• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Interakcje leków z żywnością

    25.12.2011. 13:26
    opublikowane przez: Gronek Kamil

    W krajach rozwiniętych coraz większy problem stanowi oddziaływanie leków z żywnością. Według danych WHO, około 50% ludzi zażywających środki lecznicze, nie stosuje ich zgodnie z zaleceniami.

    Leki, jako substancje chemiczne w organizmie ulegają podobnym przemianom metabolicznym jak spożywana żywność, która stanowi mieszaninę wielu związków chemicznych. W wyniku tego mogą zachodzić interakcje pomiędzy składnikami żywności i leków.
    Po podaniu doustnym np. tabletki, następuje w sposób selektywny uwalnianie substancji aktywnej farmakologicznie, która następnie trafia do krwioobiegu przez błony komórkowe. Ostatecznie substancja czynna rozprowadzana jest do grupy tkanek, w celu osiągnięcia miejsca docelowego działania.
    Lek w organizmie traktowany jest jak ksenobiotyk (substancja obca), więc po zażyciu następuje uruchomienie procesu jego eliminacji z ustroju.

    W przypadku podania leku na czczo, następuje szybkie opróżnienie żołądka i zwiększa się poziom stężenia leku we krwi. Spożycie posiłku przed zastosowaniem leku opóźnia opróżnianie żołądka, co powoduje dłuższe uwalnianie substancji aktywnej. W przypadku niektórych leków jest to proces korzystny, ponieważ dłuższe przebywanie w żołądku leków trudno rozpuszczalnych w środowisku jelita cienkiego, powoduje zwiększenie ich wchłaniania. Żywność pełni również funkcję osłaniającą błonę śluzową przewodu pokarmowego przed szkodliwym działaniem leków.

    Pokarm może powodować także skutki niepożądane, np. zmniejszać maksymalny poziom stężenia substancji we krwi, czyli utrudniać wchłanianie. Dotyczy to m.in. penicyliny, amoksycyliny (antybiotyków). Ponadto składniki leków mogą tworzyć związki ze składnikami pokarmu, których organizm nie może wchłonąć np. żelazo dostarczane z pokarmem wiąże tetracykliny, podobnie jak jony wapnia.
    Herbata, która jest źródłem taniny, hamuje wchłanianie preparatów żelaza stosowanych w leczeniu niedokrwistości. Duża ilość spożywanych węglowodanów zmniejsza wchłanianie np. paracetamolu- popularnego leku przeciwbólowego, przeciwgorączkowego, przeciwzapalnego.

    Bardzo ważny jest rodzaj płynów, którymi popija się zażywane leki. Wskazane jest popijanie kapsułek czy tabletek minimum szklanką wody. Wiąże się to z szybkością rozpuszczania leku, więc z prędkością jego wchłaniania. Do popijania leków nietrwałych w środowisku kwasowym, nie należy stosować soków z cytrusów, coli, soku żurawinowego, lemoniad czy toników. Innymi napojami, którymi nie należy popijać leków są kawa i herbata, ze względu na zawartość garbników, które łatwo adsorbują na powierzchni różne substancje, a w tym także leki.

    W działanie leków ingeruje też alkohol, który podobnie jak substancje lecznicze metabolizowany jest w wątrobie. W zależności od częstości spożycia, alkohol może zwiększać bądź zmniejszać intensywność metabolizowania leków. Przy przewlekłym stosowaniu pobudza układ enzymatyczny, powodując przyspieszenie metabolizmu i szybszą eliminację leku. Najczęstszą z odnotowanych interakcji pomiędzy lekiem i alkoholem jest interakcja alkoholu z paracetamolem.
    Kolejnym przykładem jest interakcja witaminy A z etanolem. Wykazano, że zwiększona podaż tej witaminy u alkoholików prowadzi do uszkodzenia wątroby.

    Dzięki dokładnemu poznaniu wzajemnych zależności można uniknąć niebezpiecznych działań niepożądanych leków i poprawić poziom bezpieczeństwa farmakoterapii.

