• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Herschel daje spektakularne wyniki

    14.07.2009. 15:11
    opublikowane przez: Maksymilian Gajda

    Pierwsze testy instrumentów na pokładzie europejskiego satelity Herschel dostarczyły spektakularnych zdjęć Wszechświata. Wyniki tych testowych obserwacji okazały się znacznie lepsze od wszelkich oczekiwań, co nastawiło astronomów niezwykle optymistycznie do badań naukowych zaplanowanych dla satelity Herschel na nadchodzące miesiące i lata.

    Profesor Robert Kennicutt z Uniwersytetu Cambridge w Wlk. Brytanii, który planuje wykorzystać satelitę Herschel do badań pobliskich galaktyk, powiedział, że był "zachwycony" zdjęciami dwóch galaktyk, które bada. "Pokazują w zdumiewających szczegółach powstawanie zimnego pyłu i gwiazd w tych galaktykach oraz są przedpremierowym pokazem przyszłych obserwacji, które zapowiadają zrewolucjonizowanie naszej wiedzy na temat powstawania gwiazd we Wszechświecie" - stwierdził.

    Herschel został wystrzelony w kosmos 14 maja bieżącego roku. Obserwatorium Herschel o wadze 3,4 tony wyposażone jest w największy teleskop, jaki kiedykolwiek znajdował się w kosmosie oraz trzy instrumenty: SPIRE (obrazujący odbiornik spektralny i fotometryczny), PACS (fotoprzewodnikowa kamera macierzowa i spektrometr) oraz HIFI (instrument heterodynowy dla dalekiej podczerwieni).

    Herschel i jego instrumenty zaprojektowano, aby pomóc astronomom w badaniach nad powstawaniem gwiazd i galaktyk, analizie składu komet i atmosfer planet w Układzie Słonecznym oraz w badaniach nad pyłem wyrzucanym przez umierające gwiazdy - proces, w którym dostarczane są surowce na planety takie jak Ziemia.

    Instrumenty zostały po raz pierwszy włączone w ciągu kilku tygodni od wystrzelenia satelity. Od tego czasu naukowcy dostrajają je i będą nad tym pracować do końca lipca.

    Dnia 24 czerwca SPIRE był skierowany na dwie galaktyki: M74 - galaktykę spiralną, która znajduje się 24 miliony lat świetlnych od Ziemi w konstelacji Ryb oraz M66 - galaktykę spiralną z poprzeczką, znajdującą się w odległości około 36 milionów lat świetlnych w konstelacji Lwa.

    Obrazy uchwycone przez SPIRE są najlepszymi obrazami tych galaktyk, jakie do tej pory udało się uzyskać astronomom na tych długościach fal. Obok ukazania w najdrobniejszych szczegółach spiralnych ramion galaktyk, obrazy SPIRE pokazują zimny pył znajdujący się między gwiazdami a galaktykami. Ponadto na zdjęciach widać wiele słabych kropek - to odległe galaktyki w tle.

    "Marzyliśmy o zobaczeniu takich zdjęć od bardzo dawna, bo od ponad 10 lat. To sukces - pierwsze rzeczywiste obrazy w dalekiej podczerwieni, które otwierają nowe możliwości w astronomii" - mówi Laurent Vigroux z CEA/IRFU Saclay oraz Institut d'Astrophysique de Paris, Francja. "Te zdjęcia są początkiem kolejnych 10 lub więcej lat pracy nad wykorzystywaniem wszystkich wyników naukowych, których dostarczy SPIRE."

    Inne instrumenty Herschel również radzą sobie dobrze. W czasie pierwszego testu PACS badał Mgławicę Kocie Oko, umierającą gwiazdę odkrytą przez Williama Herschela w 1786 r. Obrazy PACS po raz pierwszy pokazują w trzech wymiarach, w jaki sposób wiatr gwiezdny kształtuje mgławicę.

    Instrument HIFI również dostarczył cennych danych ze swojego pierwszego wypadu, pokazując elementy obecne w regionie, w którym powstają nowe gwiazdy.

    "Te krótkie, pierwsze obserwacje przyniosły niesamowite wyniki zważywszy, że zostały wykonane pierwszego dnia" - zauważył współkierownik projektu badawczego SPIRE, profesor Matt Griffin z Uniwersytetu Cardiff w Wielkiej Brytanii.

