• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Film z narodzin gwiazdy

    11.05.2010. 22:12
    opublikowane przez: Redakcja Naukowy.pl

    Nowe, niezwykłe zdjęcia z kosmicznego teleskopu podczerwonego Herschel Europejskiej Agencji Kosmicznej (ESA) pokazują gwiazdy na różnych etapach formowania się. Naukowcy przewidują, że w ciągu kolejnych mniej więcej 100.000 lat pewien konkretny zarodek gwiezdny przekształci się w jedną z największych gwiazd w naszej galaktyce. Zdjęcia z teleskopu sugerują, że ta gwiazda-dziecko, usadowiona w chmurze RCW 120, gdzie formują się gwiazdy, ma już masę 10 razy większą od Słońca.

    Kiedy tworzy się gwiazda, otaczający pył i gaz zaczynają się nagrzewać i emitować światło na falach dalekiej podczerwieni. Fale o tej długości są niemal zawsze blokowane przez atmosferę Ziemi, co sprawia, że narodziny gwiazd można obserwować wyłącznie z kosmosu.

    Teleskop Herschel wystrzelono w kosmos 14 maja 2009 r. wraz z sondą Planck ESA. Jak na razie jest to największy teleskop astronomiczny, jaki kiedykolwiek wysłano (jego główne lustro jest cztery razy większe od największego z wcześniejszych kosmicznych teleskopów podczerwieni).

    Pierwsza paczka wyników dostarcza informacji na temat regionów formowania się gwiazd w naszej galaktyce i poza jej granicami, takich jak chmury formujące gwiazdy na całej Drodze Mlecznej, oraz obrazy tysięcy galaktyk obsesyjnie tworzących gwiazdy. Odkrycia już teraz poddają w wątpliwość aktualne teorie i wskazują nowe ścieżki badań naukowych.

    Jeżeli chodzi o dużą gwiazdę-dziecko w chmurze RCW 120, dr Annie Zavagno z Laboratoire d'Astrophysique de Marseille we Francji mówi, że gwiazda - rzecz niesamowita - jest dopiero na etapie rozwoju.

    "Według obecnego stanu wiedzy nie powinny powstawać gwiazdy większe od ośmiokrotności masy Słońca" - wyjaśnia dr Zavagno. Teoria ta mówi, że intensywne światło emitowane przez dużą gwiazdę niszczy chmurę, w której gwiazda się urodziła zanim zdąży ona zakumulować więcej masy. Niemniej te "niemożliwe" gwiazdy powstają, a niektóre z nich osiągają nawet 150 mas Słońca. Dzięki danym dostarczonym przez teleskop Herschel naukowcy mają teraz możliwość badania jednej z tych wielkich gwiazd w początkowym stadium.

    "Przed nastaniem teleskopu Herschel nie było jasne, w jaki sposób materiał na Mlecznej Drodze gromadził się, osiągając wystarczająco duże gęstości i niskie temperatury, aby formować gwiazdy" - dodaje dr Sergio Molinari z włoskiego Istituto di Fisica dello Spazio Interplanetario w Rzymie. Obraz z teleskopu pokazuje teraz, że zarodki gwiazd najpierw pojawiają się wewnątrz strumieni żarzącego się pyłu i gazu, które tworzą łańcuchy wylęgarni gwiazd długie na dziesiątki lat świetlnych. Następnie łańcuchy te rozsiewają po galaktyce nowo powstałe gwiazdy.

    Oprócz obserwacji gwiazd teleskop Herschel dokonał również pierwszego w kosmosie odkrycia nowej, elektrycznie naładowanej "fazy" wody. Światło ultrafioletowe w chmurach, otaczające młode gwiazdy przepompowuje się przez gaz i może wytrącić elektron z molekuły wody.

    Dr Arnold Benz z Eidgenössische Technische Hochschule (ETH) w Zurychu, Szwajcaria, powiedział, że odkrycie zjonizowanej pary wodnej było całkowitym zaskoczeniem. "Oznacza ono, że na początkowych etapach formowania zachodzą gwałtowne procesy, które prowadzą do rozległego promieniowania energetycznego w chmurze."

    Wszystkie te wyniki pokazują, że teleskop Herschel może dostarczyć znacznie więcej danych na temat regionów formowania się gwiazd. "To cały czas wczesny etap pracy teleskopu Herschel i zaledwie początek całej wiedzy, jaką zyskamy w kolejnych latach tej misji" - podsumowuje dr Göran Pilbratt, naukowiec pracujący nad projektem Herschel.

