• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Megateleskopy czekają na Polskę

    16.11.2011. 15:19
    opublikowane przez: Redakcja Naukowy.pl

    W najbliższej dekadzie astronomię czeka prawdziwa rewolucja. Nadchodzi era megateleskopów - instrumentów optycznych o średnicach 30 i 40 metrów. Najnowszy numer ,,Nature" przedstawia światową rywalizację w tej dziedzinie z zaakcentowaniem polskich starań o przystąpienie do Europejskiego Obserwatorium Południowego (ESO). 

    Obecnie na świecie trwają prace nad stworzeniem teleskopów optycznych znacznie przewyższających największe aktualnie pracujące instrumenty. Obecnie zwierciadła największych teleskopów mają po około 10 metrów średnicy. Planowane instrumenty mają mieć zwierciadła o średnicach około 30, a nawet 40 metrów - czyli połowy boiska piłkarskiego.

    Trzy konkurujące projekty to E-ELT, czyli Ogromnie Wielki Teleskop Europejski, TMT - Teleskop Trzydziestometrowy oraz GMT - Wielki Teleskop Magellana. Są to inwestycje na poziomie rzędu miliarda euro każdy, czyli poza samodzielnym zasięgiem większości krajów. Pierwszy jest projektem europejskim, a dwa pozostałe amerykańskimi. GMT ma mieć średnicę 25 metrów, TMT - trzydziestu metrów, a E-ELT prawie czterdziestu (dokładniej 39,3 metra).

    W najnowszym numerze prestiżowego czasopisma naukowego ,,Nature" przedstawiona jest światowa rywalizacja w tej dziedzinie, z zaznaczeniem polskich starań o przystąpienie do stawki, czyli możliwości stania się przez nasz kraj członkiem Europejskiego Obserwatorium Południowego (ESO).

    ,,Kraj bez dostępu do tak potężnych instrumentów będzie w bardzo słabej pozycji w porównaniu z resztą społeczności astronomicznej. Rywalizacja jest ostra, bowiem niedługo astronomia obserwacyjna przejdzie z fazy, w której istniało kilkanaście wiodących na świecie obserwatoriów, do etapu z zaledwie dwoma lub trzema takimi instytucjami." na łamach ,,Nature" mówi Ray Carlberg z Uniwersytecie Toronto w Kanadzie, dyrektor projektu TMT.

    ,,Ludzie zaczynają rozumieć, że pozostanie w tyle będzie oznaczać porażkę." dodaje Carlberg.

    Z artykułu w ,,Nature" wynika, że najbardziej zaawansowany jest projekt europejski (E-ELT), prowadzony przez Europejskie Obserwatorium Południowe (ESO). Jest to organizacja zrzeszająca kilkanaście krajów, przeznaczona do prowadzenia badań astronomicznych. Niedawno do tego grona dołączyła Brazylia, a o akcesję stara się też kilka innych krajów: Rosja, Kanada, Australia.

    ESO już posiada jedne z najnowocześniejszych obserwatoriów astronomicznych na świecie, zlokalizowane na wysokogórskich obszarach pustyni Atakama w Chile. Reprezentuje też Europę w projekcie ALMA - olbrzymiej sieci radioteleskopów do badań na falach milimetrowych i subsmilimetrowych, która jest aktualnie w trakcie konstrukcji (pracuje już 16 z planowanych 66 anten). Będzie też budować olbrzymi teleskop E-ELT, który ma rozpocząć obserwacje kosmosu na początku kolejnej dekady.

    Wszystko wskazuje na zainteresowanie z obu stron, zarówno Polski, jak i ESO. Obecnie trwają prace w Ministerstwie Nauki i Szkolnictwa Wyższego nad procedurą prowadzącą do oficjalnego rozpoczęcia negocjacji przez Polskę o przystąpieniu do ESO. Z kolei ESO zaprosiło Polskę słowami swojego Dyrektora Generalnego prof. Tima de Zeeuwa: ,,Europejskie Obserwatorium Południowe jest zadowolone, że Polska wykazuje zainteresowanie przystąpieniem do naszej organizacji. ESO jest przygotowane na rozpoczęcie negocjacji akcesyjnych natychmiast, gdy tylko napłynie oficjalne zapytanie ze strony Polski."

    ,,Decydujący może okazać się rok 2012. Jeśli Polska zdąży w jego trakcie stać się członkiem ESO, będzie jeszcze mogła wziąć udział w decyzyjnej fazie projektu E-ELT, a nasze firmy będą miały szansę wystartować przetargach na kontrakty przy budowie tej olbrzymiej inwestycji" - mówi Krzysztof Czart, polski koordynator Sieci Popularyzacji Nauki ESO.

    ,,O ESO, jego obecnych i przyszłych projektach oraz o najnowszych badaniach kosmosu za pomocą teleskopów tej organizacji można przeczytać na stronie internetowej http://www.eso.org/public/poland" - dodaje.

