• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Mapa drogowa na najbliższe 20 lat europejskiej astronomii

    28.11.2008. 17:00
    opublikowane przez: Maksymilian Gajda

    W tym tygodniu partnerzy unijnego projektu ASTRONET (Koordynacja planowania strategicznego w obszarze europejskiej astronomii) przedstawili swoją mapę drogową infrastruktury, która ma w przyszłości służyć europejskiej astronomii. Mapa wyznacza priorytety badawcze na najbliższe 20 lat i przedstawia rentowne podejście do ich realizacji. Plan popierany jest przez astronomów z 28 państw członkowskich i stowarzyszonych z UE, i jest wyrazem zaawansowanej współpracy naukowej w ramach Europejskiej Przestrzeni Badawczej (ERA).

    Ostatnie dekady to czas bezprecedensowych zmian w dziedzinie astronomii, a Europa stoi na czele najważniejszych projektów astronomicznych. Odkrycia o największym znaczeniu możliwe były dzięki takim instalacjom, jak Bardzo Duży Teleskop obsługiwany przez ESO (Europejskie Obserwatorium Południowe), Nordycki Teleskop Optyczny oraz Kosmiczny Teleskop Hubble'a (projekt prowadzony wspólnie przez Europejską Agencję Kosmiczną i NASA), by wymienić zaledwie kilka.

    "Wyzwanie, jakie stoi przed nami obecnie - czytamy w mapie - to konsolidacja i umocnienie tej pozycji na przyszłość."

    Mapa drogowa jest ukoronowaniem prac prowadzonych nad dokumentem "wizja nauki", przygotowanym w ramach ASTRONET w roku 2007, w którym przedstawiono ocenę najważniejszych wyzwań naukowych stojących przed astronomią. Podjęcie tych wyzwań wiąże się jednak z kosztami - aby wdrożyć w życie ten ambitny plan konieczne będzie zwiększenie funduszy o około 20%. Obecnie europejskie fundusze przeznaczane na astronomię szacuje się na około 2 mld EUR rocznie.

    Autorzy planu, owszem, brali koszty pod uwagę. Mapa drogowa nakreśla kompleksowy plan, który przewiduje koordynację krajowych i lokalnych inwestycji, a w niektórych przypadkach także i finansowanie spoza Europy w celu realizacji większych projektów.

    Mapa drogowa ASTRONET identyfikuje obszary, które wymagają udoskonalenia, jak większa dostępność laboratoriów i nowoczesnego sprzętu, a także większe zaangażowanie przedsiębiorstw europejskich w budowę instalacji. Co ważne, traktuje także o "[koordynacji] projektów kosmicznych z projektami naziemnymi w celu maksymalizacji korzyści naukowych uzyskiwanych z całości inwestycji".

    Wśród projektów określonych w mapie drogowej jako priorytetowe znalazły się Europejski "Extremely Large Telescope" - największy teleskop optyczny, jaki kiedykolwiek zbudowano; "Square-Kilometre Array" - ogromna sieć radioteleskopów; czterometrowy teleskop słoneczny; Sieć Teleskopów Czerenkowa (system specjalnych teleskopów optycznych do wykrywania promieniowania gamma wychodzącego z czarnych dziur); podwodny teleskop do wykrywania cząstek podatomowych; oraz dwie propozycje misji w celu zbadania planet Jupiter i Saturn wraz z ich satelitami.

    Dokument mówi także o potrzebie zachęcania studentów do podejmowania kariery naukowej w astronomii, ponieważ jest to konieczne, aby Europa mogła utrzymać swoją konkurencyjną pozycję w tej dziedzinie; stały dopływ wykwalifikowanych inżynierów i naukowców w długim przedziale czasu jest niezbędny, by zapewnić powodzenie przyszłych programów. Jak czytamy w raporcie: "filarem europejskiej astronomii pozostaną naukowcy i programy badawcze na wyższych uczelniach i w ośrodkach naukowych". Dlatego też raport sugeruje szereg działań na rzecz promowania w europejskich szkołach i uczelniach kariery zawodowej w nauce i dziedzinach technicznych.

    O mapie drogowej ASTRONET wydało swoją opinię ponad 60 wybranych ekspertów z całej Europy, a także wyraziła się o niej szersza społeczność naukowa. Szczególnym zainteresowaniem cieszyły się projekty wymagające finansowania na kwotę 10 mln EUR lub więcej z funduszy unijnych, o których decyzje finansowe podejmowane będą po roku 2008.

