• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Kolejni polscy astronomowie podsumowują rok 2011

    04.01.2012. 07:04
    opublikowane przez: Redakcja Naukowy.pl

    Wśród wydarzeń mijającego roku w astronomii światowej na czele niewątpliwie są wyniki z satelity Kepler, którego precyzyjne dane pozwalają odkrywać coraz bardziej wyszukane układu planetarne - powiedział prof. Andrzej Udalski, szef warszawskiego projektu OGLE. Na sukcesy kosmicznego obserwatorium zwracają uwagę także inni astronomowie z Polski.

    "Kepler odkrył między innymi planetę Kepler-22b, której promień wynosi około 2,4 promienia Ziemi. Obiega ona gwiazdę podobną do Słońca i znajduje się najprawdopodobniej w strefie sprzyjającej powstawaniu życia" - wyjaśnia prof. Bronisław Rudak z toruńskiego Centrum Astronomiczne im. Mikołaja Kopernika PAN. "Innym ciekawym odkryciem są dwie planety o rozmiarach Ziemi - Kepler-20e i f - najmniejsze z dotychczas znanych ciał obiegających gwiazdę podobną do Słońca" - dodał astronom.

     

    Prof. Udalski przypomina jednak, że do wielu podobnych odkryć planet o coraz mniejszych średnicach trzeba podchodzić ostrożnie. "W wielu przypadkach medialne doniesienia są póki co nieweryfikowalne spektroskopowo, czy innymi metodami, co oznacza, że nie znamy ich masy, a oszacowywane jest tylko prawdopodobieństwo, że to rzeczywiście planety" - tłumaczy astronom. "Dlatego właśnie z pewnym dystansem patrzę na około 2000 planetarnych kandydatów z Keplera, bo sytuacja ta trochę przypomina tę sprzed 10 lat, gdy OGLE odkrywało długie listy gwiazd z tranzytami, ale tylko mała część okazywała się rzeczywistymi układami planetarnymi" - dodaje szef projektu, którego jednym z celów jest poszukiwanie egzoplanet. uznania obiektu za planetę".

    "Kepler pokazuje także bogactwo gwiazd zmiennych oraz pozwala badać wnętrza gwiazd metodą asterosejsmologii. Niesłychanie pięknym odkryciem kosmicznego obserwatorium było również znalezienie planety w układzie podwójnym gwiazd z wszelkimi możliwymi tranzytami, czyli Kepler-16. Podobne odkrycia z Ziemi na podstawie tzw. light time effect póki co były mało wiarygodne, a w tym przypadku nie ma wątpliwości co do statusu układu" - dodaje Udalski.

    Na odkrycie "Tatooiny", czyli planety z dwoma słońcami, zwraca uwagę również prof. Lech Mankiewicz, dyrektor Centrum Fizyki Teoretycznej PAN. "Był to pierwszy w historii przypadek, gdy jeszcze przed oficjalnym ogłoszeniem odkrycia planetę niezależnie wychwycili internauci niebędący profesjonalnymi astronomami" - wyjaśnia fizyk. "Kepler-16b, podobnie jak kilka innych planet pozasłonecznych znaleźli użytkownicy społecznościowego projektu naukowego +Planet Hunters+, w którym internauci mogą analizować dane pochodzące z satelity Kepler" - dodaje Mankiewicz. "Skuteczność analizy crowd sourcing w przypadku tych obserwacji spowodowała, że NASA zamierza udostępniać dane z Keplera równolegle zawodowym astronomom i internautom skupionym w społeczności +Odkrywców Planet+. To będzie prawdziwa rewolucja".

    Astronomowie wymieniają również ogłoszenie pierwszych wyników innych kosmicznych obserwatoriów - Plancka i Herschela. "W przypadku tego pierwszego to dopiero przedsmak tego co może pokazać satelita, gdy misja będzie skompletowana. Już teraz jednak dane są znacznie dokładniejszych niż wszelkie dotychczas uzyskane" - podkreśla Udalski.

