• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Kosmiczna menażeria: jak być astronomem nie wychodząc z domu.

    11.01.2011. 18:54
    opublikowane przez: Jakub Juranek

    Marzy ci się odkrycie planety podobnej do Ziemi, krążącej wokół obcej gwiazdy, wypatrzenie supernowej, sklasyfikowanie nieznanej wcześniej galaktyki? Nawet jeśli nie posiadasz teleskopu, na dworze ciągle chmury, a ty nie studiowałaś/studiowałeś astronomii, nic straconego! Dzięki rozwijającym się "obywatelskim projektom naukowym" nie odchodząc od monitora własnego komputera możesz stać się prawdziwym kosmicznym odkrywcą. Tego wszystkiego dokonać możesz korzystając bezpośrednio z danych zebranych przez najnowsze i najpotężniejsze instrumenty astronomiczne, jakimi dysponuje dzisiaj ludzkość!

    O ogromie Kosmosu nie trzeba nikogo przekonywać. Wystarczy uświadomić sobie choćby, że na każdą z omal 7 miliardów osób zamieszkujących naszą planetę, przypada ponad 44 biliony gwiazd w obserwowalnym Wszechświecie! Gdyby równo rozdysponować wśród ludzkiej populacji własność galaktyk, na każdego człowieka na Ziemi przypadłoby ich aż 20*. Do tej pory większość tej ogromnej przestrzeni i wszelkich niezwykłych obiektów, jakie się w niej znajdują, pozostała w przeważającej mierze niezbadana - kryjąc iście astronomiczną ilość potencjalnych odkryć oraz czekających na rozwikłanie tajemnic.

    Bogactwo Wszechświata oraz coraz bardziej zaawansowane instrumenty do jego eksploracji, jakimi dysponuje nauka, w każdej chwili rejestrujące ogromne ilości bardzo precyzyjnych danych, sprawiły, że profesjonaliści zajmujący się zawodowo badaniem Kosmosu zostali dosłownie przytłoczeni ilością informacji do przetworzenia. By móc poradzić sobie z tą powodzią danych, postanowili zaprosić do przedsięwzięcia zwanego poznawaniem Wszechświata, wszystkich, którzy tylko są do tego chętni. Takie motywy doprowadziły do stworzenia platformy noszącej dziś nazwę Zooniverse, dzięki której każdy może wziąć udział w profesjonalnych badaniach Kosmosu - zostać odkrywcą supernowej, nieznanej dotąd planety, pomóc w zrozumieniu procesów kryjących się za łączeniem się galaktyk albo narodzinami gwiazd.

    Zooniverse czyli "Kosmiczne Zoo" jest jednym z najbardziej udanych i popularnych projektów tzw. nauki obywatelskiej. Jego historia rozpoczęła się w roku 2007 od programu "Galaktyczne Zoo", w którym zadaniem chętnych Internautów była pomoc w klasyfikowaniu ponad miliona galaktyk sfotografowanych przy pomocy automatycznego teleskopu projektu SDSS (ang. Sloan Digital Sky Survey). Twórcy "Zoo" spodziewali się, iż w najlepszym przypadku, przetworzenie tak wielkiej liczby informacji zajmie ochotnikom co najmniej 2 lata. Zainteresowanie projektem przerosło ogromnie ich najśmielsze oczekiwania i już po 24 godzinach z zaskoczeniem stwierdzili, że zupełnie gotowych było ponad 70 000 klasyfikacji! Sukces "Galaktycznego Zoo" przełożył się na dalszy rozwój inicjatywy "obywatelskiej nauki" i w dniu dzisiejszym w skład menażerii "Kosmicznego Zoo" wchodzi aż 8 różnorodnych projektów, wśród których każdy pasjonat astronomii (i nie tylko) może znaleźć coś dla siebie.