    PAP - Nauka w Polsce

    ast/ tot/



    Czy wiesz ĹĽe...? (beta)
    Ogromnie Wielki Teleskop Europejski (European Extremely Large optical/near-infrared Telescope - E-ELT) – projekt największego na świecie teleskopu optycznego opracowany przez Europejskie Obserwatorium Południowe (ESO). NTT (ang. New Technology Telescope) – teleskop należący do Europejskiego Obserwatorium Południowego (ESO), znajdujący się w Obserwatorium La Silla położonym około 600 km na północ od Santiago de Chile. Jest to pierwszy teleskop na Ziemi, którego główne lustro jest kontrolowane przez komputer oraz w którym zastosowano technikę optyki aktywnej. Obserwatorium Gemini (ang. Gemini Observatory) – obserwatorium astronomiczne składające się z dwóch 8,1-metrowych teleskopów optycznych, znajdujących się w dwóch różnych miejscach Ziemi. Bliźniacze teleskopy zostały skonstruowane i są użytkowane przez konsorcjum, w którego skład wchodzą Stany Zjednoczone, Wielka Brytania, Kanada, Chile, Brazylia, Argentyna oraz Australia. Konsorcjum jest nadzorowane przez Uniwersyteckie Stowarzyszenie Badań Astronomicznych (Association of Universities for Research in Astronomy – AURA), zaś centrala obserwatorium znajduje się w Hilo na Hawajach.

    Teleskop Samuela-Oschina – jeden z teleskopów wykorzystywanych w Obserwatorium Mount Palomar. Jest to teleskop typu Schmidta o średnicy zwierciadła 121,9cm (48 cali). Projekt GLORIA (skrót od GLObal Robotic-telescopes Intelligent Array) – społecznościowo-naukowy projekt badawczy kierowany przez Universidad Politécnica de Madrid, którego celem jest uruchomienie pierwszej na świecie darmowej i ogólnodostępnej sieci zautomatyzowanych teleskopów. Jest jednym z ogólnodostępnych internetowych projektów z dostępem dla wolontariuszy chętnych pomóc naukowcom w ich pracy. Warunkiem uczestnictwa w projekcie jest posiadanie przez uczestnika połączenia z Internetem oraz przeglądarki internetowej.

    All Sky Automated Survey (ASAS) – polski projekt automatycznych teleskopów stale monitorujących około 20 milionów gwiazd na całym niebie, jaśniejszych od 14 wielkości gwiazdowej. Zlokalizowany w Obserwatorium Las Campanas w Chile, ASAS jest obsługiwany przez Internet z Obserwatorium Astronomicznego Uniwersytetu Warszawskiego przez Grzegorza Pojmańskiego. Takahashi Seisakusho – japońska firma produkująca sprzęt optyczny, w większości przeznaczony do amatorskich obserwacji astronomicznych, głównie teleskopów astronomicznych, montaży do nich oraz różnego osprzętu i akcesoriów. Firma powstała w 1967 roku, jest znana wśród miłośników obserwacji astronomicznych na całym świecie i cieszy się wśród nich dużą renomą jako jeden z najlepszych pod względem jakości optyki i mechaniki producentów teleskopów astronomicznych na świecie. Firma znana jest na świecie przede wszystkim z produkcji bardzo wysokiej jakości refraktorów apochromatycznych do produkcji których stosowane jest szkło fluorytowe oraz teleskopów typu Mewlon w systemie Cassegraina. Choć ceny sprzętu firmy Takahashi liczone są zwykle w tysiącach dolarów ma ona liczne grono entuzjastów a posiadaczy jej produktów można spotkać coraz częściej również w Polsce. Pod względem jakości optyki firma stawiana jest w ścisłej światowej czołówce obok takich marek jak amerykańska Astro-Physics czy niemiecka TMB.

    Lista obserwatoriów astronomicznych: Lista zawiera grupy wybranych obserwatoriów astronomicznych, które można sortować według nazwy, roku założenia, położenia geograficznego oraz międzynarodowego kodu obserwatorium. Wykorzystano w tym celu dane m.in. z Wikipedii angielskojęzycznej. Główny podział obserwatoriów astronomicznych specyfikują następujące kategorie: kosmiczne, atmosferyczne, naziemne i podziemne. Ponadto wiele nowoczesnych teleskopów to urządzenia bardzo precyzyjne, a co za tym idzie zdolne do selektywnych obserwacji. Dlatego można też mówić o obserwatoriach nastawionych na zbieranie danych astronomicznych pochodzących z różnych części widma elektromagnetycznego (np. obserwacje w ultrafiolecie, radiowe, rentgenowskie, w obszarze promieni gamma itp.). Obserwacje kosmiczne, dokonywane przez teleskopy poza atmosferą Ziemi, cechują się niespotykaną dotąd dokładnością. Postęp nowej generacji tzw. optyki adaptatywnej pozwala także teleskopom naziemnym znacznie poszerzyć swoją precyzję. Optyka aktywna jest stosunkowo nową technologią wykorzystania teleskopów typu reflektor. Technikę zaczęto rozwijać w latach osiemdziesiątych, i obecnie jest dość często już stosowana w teleskopach o lustrach pierwotnych większych niż 8 m. Optyka aktywna powoduje szybkie dostosowanie kształtu optycznych elementów korygujących do turbulencji w atmosferze ziemskiej, tak aby w miarę możliwości zniwelować rozmycie obrazu wywołane drganiem powietrza. Technika ta została po raz pierwszy w pełni wykorzystana w 3,5 metrowym teleskopie ESO New Technology Telescope (NTT) w 1989 roku. W oparciu o tę technikę działa 10-metrowy teleskop Kecka. Korekta elementów aktywnych następuje 10 do 20 razy na sekundę. Optyki aktywnej nie należy mylić z bardziej zaawansowaną technologicznie optyką adaptatywną.