    "Astronomowie planujący wykorzystać SPIRE są zachwyceni, ponieważ mogą się od razu przekonać, że główne badania naukowe zaplanowane z tym instrumentem przebiegną doskonale" - podkreślił profesor Griffin. "W istocie wszystkie trzy instrumenty Herschel pokazały, na co je stać, a uzyskane przez nie wyniki są bez wyjątku spektakularne."

    Satelita Herschel zbliża się obecnie do docelowej orbity około 1.5 miliona kilometrów od Ziemi. Około 60 dni po wystrzeleniu naukowcy przeprowadzą testy, aby upewnić się, czy tryby robocze instrumentów oraz oprogramowanie do przetwarzania danych naukowych są zoptymalizowane i gotowe do pracy.

    Próbne obserwacje naukowe nastąpią 150 dni po wystrzeleniu, natomiast regularna praca rozpocznie się po 6 miesiącach od wylotu w kosmos. Trwać będzie co najmniej trzy lata.

    Źródło: CORDIS

    Więcej informacji:

    Europejska Agencja Kosmiczna (ESA):
    http://www.esa.int/

    Rada ds. Obiektów Naukowych i Technologicznych (STFC):
    http://www.stfc.ac.uk/

    Źródło danych: Europejska Agencja Kosmiczna (ESA); Rada ds. Obiektów Naukowych i Technologicznych (STFC)
    Referencje dokumentu: Na podstawie informacji uzyskanych z Europejskiej Agencji Kosmicznej (ESA) i Rady ds. Obiektów Naukowych i Technologicznych (STFC)

    Czy wiesz ĹĽe...? (beta)
    Kosmiczne Obserwatorium Herschela (ang. Herschel Space Observatory), w skrócie nazywane Herschel – teleskop Europejskiej Agencji Kosmicznej (ESA), przeznaczony do prowadzenia obserwacji astronomicznych w zakresie dalekiej podczerwieni i fal submilimetrowych. Obserwatorium zostało wyniesione 14 maja 2009, wspólnie z satelitą Planck, na orbitę wokół punktu L2 układu Ziemia – Słońce, znajdującego się w odległości około 1,5 mln km od Ziemi. Obserwacje astronomiczne były prowadzone do 29 kwietnia 2013. Łączność z satelitą została zakończona 17 czerwca 2013. Mariner 4, Mariner-Mars 1964 – amerykańska sonda kosmiczna wystrzelona 28 listopada 1964 w ramach programu Mariner, która dokonała pierwszego przelotu w niewielkiej odległości (8700 km) od Marsa i przesłała pierwsze w historii zdjęcia innej planety wykonane z głębokiej przestrzeni kosmicznej. Mariner 4 opracowany został z myślą o przeprowadzeniu naukowych obserwacji Marsa i transmisji ich wyników na Ziemię. Zaopatrzony w kamerę oraz inne instrumenty naukowe, badał przestrzeń, którą przebył w kierunku Marsa (pomiary pól i cząstek), oraz samą planetę. Łączność ze statkiem zakończono 21 grudnia 1967. COS-B (akronim od Cosmic Ray Satellite – satelita promieni kosmicznych) – satelita naukowy. Ósma misja agencji CERS/ESRO, pierwszy satelita Europejskiej Agencji Kosmicznej, wraz z SAS-2 prowadził pierwsze dokładne obserwacje Wszechświata w promieniach gamma. COS-B miał na pokładzie jeden duży eksperyment: Gamma-Ray Telescope (teleskop promieni gamma), który był dokonaniem grupy europejskich laboratoriów naukowych, znanej jako Caravane Collaboration. Misja COS-B była pierwotnie zaplanowana na dwa lata. Jednak trwała pomyślnie przez 6 lat i 8 miesięcy. COS-B wykonał pierwszą kompletną mapę Galaktyki w promieniach gamma.

