• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Kamień z Księżyca wkrótce w Muzeum Częstochowskim

    11.10.2010. 00:33
    opublikowane przez: Redakcja Naukowy.pl

    Kamień pochodzący z Księżyca będzie można od 15 października oglądać w Muzeum Częstochowskim - poinformowała jego rzeczniczka Katarzyna Jezierska.



    Na Ziemię trafił w grudniu 1972 roku, przywieziony przez astronautów statku kosmicznego Apollo-17 podczas szóstej, ostatniej załogowej wyprawy księżycowej.

    Kamień to część jednolitej skały bazaltowej o masie 8110 gramów, jednej z największych, jakie w całości zostały przywiezione z Księżyca. Do badań została ona pofragmentowana na 35 części, zaś jedna z nich, o masie 120 gramów, została zatopiona w przezroczystym plastiku i przeznaczona do celów wystawienniczych i edukacyjnych.

    Wiek skały został określony na 3,84 miliarda lat. Uformowała się więc w okresie, kiedy Układ Słoneczny liczył sobie zaledwie około 750 milionów lat. Aż 99,99 proc. skał ziemskich jest młodszych od tego fragmentu Księżyca, gdyż w swej historii gorąca Ziemia powodowała wielokrotną metamorfozę minerałów, tworzących jej dzisiejszą skorupę.

    Wypożyczona próbka jest dopiero trzecią tego rodzaju, która trafiła do Polski. Poprzednio zdarzyło się to w latach 1971 i 1998, a miejscem wystawy był Szczecinek. NASA, czyli amerykańska Narodowa Agencja Aeronautyki i Przestrzeni Kosmicznej rzadko wyraża zgodę na wystawianie materiałów pochodzących z Księżyca poza granicami Stanów Zjednoczonych. W ciągu ostatniej dekady, na ponad sto aplikacji z Europy, pozytywnie zostały rozpatrzone zaledwie trzy. Starania o sprowadzenie kamienia trwały prawie dwa lata.

    Częstochowska wystawa zostanie uzupełniona projekcjami filmów poświęconych Apollo-17, ekspozycją fotografii i książek oraz serią prelekcji i prezentacji. Kamień z Księżyca będzie można podziwiać w Częstochowie do 10 listopada. LUN

    PAP - Nauka w Polsce

    ls/ jbr/ tot/bsz



    Czy wiesz ĹĽe...? (beta)
    Faza Księżyca określa oglądaną z Ziemi część Księżyca oświetloną przez Słońce. Ponieważ Słońce oświetla zawsze (poza zaćmieniami) tylko połowę powierzchni Księżyca, jego fazy są rezultatem oglądania tej połowy pod różnymi kątami spowodowanymi różnymi położeniami Słońca, Ziemi i Księżyca względem siebie. Ostatnia kwadra (również: trzecia kwadra) – w astronomii, jedna z faz Księżyca, w której Ziemia, Księżyc i Słońce tworzą ze sobą kąt prosty. W tym momencie, dla obserwatorów na Ziemi widoczna jest tylko zachodnia część tarczy Księżyca. Podczas kwadr Słońce oświetla powierzchnię Księżyca pod małym kątem i jego formy morfologiczne są wówczas bardzo dobrze widoczne. Najlepsze warunki do obserwacji tych struktur są przy granicy między oświetloną i nieoświetloną częścią Księżyca (terminator). Faza ta ma miejsce 21 dnia czterotygodniowego cyklu. Cień, zasłaniający prawą połowę księżycowej tarczy, będzie się teraz przesuwał w lewo i po siedmiu dniach Księżyc znajdzie się w nowiu. Niebieski księżyc – określenie drugiej pełni księżyca w ciągu miesiąca. Jest to zjawisko rzadkie, występujące raz na kilka lat. W dawnej definicji astronomicznej mianem niebieskiego księżyca określano trzecią pełnię księżyca w przeciągu astronomicznej pory roku, w której występowały cztery pełnie księżyca.