    Za: CORDIS

    Czy wiesz ĹĽe...? (beta)
    Paradoksem Algola nazywana jest sytuacja, gdy składniki układu podwójnego wydają się ewoluować inaczej, niż wynikałoby to z teorii ewolucji gwiazd. Cechą tempa ewolucji gwiazd jest zależność od masy gwiazdy. Im większa jest masa gwiazdy, tym szybsze jest tempo ewolucji i tym szybciej odchodzi od ciągu głównego, przechodząc przez fazę podolbrzyma czy olbrzyma. W Algolu i innych podobnych układach stwierdzona została odwrotna relacja między gwiazdami układu: składnik mniej masywny jest już podolbrzymem, a drugi o masie znacznie większej pozostaje na ciągu głównym. Wydaje się to sprzeczne, gdyż gwiazdy układu podwójnego powstają zazwyczaj jednocześnie, zatem gwiazda bardziej masywna powinna być bardziej zaawansowana ewolucyjnie. Gwiazdy typu Herbig Ae/Be – gwiazdy zmienne o masach od 2 do 8 razy większych od masy Słońca, które w dalszym ciągu znajdując się w fazie formowania pobierają materię z otaczającego je dysku protoplanetarnego. Główną przyczyną zmienności tych gwiazd są krążące wokół nich bryły gazowo-pyłowe. Przykładami gwiazd typu Herbig Ae/Be są: MWC 147 oraz V1052 Centauri. Powstawanie gwiazd – proces formowania nowych gwiazd, w trakcie którego chmury molekularne przemieniają się w gwiazdy.

    Błękitni maruderzy – gwiazdy, które są znacznie gorętsze i bardziej błękitne, niż inne gwiazdy gromady o tej samej jasności, przez co wydają się znacznie młodsze. Znajdują się zatem w innej części diagramu Hertzsprunga-Russella niż pozostałe gwiazdy. Ich istnienie wydaje się być niezgodne z teorią ewolucji gwiazd, ponieważ gwiazdy w gromadzie, które powstały mniej więcej w tym samym czasie, powinny tworzyć specyficzny bardzo wąski, dobrze określony pas, z pozycją gwiazdy w tym pasie zależną od jej masy. Błękitni maruderzy znajdują się poza tym pasem i wyglądają jak gwiazdy znacznie młodsze. Gwiazdy te po raz pierwszy zaobserwował Allan Sandage w 1953 roku w gromadzie Messier 3. Gwiazdy hiperprędkościowe (ang. hypervelocity stars) – gwiazdy poruszające się ze znacznie większą prędkością od innych gwiazd w galaktyce, będące dzięki temu w stanie wyrwać się z pola grawitacyjnego galaktyki.

    Gromada gwiazd – zgrupowanie gwiazd związanych wspólnym pochodzeniem, tzn. miejscem i czasem powstania z tej samej materii międzygwiazdowej. Gwiazdy należące do jednej gromady mają identyczny skład chemiczny, są też wzajemnie związane siłami grawitacji. Cechą charakterystyczną gromady gwiazd jest jądro, w którym koncentracja gwiazd przewyższa znacznie koncentrację gwiazd w najbliższym otoczeniu gromady. Jądro gromady otacza obszar koronalny mniej bogaty w gwiazdy. Gromady wyróżniają się wśród ogólnego tła, tworząc wyraźne obiekty o pewnych cechach wspólnych lub zbliżonych. Strumień Arktura – strumień gwiazd utworzony przez gwiazdy pochodzące z nieistniejącej już galaktyki karłowatej wchłoniętej przez Drogę Mleczną. Ponieważ proces ten miał miejsce 5 do 8 miliardów lat temu, gwiazdy należące do wchłoniętej galaktyki zostały rozproszone i wymieszane z gwiazdami naszej Galaktyki. Gwiazdy należące do Strumienia Arktura charakteryzują się dużą prędkością własną oraz małą zawartością metali. Strumień ten został odkryty w 1971 roku, choć astronomowie już wcześniej podejrzewali jego istnienie. Był to pierwszy odkryty strumień. Jego nazwa pochodzi od jego najbardziej znanej gwiazdy – Arktura, która zarazem jest najbliższą gwiazdą od Ziemi pochodzącą z innej galaktyki.