    Galaktyka gwiazdotwórcza (ang. Starburst galaxy) – galaktyka, w której zachodzi wyjątkowo intensywny proces formowania nowych gwiazd w porównaniu z procesem powstawania gwiazd obserwowanym w większości galaktyk. Proces ten jest zwykle skutkiem kolizji lub bliskiego spotkania dwóch galaktyk. Przykładami galaktyk, w których występują niezwykle intensywne procesy powstawania gwiazd, są Galaktyka Cygaro, Galaktyki Czułki, IC 10 czy Haro 11. ClG J02182-05102 – prawdopodobnie najstarsza gromada galaktyk odkryta we wczesnej fazie rozwoju. Gromada ta, mimo młodego wieku w jakim została zaobserwowana, wygląda zaskakująco współcześnie. ClG J02182-05102 jest zdominowana przez stare, masywne, dojrzałe galaktyki, typowe dla współczesnych gromad, które jednak miały kilka miliardów lat więcej czasu na osiągnięcie obecnego kształtu. Została odkryta w przeglądzie SPIRE (Spitzer Wide-area InfraRed Extragalactic) przy wykorzystaniu teleskopu Spitzera.

    Grupa galaktyk – układ niewielkiej (≤ 50) liczby galaktyk rozmieszczonych w obszarze o rozmiarach < 1 Mpc; na ogół w grupie galaktyk dominuje jedna lub kilka jasnych galaktyk otoczonych przez obiekty dużo słabsze, satelity i słabiej związane galaktyki. Droga Mleczna i Wielka Mgławica Andromedy są dominującymi galaktykami Grupy Lokalnej, zawierającymi ponad 90% jej masy. Określenia gromada używa się natomiast do zbiorowisk liczących od kilkudziesięciu do kilku tysięcy galaktyk. Galaktyka spiralna z poprzeczką – galaktyka spiralna z pasem jasnych gwiazd wychodzących z centrum i przebiegających przez środek galaktyki. Ramiona spiralne tych galaktyk wydają się wychodzić z końców „poprzeczki”, podczas gdy w zwykłych galaktykach spiralnych wydają się wychodzić bezpośrednio z jądra.

    Powstawanie galaktyk i ich późniejsza ewolucja jest dziś tematem wielu konkurujących hipotez, w których próbuje się połączyć znane z nocnego nieba typy morfologiczne galaktyk w spójne "scenariusze" uwzględniające całą ich różnorodność. Tematami ściśle związanymi z tym zagadnieniem są m.in.: powstawanie gwiazd, scenariusz Wielkiego Wybuchu oraz wielkoskalowa struktura Kosmosu (np. gromady galaktyk). NGC 5621 – gwiazda (lub gwiazda potrójna), znajdująca się w gwiazdozbiorze Wolarza. Skatalogował ją William Herschel 30 stycznia 1784 roku. Według danych z "Revised NGC/IC catalog" najprawdopodobniej mylnie sklasyfikowano grupę dwóch gwiazd 16 i jednej 19 jako gromadę. Na pozycji z katalogu Williama Herschela nie ma żadnego obiektu, pozycja podana przez Johna Herschela zgadza się z typowym błędem z pozycją gwiazdy podwójnej.

    Ekstynkcja międzygalaktyczna to suma procesów pochłaniania i rozpraszania światła w przestrzeni międzygalaktycznej przez znajdującą się tam materię (pył i gaz). Materia międzygalaktyczna w odległościach do kilku miliardów lat świetlnych jest zjonizowana i zawiera stosunkowo mało pierwiastków ciężkich, dlatego jest dość przezroczysta dla przechodzącego promieniowania. Obserwacje dalekich kwazarów są już jednak utrudnione przez ekstynkcję (głównie absorpcję) międzygalaktyczną. Obserwacje jeszcze dalszych obiektów (pierwszych kwazarów, pierwszych galaktyk) są niezwykle utrudnione, ponieważ w dużych odległościach, odpowiadających przesunięciu ku czerwieni ponad 6, ośrodek międzygalaktyczny tak bardzo absorbuje promieniowanie, że staje się nieprzezroczysty. Utrudnia to badanie powstawania galaktyk.

    Fizyka galaktyk – dział astrofizyki zajmujący się opisem galaktyk z fizycznego punktu widzenia. Fizyka galaktyk bada i opisuje procesy fizyczne w odniesieni do galaktyki jako całości. Dzięki niej możliwa jest dogłębna analiza i poprawna interpretacja procesów zachodzących między galaktykami w trakcie zderzeń galaktyk, jak również wyjaśnienie budowy i obrotu wokół centrum całej galaktyki.