    Bibliografia:
    Bromatologia i Chemia Toksykologiczna, 2011/1

    Czy wiesz ĹĽe...? (beta)
    Postać leku (postać farmaceutyczna, forma aplikacyjna, lek) - to forma w jakiej przygotowuje się i podaje lek. Substancji leczniczych, będących aktywnym składnikiem leku, nie podaje się per se (jako takich). W technologii produkcji leków, substancje lecznicze miesza się z odpowiednimi substancjami pomocniczymi i mieszaninom tym nadaje się odpowiednią, wymaganą dla danego leku, postać, czyli formę. Postać leku jest uzyskiwana przez odpowiednią obróbkę mieszaniny substancji leczniczych i pomocniczych - obróbka ta jest różna dla różnych postaci leków. Lekomania (inaczej: zależność lekowa lub lekozależność) – uzależnienie od leków, forma toksykomanii, która wywołuje stan psychiczny lub fizyczny, wynikający z interakcji leku i żywego organizmu, charakteryzujący się zmianami zachowania zawsze łącznie z przymusem stałego lub okresowego zażywania leku, w celu doznania oczekiwanego efektu psychicznego lub fizycznego lub w celu uniknięcia nieprzyjemnych doznań związanych z brakiem leku. Niebezpieczeństwo uzależniania się od leków polega między innymi na tym, że w miarę rozwoju uzależnienia chory musi przyjmować coraz większe dawki leku, dla otrzymania pożądanego efektu. Nasila to niebezpieczeństwo przedawkowania leków i wystąpienia ich działań niepożądanych, aż do zatrucia i śmierci. Parenteralny, czyli pozajelitowy sposób podawania środków chemicznych, głównie leków - metoda dostarczania do organizmu tych środków poza przewodem pokarmowym, tzn. np. drogą iniekcji podskórnych, wlewów dożylnych itp. Nie zachodzi tu zjawisko wchłaniania. Przy wstrzyknięciach dożylnych znaczna część leku zostaje rozprowadzona szybko po tkankach, ponieważ lek miesza się z krwią, co wywołuje stosunkowo silne i szybkie działanie. Leki podawane podskórnie wchłaniają się zwykle w ciągu 15-20 minut od wstrzyknięcia. Roztwory leków wprowadzanych do ustroju drogą pozajelitową powinny być w większości przypadków izotoniczne, czyli o takim samym ciśnieniu osmotycznym jak naturalne płyny ustrojowe, jałowe i apirogenne.

    Niepożądane działanie leku, niepożądana reakcja polekowa (ADR – adverse drug reaction) – każda szkodliwa i niezamierzona reakcja, która występuje po podaniu określonego leku w dawce terapeutycznej w celu profilaktyki, ustalenia rozpoznania lub leczenia, niezależnie od drogi podania. Badaniem działań niepożądanych leków zajmuje się farmakosologia. Substancje pomocnicze – substancje pochodzenia naturalnego lub syntetyczne (związki chemiczne) oraz ich mieszaniny wchodzące w skład postaci leku, które swoim działaniem nie wywierają wpływu farmakologicznego na organizm chorego, ani nie wchodzą w niepożądane reakcje wpływające na trwałość leku. Substancje pomocnicze w przeciwieństwie do czynnych stanowią tę część składników leku, która nie bierze udział w poprawie jego stanu, ale może ułatwiać przyjęcie leku. Niektórych substancji (np. sacharoza, glukoza, galaktoza, skrobia pszeniczna, laktoza, aspartam) nie można stosować w określonych jednostkach chorobowych (lub można stosować tylko w ograniczonych ilościach).

    System terapeutyczny – urządzenie lub postać leku dozująca substancję leczniczą do krwiobiegu, z określoną szybkością przez określony czas. Szybkość uwalniania leku z systemów terapeutycznych, w przeciwieństwie do wszystkich innych postaci leku, jest stała, przez cały czas działania systemu, a więc niezależna od ilości pozostającej w nim substancji leczniczej. Głównym celem stosowania leków w tej postaci jest zapewnianie przez możliwie długi czas, stałego stężenia substancji leczniczej w miejscu jej działania. Polipragmazja – termin medyczny określający sytuację, w której chory przyjmuje więcej niż kilka leków jednocześnie. Jest to jeden z częstszych błędów w leczeniu, prowadzący m.in. do znacznego zwiększenia występowania niezamierzonych interakcji lek–lek lub lek–pożywienie. Najczęściej jest to zażywanie przez chorego wielu leków równocześnie bez znajomości mechanizmów ich działania i występujących między nimi interakcji, albo przepisywanie nadmiernej liczby leków bez wyraźnej potrzeby.

    Mizolastyna jest antagonistą receptora H1 – jest lekiem przeciwhistaminowym II generacji. Należy do leków stosowanych doustnie, długo działających. Szybko wchłania się z przewodu pokarmowego, w wątrobie metabolizowana do nieczynnych metabolitów. Biorównoważność - brak znaczącej różnicy w dostępności biologicznej czynnych składników leku, w miejscu ich działania, po podaniu leków w tej samej dawce i postaci. Badania biorównoważności przeprowadza się w celu porównania leku generycznego i oryginalnego. Badania te polegają na podawaniu leku oryginalnego i badanego grupie zdrowych ochotników (z wyjątkiem leków toksycznych, np. cytostatyków) i określaniu stężenia substancji czynnej w określonych odstępach czasu, w ściśle określonych, standaryzowanych warunkach.

    Pozarejestracyjne stosowanie leków(ang. off-label use) – praktyka przepisywania pacjentom leków na schorzenia inne niż przewidziane w procesie autoryzacji rynkowej. Sytuacja dotyczy często leków stosowanych w psychiatrii, onkologii i pediatrii. Przykładem zastosowania tej praktyki jest m. in zapisywanie leków z grupy SSRI (stosowanych głównie w leczeniu zaburzeń depresyjnych) w celu leczenia przedwczesnego wytrysku. Pozarejestracyjne stosowanie leków ma istotne implikacje ekonomiczne, etyczne i prawne.

    Embriotoksyczność, działanie embriotoksyczne (z greckiego embrion – zarodek) – niepożądane działanie występujące po podaniu leku u kobiet w ciąży w okresie embrionalnym (do ok. 60 dnia ciąży), które prowadzi do powstania ciężkich uszkodzeń lub obumarcia zarodka. Do leków, które wywierają działanie embriotoksyczne należy np. talidomid.

    Dodano: 25.12.2011. 13:26  


    Najnowsze