    NGC 5621 – gwiazda (lub gwiazda potrójna), znajdująca się w gwiazdozbiorze Wolarza. Skatalogował ją William Herschel 30 stycznia 1784 roku. Według danych z "Revised NGC/IC catalog" najprawdopodobniej mylnie sklasyfikowano grupę dwóch gwiazd 16 i jednej 19 jako gromadę. Na pozycji z katalogu Williama Herschela nie ma żadnego obiektu, pozycja podana przez Johna Herschela zgadza się z typowym błędem z pozycją gwiazdy podwójnej. Lista największych gwiazd– lista prezentuje wielkości szacunkowe gwiazd w porównaniu do rozmiarów Słońca. W celach porównawczych na liście znalazły się też znane mniejsze gwiazdy.

    Pas Goulda – pierścień gwiazd złożony z gwiazd typów widmowych O i B znajdujący się w otoczeniu kilkuset parseków od Ziemi. Pas ten jest znany już od XIX wieku. Nachylenie Pasa Goulda względem płaszczyzny dysku Drogi Mlecznej wynosi około 20°.

    Lista gwiazd w poszczególnych gwiazdozbiorach to zestawienie gwiazd we wszystkich gwiazdozbiorach, w którym uwzględniono gwiazdy widoczne gołym okiem (do jasności widomej 6,5 magnitudo), gwiazdy podwójne, wielokrotne i zmienne oraz inne znaczniejsze obiekty gwiazdowe występujące w danych gwiazdozbiorach.

    Lista najjaśniejszych gwiazd według jasności absolutnej: Poniższa lista przedstawia jasności absolutne gwiazd. Nie jest ona kompletna, pokazuje tylko przykładowe gwiazdy, by dać wyobrażenie o natężeniu ich promieniowania w porównaniu do Słońca. Niektóre dane mogą być trudne do weryfikacji, gdyż odległość do pewnych gwiazd nie jest znana dokładnie, zatem określenie ich jasności absolutnej (czyli jasności, jaką miałaby gwiazda, znajdując się w odległości 10 pc od Ziemi) może być nieprecyzyjne. Innymi powodami, dla których poniższe dane mogą mieć charakter jedynie poglądowy, są: podwójność gwiazd, które trzeba by czasem traktować indywidualnie, zmienność niektórych gwiazd i różnice w wykonanych pomiarach. Gwiazda zdegenerowana to gwiazda, która w swym wnętrzu zawiera materię zdegenerowaną, w której ciśnienie nie ma charakteru termicznego. Do tych gwiazd należą białe karły, gwiazdy neutronowe oraz hipotetyczne gwiazdy kwarkowe.

    Gwiazdy zmienne typu S Doradus (ang. Luminous blue variable – "jasne błękitne zmienne gwiazdy") – gwiazda na końcowym etapie ewolucji, o jasności absolutnej rzędu miliona razy większej od Słońca, (absolutna wielkość gwiazdowa ponad -10), cechująca się zmiennością blasku w wyniku okazjonalnych rozbłysków o 1-2 i silnym wiatrem gwiazdowym. Gwiazda neutronowa – gwiazda zdegenerowana powstała w wyniku ewolucji gwiazd o dużych masach (~ 8–10 mas Słońca). Powstają podczas wybuchu supernowej (supernowe typu II lub Ib) lub kolapsu białego karła (supernowa typu Ia) w układach podwójnych. Materia składająca się na gwiazdy neutronowe jest niezwykle gęsta, przy średnicy 10–15 km gwiazdy tego typu mają masę od 1,4 do 2,5 mas Słońca. Łyżeczka materii neutronowej ma masę ok. 6 miliardów ton .

    Asocjacja gwiazdowa – typ ugrupowania gwiazd odkryty w 1947 roku przez Wiktora Ambarcumiana, składających się głównie z gorących olbrzymów typów widmowych O-B. Wyróżnia się 3 rodzaje asocjacji: asocjacje OB, zawierające gwiazdy typów widmowych O-B2, asocjacje T, zawierające w największej części gwiazdy zmienne typu T Tauri oraz asocjacje R, składające się z młodych małomasywnych gwiazd ciągu głównego oświetlających mgławice refleksyjne (np. Monoceros R2).

    Dodano: 11.05.2010. 22:12  


    Najnowsze