    "Należący do Europejskiej Agencji Kosmicznej Herschel odkrył w komecie 103P/Hartley 2 wodę o składzie izotopowym podobnym do składu wody w oceanach Ziemi. Może być to wskazówka, że to właśnie komety dostarczyły wodę na Ziemię" - powiedział Rudak.

    Toruński astronom wskazuje również na dwa doniesienia międzynarodowego zespołu fizyków OPERA (ang. Oscillation Project with Emulsion-tracking Apparatus) o neutrinach mionowych szybszych niż światło. "Gdyby wynik tego doświadczenia okazał się prawdziwy, to miałoby to znaczenie dla fizyki, astrofizyki i kosmologii" - wyjaśnia Rudak.

    "Były też liczne fantastyczne odkrycia galaktycznych i pozagalaktycznych źródeł promieniowania gamma przez obserwatorium satelitarne Fermi i obserwatoria naziemne, tak zwane obserwatoria Czerenkowa, czyli VERITAS i pracujące również z udziałem Polaków H.E.S.S. i MAGIC" - uzupełnia swoją listę Rudak. "Wymieniłbym także odkrycie przez amerykańsko-hiszpański zespół układu dwóch białych karłów o okresie orbitalnym wynoszącym zaledwie 12,75 minut. Szacowany czas spadku obu karłów na siebie wskutek utraty energii i momentu pędu poprzez emisje fal grawitacyjnych jest w tym wypadku niezwykle krótki - wynosi około 900 tysięcy lat. Skutek koalescencji to wybuch supernowej typu Ia i silny sygnał grawitacyjny" - dodaje astronom.

    "Ciekawostką było wyznaczenie w Układzie Słonecznym średnicy planety karłowatej Eris na podstawie obserwacji zakrycia gwiazdy przez ten obiekt. Okazało się, że średnica tego ciała jest prawie identyczna jak Plutona, a więc inaczej niż wcześniej zakładano" - powiedział Udalski. "Bardzo żałuję, że teleskop OGLE w Chile tego zjawiska nie obserwował, ale dowiedzieliśmy się o nim za późno. Czekamy na następną szansę" - wyjaśnia szef warszawskiego projektu.

    Wśród ważnych wydarzeń polscy astronomowie wymieniają także nagrodę Nobla z fizyki dla astronomów (Saul Perlmutter, Brian P Schmidt, Adam G Riess) za "odkrycie przyspieszającego rozszerzania się Wszechświata poprzez obserwacje odległych supernowych".

    Z odkryć dokonanych przez Polaków astronomowie z naszego kraju jednogłośnie wybierają pierwszy w historii przypadek zaobserwowania zakończonego wybuchem połączenia się dwóch gwiazd w układzie podwójnym. "Merging w V1309 Scorpii wykrył prof. Romuald Tylenda z toruńskiego CAMK PAN Toruń i OGLE" - wyjaśnia Rudak. "Ważne było również odkrycie planet swobodnych przez astronomów z zespołu prof. Udalskiego, a także dwa wyznaczenia masy dynamicznej klasycznych cefeid w zaćmieniowych układach podwójnych wykonane przez prof. Grzegorz Pietrzyński z zespołem" - dodaje astronom z Torunia.

    "W mijającym roku ukazały się też kolejne części największego w historii astronomii katalogu gwiazd zmiennych, zawierającego już około 200 tysięcy nowoodkrytych obiektów" - podkreśla Udalski. "W projekcie prof. Igora Soszyńskiego znajdowane są tysiące unikalnych ciał, które często zmieniają nasze wyobrażenie o powstawaniu i strukturze gwiazd".

    Polscy astronomowie zwrócili również uwagę na kwestię finansowania badań naukowych. "Astronomia wbrew pozorom nie funkcjonuje w oderwaniu od rzeczywistości, co oznacza, że światowy kryzys gospodarczy także ma wpływ na jej rozwój" - podkreśla prof. Maciej Konacki z toruńskiego CAMK PAN, szef projektu SOLARIS. "W tym kontekście za najważniejsze wydarzenie 2011 roku uznaję podjecie decyzji o podtrzymaniu finansowania dla następcy Kosmicznego Teleskopu Hubble'a, czyli James Webb Space Telescope" - wyjaśnia astronom. "To sukces, bo jeszcze kilka miesięcy temu Kongres USA przymierzał się do anulowania misji"- mówi.