    Strumień Arktura – strumień gwiazd utworzony przez gwiazdy pochodzące z nieistniejącej już galaktyki karłowatej wchłoniętej przez Drogę Mleczną. Ponieważ proces ten miał miejsce 5 do 8 miliardów lat temu, gwiazdy należące do wchłoniętej galaktyki zostały rozproszone i wymieszane z gwiazdami naszej Galaktyki. Gwiazdy należące do Strumienia Arktura charakteryzują się dużą prędkością własną oraz małą zawartością metali. Strumień ten został odkryty w 1971 roku, choć astronomowie już wcześniej podejrzewali jego istnienie. Był to pierwszy odkryty strumień. Jego nazwa pochodzi od jego najbardziej znanej gwiazdy – Arktura, która zarazem jest najbliższą gwiazdą od Ziemi pochodzącą z innej galaktyki. NGC 4437 (również NGC 4517, IRAS12301+0023, UGC 7694, FGC 1455, MCG 0-32-20, ZWG 14.63, KCPG 344B, UM 505 lub PGC 41618) – galaktyka spiralna (Sc), znajdująca się w gwiazdozbiorze Panny. Odkrył ją John Herschel. Ta sama galaktyka znajduje się w Nowym Katalogu Ogólnym pod symbolem NGC 4517 jako odkryta 22 lutego 1784 przez Williama Herschela.

    Gromada galaktyk – skupisko od kilkudziesięciu do kilku tysięcy galaktyk tworzących układ związany grawitacyjnie. Mniejsze ugrupowania nazywane są grupami. Galaktyki w gromadzie galaktyk poruszają się po skomplikowanych torach wokół środka masy gromady, zazwyczaj znajdującego się w pobliżu największych galaktyk w gromadzie. Prędkości galaktyk w małych grupach galaktyk są rzędu 200 km/s, ale rosną do prędkości rzędu 800 km/s w dużych gromadach galaktyk. Hipparcos (ang. High Precision Parallax Collecting Satellite lub Hipparcos Space Astrometry Mission) – przedsięwzięcie Europejskiej Agencji Kosmicznej (ESA) mające na celu pomiar paralaks i ruchów własnych gwiazd. Nazwę projektu nadano na cześć starożytnego greckiego astronoma Hipparchosa z Nikei. Satelita wyznaczył odległości do ponad 2,5 miliona gwiazd, położonych w promieniu 150 parseków (490 lat świetlnych) od Ziemi; wyniki tych pomiarów zawarto w katalogach – Hipparcos, Tycho i i jego znacznie ulepszonej wersji Tycho-2.

    Galaktyka spiralna - duży grawitacyjnie związany układ gwiazd (przykładowo w Drodze Mlecznej może ich być około 500 miliardów ), pyłu i gazu międzygwiazdowego oraz niewidocznej ciemnej materii mający postać dysku z ramionami spiralnymi wychodzącymi ze środka zwanego zgrubieniem centralnym lub jądrem galaktyki. Przy spojrzeniu na dysk "z góry" wyraźnie widać jego spiralną strukturę. Galaktyki spiralne stanowią 75% jasnych galaktyk nieba. Galaktyki spiralne oznaczamy literą S i w zależności od stopnia rozwinięcia ramion dzielimy je na typy a, b, c. Typ Sa ma duże jądro i słabo rozwinięte ramiona. Typ Sc - na odwrót - małe jądro i bardzo silnie rozwinięte ramiona spiralne, typ Sb jest typem przejściowym pomiędzy poprzednimi dwoma. Rozróżniamy galaktyki spiralne z poprzeczką, bez poprzeczki oraz typ pośredni. Astronomia optyczna jest działem astronomii obserwacyjnej badającym promieniowanie elektromagnetyczne w zakresie światła widzialnego oraz pobliskich zakresów widma elektromagnetycznegopodczerwieni i ultrafioletu, docierające od ciał niebieskich. Obecnie obiektami badań astronomii optycznej są planety Układu Słonecznego, księżyce, planetoidy, gwiazdy, gromady gwiazd, mgławice i całe Galaktyki. Współczesne teleskopy nie są jeszcze w stanie obserwować (poza nielicznymi wyjątkami) planet pozasłonecznych, planowane są jednak urządzenia oraz misje kosmiczne, mające na celu takie badania (E-ELT, Terrestrial Planet Finder). Astronomia optyczna posługuje się kilkoma zasadniczymi metodami obserwacji:

    Dodano: 14.07.2009. 15:11  


    Najnowsze