    W podsumowaniu raport mówi: "Realizacja mapy drogowej pozwoli utrzymać i wzmocnić rolę Europy w ogólnoświatowej astronomii w ramach realistycznych ograniczeń budżetowych".

    Projekt ASTRONET, który ruszył w 2005 r., otrzymując finansowanie z UE na kwotę 2,5 mln EUR, zakończy się we wrześniu 2009 r. Jest to jedna z sieci ERA, finansowana z Szóstego Programu Ramowego (6PR). Konsorcjum koordynowane jest przez Francuskie Państwowe Centrum Badań Naukowych (CNRS) i uczestniczy w nim 10 największych, europejskich instytucji naukowych, w tym ESO oraz Europejska Agencja Kosmiczna.

    Więcej informacji:

    ASTRONET
    http://www.astronet-eu.org/

    Europejskie Obserwatorium Południowe
    http://www.eso.org/

    CNRS
    http://www.cnrs.fr/

    CORDIS
    url: http://cordis.europa.eu/fetch?CALLER=PL_NEWS&ACTION=D&SESSION=&RCN=30175
    Źródło danych: ASTRONET; Europejskie Obserwatorium Południowe (ESO)
    Referencje dokumentu: Na podstawie mapy drogowej ASTRONET na rzecz infrastruktury oraz informacji z Europejskiego Obserwatorium Południowego (ESO).

    Czy wiesz ĹĽe...? (beta)
    Ogromnie Wielki Teleskop Europejski (European Extremely Large optical/near-infrared Telescope - E-ELT) – projekt największego na świecie teleskopu optycznego opracowany przez Europejskie Obserwatorium Południowe (ESO). COS-B (akronim od Cosmic Ray Satellite – satelita promieni kosmicznych) – satelita naukowy. Ósma misja agencji CERS/ESRO, pierwszy satelita Europejskiej Agencji Kosmicznej, wraz z SAS-2 prowadził pierwsze dokładne obserwacje Wszechświata w promieniach gamma. COS-B miał na pokładzie jeden duży eksperyment: Gamma-Ray Telescope (teleskop promieni gamma), który był dokonaniem grupy europejskich laboratoriów naukowych, znanej jako Caravane Collaboration. Misja COS-B była pierwotnie zaplanowana na dwa lata. Jednak trwała pomyślnie przez 6 lat i 8 miesięcy. COS-B wykonał pierwszą kompletną mapę Galaktyki w promieniach gamma. SOFIA (ang. Stratospheric Observatory For Infrared Astronomy), Stratosferyczne Obserwatorium Astronomii Podczerwonej – powietrzne obserwatorium, będące wspólnym projektem NASA i niemieckiego Deutsches Zentrum für Luft- und Raumfahrt (DLR), wyposażone w teleskop o średnicy zwierciadła wynoszącej 2,5 metra, pracujący w zakresie promieniowania podczerwonego.

    COST – Europejski Program Współpracy w Dziedzinie Badań Naukowo-Technicznych (European Cooperation in Science and Technology), jest międzyrządową instytucją europejską, powołaną w celu rozwijania międzynarodowej współpracy w zakresie badań naukowych prowadzonych w ramach poszczególnych krajowych programów. COST stanowi najstarszy europejski program w dziedzinie naukowej, gdyż został on utworzony już w 1971 r. Obecnie obejmuje on 36 członkowskich krajów Unii Europejskiej oraz krajów współpracujących. NTT (ang. New Technology Telescope) – teleskop należący do Europejskiego Obserwatorium Południowego (ESO), znajdujący się w Obserwatorium La Silla położonym około 600 km na północ od Santiago de Chile. Jest to pierwszy teleskop na Ziemi, którego główne lustro jest kontrolowane przez komputer oraz w którym zastosowano technikę optyki aktywnej.

    Europejska Rada ds. Badań Naukowych (ERBN, ang. European Research Council, ERC) – niezależna instytucja mająca na celu wspieranie wysokiej jakości badań naukowych poprzez wspieranie najlepszych naukowców, inżynierów i pracowników akademickich, niezależnie od dziedziny badań. Działa w ramach siódmego programu ramowego Unii Europejskiej w dziedzinie badań naukowych. Ustanowiona w lutym 2007 roku na mocy decyzji Rady 2006/972/WE (Dz. Urz. UE L 400 z 19.12.2006). AstroNET – Polski Portal Astronomiczny – portal internetowy o tematyce astronomicznej, w szczególności poświęcony badaniom kosmosu, astronautyce i zjawiskom astronomicznym. Portal działa od 1 września 2000 i jest prowadzony przez redaktorów związanych z Klubem Astronomicznym Almukantarat. Opublikowano w nim ponad 5 tysięcy artykułów, 7 tysięcy zdjęć i skatalogowano ponad tysiąc stron internetowych o tematyce astronomicznej.