    "Na podobnej zasadzie można wymienić decyzję Europejskiego Obserwatorium Południowego o rozpoczęciu inwestycji w blisko czterdziestometrowy teleskop optyczny" - powiedział Konacki. Instrument o nazwie European Extremely Large Telescope ma stanąć w Chile. Dwa inne, tym razem amerykańskie, projekty zakładające budowę ponad trzydziestometrowych teleskopów rywalizują obecnie o środki z National Science Foundation, a ich los ciągle pozostaje niepewny.

    PAP - Nauka w Polsce

    ast/ tot/ bsz


    Czy wiesz ĹĽe...? (beta)
    Kepler-9d - planeta pozasłoneczna krążąca wokół gwiazdy Kepler-9. Planeta okrąża gwiazdę co 1,56 dni w odległości 0,0273 AU od Kepler-9. Mimo, że Kepler-9d znajduje się najbliżej gwiazdy, to nosi literę d, ponieważ odkryto wcześniej dwie inne planety tego układu: Kepler-9b i Kepler-9c. PH2 b – planeta pozasłoneczna typu gazowy olbrzym orbitująca gwiazdę PH2 (znaną również jako KIC 12735740), odkryta w 2012 w ramach amatorskiego programu Planet Hunters analizującego dane odebrane z teleskopu kosmicznego Kepler. Istnienie planety zostało potwierdzone z pewnością wynoszącą 99,92%. Kepler-22b – planeta pozasłoneczna odkryta przez Teleskop Kosmiczny Kepler (TKK) znajdująca się w ekosferze gwiazdy podobnej do Słońca. Planeta ma średnicę 2,4 razy większą od średnicy Ziemi i znajduje się ok. 600 lat świetlnych od Układu Słonecznego. Jej masa ani gęstość nie są znane, nie jest zatem wiadome, czy przypomina ona budową skalistą Ziemię. Obiega gwiazdę Kepler-22 w czasie 290 dni.

    Kepler-9b – planeta pozasłoneczna krążąca wokół gwiazdy Kepler-9. Ma ona masę w przybliżeniu 0,25 MJ i promień około 0,84 RJ. Okrąża gwiazdę co około 19 dni, poruszając się po orbicie o promieniu 0,14 j.a. W układzie znane są jeszcze dwie planety, Kepler-9c i Kepler-9d. Gliese 163 c – planeta krążąca wokół czerwonego karła Gliese 163 w tzw. ekosferze, czyli potencjalnie spełniająca warunki do zaistnienia na niej życia podobnego do ziemskiego. Gwiazda macierzysta planety oddalona jest od Słońca o 15 parseków (ok. 49 lat świetlnych) i znajduje się w konstelacji Złotej Ryby. Planeta ma masę ok. 6,9 razy większą od masy Ziemi, natomiast promień od 1,8 do 2,4 promienia Ziemi, stąd też sklasyfikowana została jako superziemia. Odkrycia planety dokonał w 2012 roku zespół europejskich astronomów za pośrednictwem obserwatorium w La Silla w Chile biorącego udział w misji High Accuracy Radial Velocity Planet Searcher.

    Kepler-37b – planeta pozasłoneczna krążąca wokół gwiazdy Kepler-37. Jest to najmniejsza i krążąca najbliżej macierzystej gwiazdy spośród trzech znanych planet w tym układzie. Kepler-19c – prawdopodobna planeta pozasłoneczna orbitująca wokół gwiazdy Kepler-19, której istnienie podejrzewa się ze względu na nieregularności w ruchu odkrytej wcześniej planety Kepler-19b, przypuszczalnie wywołane wpływem grawitacji niezaobserwowanej bezpośrednio planety.