    Pełnia – faza księżyca, występująca kiedy Księżyc znajduje się po przeciwnej stronie Ziemi, niż Słońce. Dokładniej, pełnia występuje wtedy, gdy geocentrycznie widoczne (ekliptyczne) długości Słońca i Księżyca różnią się o 180 stopni; Księżyc znajduje się wówczas w tzw. opozycji do Słońca. W tym czasie, dla obserwatorów na Ziemi, półkula Księżyca skierowana w stronę Ziemi (bliższa strona) jest prawie cała oświetlona i okrągła. Tylko podczas pełni Księżyca przeciwna jego półkula niewidoczna z Ziemi (dalsza strona), jest zupełnie nieoświetlona. Księżyc w pełni jest 300 do 500 tysięcy razy ciemniejszy od Słońca, co jednak i tak poważnie utrudnia prowadzenie obserwacji astronomicznych, dla których najdogodniejszym czasem są bezksiężycowe noce. Tellurium – przyrząd będący modelem ruchów Ziemi i Księżyca względem Słońca, służący do pokazywania oświetlenia Ziemi w różnych porach dnia i roku, faz Księżyca, zaćmień Słońca i zaćmień Księżyca.

    Pierwsza kwadra – w astronomii, jedna z faz Księżyca, w której Ziemia, Księżyc i Słońce tworzą ze sobą kąt prosty. Księżyc w tym czasie zbliża się do pełni. W tym momencie, dla obserwatorów na Ziemi widoczna jest tylko wschodnia część tarczy Księżyca. Księżyc wschodzi w środku dnia i zachodzi w środku nocy, przez co można go bardzo wygodnie obserwować. W pobliżu granicy między oświetloną i nieoświetloną częścią Księżyca (terminator), panują najlepsze warunki do obserwacji struktur na jego powierzchni takich jak kratery, góry, doliny. Apollo 15 – misja załogowa programu kosmicznego Apollo; czwarta misja, podczas której astronauci wylądowali 30 lipca 1971 r. na powierzchni Księżyca. W czasie wyprawy zebrano 77 kg próbek gruntu księżycowego. Astronauci podczas wyjść na powierzchnię Księżyca przebywali poza lądownikiem LM ponad 18 godzin. Scott i Irwin poruszając się po Księżycu po raz pierwszy użyli specjalnie skonstruowanego dla potrzeb misji Apollo pojazdu LRV. Przebyli odległość ponad 27,9 km. Podczas misji umieścili również miniaturową rzeźbę pt. Poległy astronauta na powierzchni Księżyca.

    Nów – w astronomii, jedna z faz Księżyca, w której Księżyc znajduje się między Słońcem a Ziemią, czyli jest w koniunkcji ze Słońcem patrząc z Ziemi. W tej pozycji cała strona Księżyca widoczna z Ziemi jest w cieniu, wobec czego Księżyc nie jest widoczny gołym okiem. Apollo 14 – trzecia załogowa misja, w czasie której dwaj astronauci wylądowali na powierzchni Księżyca. W czasie wyprawy zebrano 42 kg próbek gruntu księżycowego. Astronauci podczas wyjść na powierzchnię Księżyca przebywali poza lądownikiem LM ponad 9 godzin. Shepard i Mitchell poruszając się po Księżycu po raz pierwszy użyli specjalnie skonstruowanego dla potrzeb tej misji Apollo wózka na kółkach MET, dzięki któremu mogli przewozić m.in. sprzęt do badań naukowych.

    Lunar Roving Vehicle (LRV) – pojazd kołowy używany przez astronautów programu Apollo do przemieszczania się po powierzchni Księżyca. Służył do transportu narzędzi, sprzętu naukowego i łącznościowego oraz próbek gruntu księżycowego. Używany był podczas 3 ostatnich księżycowych lotów programu Apollo (Apollo 15, 16 i 17). Jedna z kamer LRV nakręciła moment odlotu załogi misji Apollo 17 z powierzchni Księżyca.

