Słońca. Program Lunar Orbiter to seria 5 amerykańskich bezzałogowych sond księżycowych wystrzelonych w latach 1966–1967. Głównym celem misji tych sond było uzyskanie szczegółowych zdjęć powierzchni Księżyca, które pozwoliły wykonać szczegółowe mapy jego powierzchni. Sondy te szukały również potencjalnych lądowisk dla lądowników Apollo oraz badały księżycowe pole magnetyczne. Satelity te wynoszone były rakietami Atlas Agena D i działały średnio przez 11 miesięcy. Próbniki Lunar Orbiter prowadziły pomiary warunków lotu z Ziemi na Księżyc i z powrotem, szkodliwość promieniowania magnetycznego pasów Van Allena, promieniowania kosmicznego oraz zagrożenia meteorytami. W ciągu ponad 1 roku realizacji programu Lunar Orbiter zgromadzono materiał fotograficzny obejmujący 99% powierzchni Księżyca, wybrano 8 lądowisk dla przyszłych wypraw załogowych oraz zebrano informacje dotyczące pola grawitacyjnego Księżyca.

    Efemerydy – dane, najczęściej tabelaryczne, dotyczące przebiegu przyszłego zjawiska astronomicznego, np. pozorne położenie Słońca, Księżyca i planet na niebie w określonym czasie i w określonym miejscu na Ziemi. Efemerydy zawierają również dane o ważnych zjawiskach astronomicznych, takich jak zaćmienie Słońca i Księżyca, retrogradacji, czasie gwiazdowym i pozycje węzłów księżyca, położenie i układ gwiazd lub innych ciał niebieskich w wybranym dniu.

    Dodano: 03.07.2009. 15:11  


    Najnowsze