    Kepler-37d – planeta pozasłoneczna orbitująca wokół gwiazdy Kepler-37. Jej średnica jest około dwukrotnie większa od średnicy Ziemi, okres orbitalny wynosi 40 dni. Kepler-10c – planeta pozasłoneczna oddalona od Ziemi o 564 (±88) lat świetlnych. Orbituje ona wokół gwiazdy Kepler-10 w gwiazdozbiorze Smoka. Została odkryta w 2011 roku i jest drugą, po Kepler-10b, planetą w tym układzie.

    Kepler-37c – planeta pozasłoneczna orbitująca wokół gwiazdy Kepler-37. Jej średnica wynosi około trzech czwarty średnicy Ziemi, okres orbitalny wynosi 21 dni.

    PH1 (Kepler-64b) – planeta pozasłoneczna odkryta w 2012 należąca do planet okołopodwójnych, znajdująca się w poczwórnym układzie gwiazdowym. Planeta okrąża gwiazdę podwójną Kepler-64, która jest powiązana grawitacyjnie z drugim układem podwójnym znajdującym się w odległości około 1000 j.a. Jest to pierwsza potwierdzona planeta odkryta w ramach programu obywatelskiego Planet Hunters należącego do Zooniverse, a zarazem jedna z kilkunastu znanych planet okołopodwójnych i pierwsza egzoplaneta w systemie poczwórnym.

    Lista ciał planetarnych w Układzie Słonecznym, zawiera wszystkie znane planety, planety karłowate oraz satelity rozmiarów planetarnych . Pozwala to na gromadzenie danych o ciałach wielkości planet w Układzie Słonecznym i ich charakterystyce, koncentrując się na specyficznych ciałach ważnych dla możliwej kolonizacji Układu Słonecznego. Dla tych obiektów, dla których dostępne są odpowiednie dane, zamieszczono też schematy budowy wewnętrznej. Ciała pogrupowane są w układy planeta-księżyc i podzielone na główne strefy Układu Słonecznego. Satelity są uszeregowane według odległości od macierzystej planety. 2010 EL139 – planetoida należąca do grupy obiektów transneptunowych. Planetoida ta została odkryta w marcu 2010 roku w programie OGLE-IV przez zespół astronomów Uniwersytetu Warszawskiego pod kierownictwem prof. Andrzeja Udalskiego przy użyciu kamery obrazującej niebo zainstalowanej przy 1,3 m teleskopie warszawskim w Obserwatorium Las Campanas. Nazwa planetoidy jest oznaczeniem tymczasowym, nie posiada też jeszcze oficjalnej numeracji.

    The Optical Gravitational Lensing Experiment (OGLE), Eksperyment Soczewkowania Grawitacyjnego – projekt naukowy mający na celu wykrywanie i obserwację zjawisk mikrosoczewkowania grawitacyjnego prowadzony za pomocą polskiego teleskopu w Las Campanas Observatory w Chile przez naukowców z Obserwatorium Astronomicznego Uniwersytetu Warszawskiego pod kierunkiem prof. Andrzeja Udalskiego. Eksperyment prowadzony jest od kwietnia 1992 roku. 2010 EK139 – planetoida należąca do obiektów dysku rozproszonego. Planetoida ta została odkryta w marcu 2010 roku w programie OGLE-IV przez zespół astronomów Uniwersytetu Warszawskiego pod kierownictwem prof. Andrzeja Udalskiego przy użyciu kamery obrazującej niebo zainstalowanej przy 1,3 m teleskopie warszawskim w Obserwatorium Las Campanas. Nazwa planetoidy jest oznaczeniem tymczasowym, nie posiada też jeszcze oficjalnej numeracji.

    2010 FX86 – planetoida należąca do grupy obiektów transneptunowych typu cubewano. Planetoida ta została odkryta w marcu 2010 roku w programie OGLE-IV przez zespół astronomów Uniwersytetu Warszawskiego pod kierownictwem prof. Andrzeja Udalskiego przy użyciu kamery obrazującej niebo zainstalowanej przy 1,3 m teleskopie warszawskim w Obserwatorium Las Campanas. Nazwa planetoidy jest oznaczeniem tymczasowym, nie posiada też jeszcze oficjalnej numeracji.

    Dodano: 04.01.2012. 07:04  


    Najnowsze