    Orbita Księżyca – trajektoria, po której Księżyc porusza się wokół Ziemi; przebycie jej w całości zajmuje mu około 27,3 dnia. Księżyc i Ziemia krążą wokół barycentrum - wspólnego środka masy, leżącego w średniej odległości ok. 4675 km od środka Ziemi (w mniej więcej ¾ jej promienia). Dla porównania, odległość barycentrum od Księżyca wynosi średnio około 380 070 km (ok. 60 promieni ziemskich). Ze średnią prędkością ruchu Księżyca po orbicie wynoszącą 1,023 km/s, przemieszcza się on co godzinę o odległość kątową równą jego względnemu rozmiarowi, czyli o około 0,5°. Cechą wyróżniającą Księżyc spośród innych naturalnych satelitów planet Układu Słonecznego jest fakt, iż płaszczyzna jego orbity jest bardzo zbliżona do płaszczyzny ekliptyki, nie zaś - jak zazwyczaj - do płaszczyzny równikowej planety. Nachylenie płaszczyzny orbity księżycowej do płaszczyzny ekliptyki wynosi 5,1°, podczas gdy inklinacja osi obrotu Księżyca - jedynie 1,5°.

    Księżycowy Zestaw Programu Apollo do Badań Naukowych ang. Apollo Lunar Surface Experiments Package (ALSEP) - pakiet instrumentów naukowych umieszczanych przez astronautów w każdym z pięciu miejsc lądowań na powierzchni Księżyca po misji Apollo 11, czyli ALSEP dotyczy misji Apollo 12, Apollo 13, Apollo 14, Apollo 15, Apollo 16, Apollo 17. Apollo 13 nie wylądował na powierzchni Księżyca, a Apollo 11 pozostawił mniejszy zestaw nazwany Pierwotny Naukowy Zestaw Apollo ang. Early Apollo Scientific Experiments Package (EASEP). Niewidoczna lub odwrotna strona Księżyca – powierzchnia odwróconej od Ziemi półkuli Księżyca, która nigdy nie jest widoczna z Ziemi ze względu na rotację synchroniczną satelity. Libracja Księżyca powoduje, że brzegi odwróconej strony (łącznie ok. 18%) mogą być obserwowane z Ziemi, ale tylko pod małym kątem, co utrudnia rozpoznawanie rzeźby terenu. Odwrotna strona Księżyca pozostawała praktycznie nieznana do czasu lotów sond kosmicznych.

    Bezpośrednie wyniesienie – proponowany sposób realizacji lotu kosmicznego na Księżyc. W Stanach Zjednoczonych misja taka miałaby wykorzystywać wielkie rakiety Nova lub Saturn C-8, których moc pozwoliłaby na wystrzelenie pojazdu bezpośrednio na Księżyc, gdzie pojazd wylądowałby na rufie, po czym wystartował w drogę powrotną na Ziemię. Innymi opcjami, które NASA rozważała dla misji księżycowej, były: spotkanie na orbicie Księżyca i spotkanie na orbicie Ziemi. Wybrany został wariant spotkania na orbicie Księżyca, jako najbardziej realny. Skały księżycowe to ogólny termin określający skały tworzące ziemski Księżyc. W porównaniu do skał budujących naszą planetę, są one niezwykle stare; ich wiek szacuje się na 3,16 mld lat (dla bazaltów tworzących księżycowe morza) do nawet 4,5 mld lat (w przypadku skał budujących tzw. wyżyny). Badania oparte na technologii zwanej "datowaniem kraterowym" pozwoliły ustalić, że ostatnie erupcje wulkaniczne na Księżycu miały miejsce około 1,2 mld lat temu, nie dysponujemy jednak próbkami skał w tym wieku. Dla porównania, wiek najstarszych ziemskich skał oceniany jest na 3,8 mld lat, co stanowi wartość zdecydowanie różniącą się od wieku najwcześniejszych skał księżycowych. Obecnie skały księżycowe na Ziemi, w zależności od źródła pochodzenia, można podzielić na trzy grupy: 1) zebrane podczas misji amerykańskiego projektu Apollo, 2) pozyskane przez lądowniki radzieckiego programu Łuna i 3) wyrzucone w przestrzeń kosmiczną podczas uderzeń meteorytów i przyciągnięte przez grawitację Ziemi (meteoryty księżycowe). Sześć misji Apollo dostarczyło w sumie 2415 próbek o łącznej masie 382 kg, trzy statki Łuna przywiozły 326 g gruntu księżycowego, a masa około stu odnalezionych meteorytów księżycowych przekracza 32 kg (wiele z nich zostało odnalezionych dzięki trwającemu programowi ANSMET, czyli ANtarctic Search for METeorites).

    Dodano: 11.10.2010. 00:33  


    Najnowsze