    Dwa najnowsze projekty Zooniverse umożliwiają chętnym poczucie dreszczyku łowcy planet w układach pozasłonecznych (planethunters.org), lub wyszukiwanie w naszej rodzimej galaktyce kosmicznych "baniek" - struktur tworzących się z pyłu międzygwiezdnego - których zliczenie i rozpoznanie wniesie istotny wkład w zrozumienie procesów formowania się i cyklu rozwojowego gwiazd (The Milky Way Project). "Kosmiczne Zoo" daje jednak również inne ciekawe możliwości partycypowania w budowaniu wiedzy o Wszechświecie. Jeśli mamy ochotę, możemy pomóc w mapowaniu i klasyfikowaniu kraterów oraz innych formacji geologicznych (właściwiej: selenologicznych) na powierzchni Księżyca (Moon Zoo). Tak jak w czasie debiutu programu, wciąż można brać udział w segregowaniu i charakteryzowaniu galaktyk poprzez Galaxy Zoo (Galaktyczne Zoo - polska odsłona serwisu). Lubiący zajmować się obiektami kosmicznymi w wielkiej skali mogą pomóc w wyjaśnieniu dynamiki procesów rządzących łączeniem się i zderzaniami odrębnych galaktyk na Galaxy Zoo: Understanding Cosmic Mergers. Osoby pragnące odkryć coś bardziej unikalnego, marzące o ujawnieniu własnej gwiazdy (a właściwie pozostałości po "ex-gwieździe"), mogą spróbować z kolei swych sił uczestnicząc w pracy na platformie Galaxy Zoo: The Hunt for Supernovae. Dla zainteresowanych bliższą kosmiczną okolicą istnieje projekt obserwatorów burz słonecznych, w którym wolontariusze analizują materiały zarejestrowane przez parę satelitów STEREO, walnie przyczyniając się do zrozumienia dynamiki słonecznej pogody i możliwości ochrony naszej cywilizacji przed skutkami jej kaprysów (Solar Stormwatch).

    Częścią Zooniverse jest także jeden projekt nie mający bezpośrednio związku z astronomią. Old Weather, bo o nim mowa, to inicjatywa w której zadaniem wolontariuszy jest wpisywanie danych pogodowych zarejestrowanych w zeskanowanych dziennikach pokładowych brytyjskich okrętów, żeglujących po morzach świata w okolicach I wojny światowej. Naukowcy mają nadzieję, że te bogate i dość szczegółowe dane na temat warunków atmosferycznych, skrupulatnie zapisywane przez żaglarzy prawie sto lat temu, pozwolą im wzbogacić modele meteorologiczne, dzięki którym dowiemy się więcej na temat możliwej przyszłości zmian klimatycznych i dynamiki ekstremalnych zjawisk pogodowych. Niektóre dane spisane z dzienników pokładowych będą również bardzo pomocne historykom, odtwarzającym ruchy statków w tamtym okresie oraz dzieje ludzi którzy na nich służyli.

    Należy wspomnieć że, poza satysfakcją z wykonania pożytecznej pracy, wniesienia swojego wkładu w profesjonalne badania naukowe i możliwości odczucia dreszczyku emocji związanego z okazją do stania się odkrywcą czegoś bardzo ważnego, projekty platformy Zooniverse dostarczają również wspaniałych wrażeń estetycznych. Uczestnicząc w nich mamy możliwość obcowania z przepięknymi fotografiami naszego Wszechświata, wykonanymi przez najlepsze z istniejących na Ziemi i orbitujących wokół niej teleskopy. Szczególnie wspaniałe zdjęcia czekają na wolontariuszy, chcących wziąć udział w The Milky Way Project, w którym pracuje się przy obrazach naszej galaktyki wykonanych w podczerwieni przez Kosmiczny Teleskop Spitzera, jednak także zdjęcia w innych projektach dostarczają niebagatelnych pod tym względem wrażeń.

    W tworzeniu projektu "Kosmicznego Zoo" partycypują jedne z największych, najbardziej renomowanych i prestiżowych instytucji naukowych świata. Są to między innymi: Uniwersytet w Oksfordzie, Królewskie Obserwatorium w Greenwich, Uniwersytet Yale, a także NASA. Dzięki temu społeczność biorąca udział w badaniach, nie tylko ma dostęp do najświeższych osiągnięć współczesnej astronomii, ale również efekty pracy wolontariuszy szybko weryfikowane są przez najlepszych profesjonalistów i zespoły naukowe z całego świata mogące wykorzystać do tego najbardziej wyrafinowane obecnie instrumenty. Dołączając do społeczności Zooniverse nie tylko pracuje się z fotografiami i danymi pochodzącymi z najpotężniejszych teleskopów na świecie, ale można również sprawić, przy odrobinie szczęścia, że instrumenty te skierują swe "oczy" właśnie w miejsce dokonanego przez nas odkrycia na nieboskłonie. Jest to więc wspaniała okazja wniesienia wkładu do astronomii i pogłębienia swoich zainteresowań, której - jak się wydaje - żaden pasjonat nauki o Wszechświecie nie powinien przepuścić.

    Strona domowa "Kosmicznego Zoo" zawierająca wiele interesujących informacji i odnośniki do wszystkich dostępnych projektów znajduje się tutaj: Zooniverse.

    Polskim partnerem projektu jest Polski Portal Astronomiczny
    Astronomia.pl .