    Projekt GLORIA (skrót od GLObal Robotic-telescopes Intelligent Array) – społecznościowo-naukowy projekt badawczy kierowany przez Universidad Politécnica de Madrid, którego celem jest uruchomienie pierwszej na świecie darmowej i ogólnodostępnej sieci zautomatyzowanych teleskopów. Jest jednym z ogólnodostępnych internetowych projektów z dostępem dla wolontariuszy chętnych pomóc naukowcom w ich pracy. Warunkiem uczestnictwa w projekcie jest posiadanie przez uczestnika połączenia z Internetem oraz przeglądarki internetowej. Mapa akustyczna, mapa hałasu, strategiczna mapa hałasu – dokument w postaci mapy, pokazujący klimat akustyczny danego terenu, najczęściej miasta, opracowany na podstawie pomiarów hałasu drogowego, tramwajowego, kolejowego, lotniczego i przemysłowego, sporządzony w celu całościowej oceny narażenia na hałas pochodzący z różnych źródeł na danym obszarze lub w celu sporządzania ogólnych prognoz dla danego obszaru. Mapa wskazuje tereny o zróżnicowanym poziomie hałasu, narażone na hałas oraz wymagające podjęcia działań go ograniczających, określa również obszary ciszy i spokoju.

    Transiting Exoplanet Survey Satellite (TESS) — planowany teleskop kosmiczny agencji NASA, zaprojektowany w celu wyszukiwania planet pozasłonecznych metodą tranzytu. Należy do Programu Explorer, jest następcą teleskopu Kepler. Projekt realizowany przez Massachusetts Institute of Technology przy wsparciu finansowym od Google. TESS jest jednym z projektów, obok NICER, wyselekcjonowanych spośród 22 propozycji projektowych zgłoszonych do realizacji w 2011 roku. Realizacja projektu została ustalona na rok 2017.

    Plan dla Europejskich Państw Współpracujących (ang. Plan for European Cooperating State, PECS) − specjalny status europejskiego państwa współpracującego, które ma przygotować się do członkostwa w ESA - przedsiębiorstwa z tych państw mogą brać udział w programach kosmicznych Europejskiej Agencji Kosmicznej. Umożliwia to - obok istniejącej już współpracy naukowej - także kooperację firm państwa z PECS z europejskim przemysłem kosmicznym.

    Lubelski Festiwal Nauki – największa impreza naukowa w Lublinie, mająca na celu popularyzację nauki w społeczeństwie (szczególnie wśród młodzieży), prezentację projektów badawczych realizowanych w uczelniach i jednostkach naukowych, promocję uczelni i jednostek badawczych oraz integrację lubelskiego środowiska naukowego. Festiwal ma także zachęcić do uprawiania i podglądania nauki oraz pracy naukowców, pokazać, że praca naukowca może być ciekawa, a studia mogą pomóc w realizacji marzeń. CORDIS (Community Research and Development Information Service), Wspólnotowy Serwis Informacyjny Badań i Rozwoju jest bazą informacji na temat europejskiej działalności badawczo-rozwojowej. Stanowi oficjalne źródło informacji na potrzeby publikacji wszystkich zaproszeń do składania wniosków w ramach siódmego programu ramowego w dziedzinie badań i rozwoju technologicznego (7PR). CORDIS jest jednym z serwisów wydawnictwa Unii EuropejskiejUrzędu Oficjalnych Publikacji Wspólnot Europejskich.

    Urząd Oficjalnych Publikacji Wspólnot Europejskich wydawnictwo instytucji i organów Unii Europejskiej podporządkowane Komisji Europejskiej, z siedzibą w Luksemburgu. Urząd przygotowuje i rozpowszechnia publikacje urzędowe, takie jak Dziennik Urzędowy UE, Budżet UE oraz Raport Generalny na temat działalności UE (przewidziane przepisami Unii), a także inne biuletyny informacyjne. Urząd prowadzi także kilka portali internetowych związanych z działalnością Unii (EUR-Lex, TED, EU Bookshop, CORDIS) oraz ma własną internetową księgarnię.

    Dodano: 28.11.2008. 17:00  


    Najnowsze