    Jednym z projektów w menażerii "Kosmicznego Zoo" jest program badania kosmicznej pogody i burz słonecznych, których skutki mogą być bardzo groźne dla Ziemi i współczesnej cywilizacji. Więcej na temat tego zagadnienia można dowiedzieć się również na portalu
    Naukowy.pl w artykule Szaleństwa kosmicznej pogody.

    * na podstawie danych z wyszukiwarki Wolfram|Alpha .

    Czy wiesz ĹĽe...? (beta)

    Moon Zoo – jeden z ogólnodostępnych internetowych projektów astronomicznych, zapoczątkowanych projektem Galaxy Zoo. Z tego projektu wywodzi się zakrojona na szeroką skalę inicjatywa nazwana "Zooniverse", do której należą również takie zoo-projekty jak: Galaxy Zoo Mergers, Galaxy Zoo Supernovae, Solar Stormwatch, Galaxy Zoo Hubble i inne. Celem "Zooniverse" jest stworzenie miejsca dla całego pakietu projektów, które pozwolą każdemu, kto ma dostęp do internetu, przyczynić się do rozwoju nauki. Wszystkie z nich wykorzystują możliwości internetu poprzez udział internautów w badaniach naukowych, wspierających projekty badawcze opracowane przez astronomów, a które wymagają udziału dużej liczby uczestników. Są to badania, które wymagają szczególnie inteligencji oraz spostrzegawczości człowieka (wykorzystanie komputerów nie daje w tych badaniach oczekiwanych rezultatów).

    Zooniverse – serwis internetowy grupujący obywatelskie projekty naukowe należący do organizacji Citizen Science Alliance. Pierwszym z nich był Galaxy Zoo uruchomiony w lipcu 2007. Po jego sukcesie rozpoczęto planowanie i uruchamianie kolejnych projektów dzięki którym każdy internauta może brać udział w badaniach naukowych.

    Harvard-Smithsonian Center for Astrophysics (CfA) znajduje się w Cambridge, Massachusetts (USA) przy 60 Garden Street. Jest to najbardziej zróżnicowana instytucja astrofizyczna na świecie. Naukowcy CfA przeprowadzają szeroki program badań astronomicznych i astrofizycznych. Misją Centrum jest szerzenie naszej wiedzy i zrozumienia Wszechświata poprzez badania i edukację w zakresie astronomii i astrofizyki oraz Nauk o Ziemi.

    Supergromada – zgrupowanie setek lub tysięcy grup i gromad galaktyk. Supergromady są jednymi z największych znanych struktur we Wszechświecie. Istnienie supergromad wskazuje na to, że galaktyki są rozłożone we Wszechświecie nierównomiernie, nawet w dużych skalach. Większość z nich łączy się w grupy i gromady, przy czym grupy zawierają do 50 galaktyk, a gromady do kilku tysięcy. Te grupy i gromady, a także dodatkowe odizolowane galaktyki, tworzą razem większe struktury zwane właśnie supergromadami.

    Supergromada – zgrupowanie setek lub tysięcy grup i gromad galaktyk. Supergromady są jednymi z największych znanych struktur we Wszechświecie. Istnienie supergromad wskazuje na to, że galaktyki są rozłożone we Wszechświecie nierównomiernie, nawet w dużych skalach. Większość z nich łączy się w grupy i gromady, przy czym grupy zawierają do 50 galaktyk, a gromady do kilku tysięcy. Te grupy i gromady, a także dodatkowe odizolowane galaktyki, tworzą razem większe struktury zwane właśnie supergromadami.

    Supergromada – zgrupowanie setek lub tysięcy grup i gromad galaktyk. Supergromady są jednymi z największych znanych struktur we Wszechświecie. Istnienie supergromad wskazuje na to, że galaktyki są rozłożone we Wszechświecie nierównomiernie, nawet w dużych skalach. Większość z nich łączy się w grupy i gromady, przy czym grupy zawierają do 50 galaktyk, a gromady do kilku tysięcy. Te grupy i gromady, a także dodatkowe odizolowane galaktyki, tworzą razem większe struktury zwane właśnie supergromadami.

    Zasada kopernikańska – zasada filozoficzna, według której położenie Ziemi we wszechświecie nie jest w żaden sposób uprzywilejowane. Nazwa pochodzi od nazwiska Mikołaja Kopernika, który zapostulował odejście od geocentrycznego modelu Wszechświata i zastąpienie go takim, w którym Ziemia jest tylko jednym z ciał krążących wokół Słońca (przyjął jednak, że to Słońce stanowi centrum Wszechświata).

    Dodano: 11.01.2011. 18:54  


    Najnowsze