    Teleskop Subaru (jap. すばる望遠鏡) – japoński teleskop pracujący w zakresie światła widzialnego i podczerwieni z tzw. optyką aktywną. Znajduje się w obserwatorium Mauna Kea na Hawajach na wysokości 4139 m n.p.m. nieopodal Teleskopów Kecka. Posiada zwierciadło monolityczne o łącznej średnicy 8,3 metra (z czego do obserwacji używane jest 8,2 m), które powstało przez zgrzanie 55 w większości sześciokątnych segmentów. Wyposażono go w 261 siłowników, które kompensują ewentualne odkształcenia zwierciadła.

    Lista najwyższych budynków w Brisbane: Brisbane jest dużym miastem na wschodnim wybrzeżu Australii. W mieście tym jest obecnie 5 wieżowców. Ponad 200 metrów sięgają dwa buynki, a ponad 100 metrów ma około 40 gmachów. Tak jak w większości innych miast w tym kraju, wysokie budynki były tu budowane od końca lat 70. Szczególnie pod koniec lat 80., powstało dużo wysokich budynków. W ostatnich latach ponownie zaczęto dużo budować, jednak już nie są to biurowce, lecz apartamentowce, tak jak w większości miast na świecie. W trakcie budowy są kolejne 3 budynki. Żaden nie będzie najwyższy w mieście. Wszystkie będą jednak wieżowcami mieszkalnymi. Powstały także inne projekty, wśród nich dwa które mają przekroczyć 200 metrów wysokści. Gdy zostaną one wybudowane wtedy najwyższym w mieście będzie 283-metrowy Vision.

    Lista najwyższych budynków w Toronto: Toronto jest największym miastem Kanady. Jest to także największe w tym kraju skupisko wieżowców. Stoi tu najwyższy drapacz chmur w całym kraju, First Canadian Place. Powyżej 200 metrów sięga jeszcze 5 budynków. Łącznie ponad 150-metrowych jest 16, a ponad 100-metrowych około 120 gmachów. Budynki te nie powstały jak w wielu innych miastach w jednym czasie, lecz systematycznie budowano nowe. Większość z nich reprezentuje style: międzynarodowy, bądź też postmodernistyczny. W trakcie budowy jest obecnie 8 nowych wieżowców. Wśród nich 2 przekraczają 200 metrów. Budynków w budowie mających ponad 100 metrów jest około 30. Lista najwyższych budynków w Kanadzie: Kanada jest jednym z największych państw świata. Ten bogaty kraj jest jednym z kilku na świecie z tak dużą liczbą wysokich budynków. Nie ma tu co prawda superwysokich (powyżej 300 metrów) budynków lecz Kanada może się poszczycić drugim co do wysokości budynkiem na świecie czyli CN Tower. Ponad 200 metrów ma 9 gmachów, ponad 150 metrów mają 34 budynki, a ponad 100 metrów wysokości, około 280. Poza jednym (Commerce Court North w Toronto) wszystkie wieżowce wybudowane zostały po roku 1960. Szczególnie w latach 80. i w latach zbliżonych do tego okresu. Wzrost liczby nowo budowanych drapaczy chmur jest zauważalny w ostatnich latach. Pomimo to nadal niepodzielnie, od roku 1975 najwyższym w kraju jest First Canadian Place w Toronto. I to właśnie w tym mieście stoi najwięcej z wysokich budynków. Poza Toronto dużo wysokich gmachów można znaleźć w Montrealu, Calgary, Vancouver i Edmonton. W innych miastach jest ich mało i nie przekraczają na ogół 150 metrów.

    Teleskopy Kecka – dwa wielkie teleskopy (Keck I i Keck II) pracujące w zakresie światła widzialnego i podczerwieni z tzw. optyką aktywną. Znajdują się w obserwatorium Mauna Kea na Hawajach na wysokości 4145 m n.p.m. Są oddalone od siebie o 85 metrów. Posiadają segmentowe zwierciadła o średnicy 10 metrów złożone z 36 ściśle przylegających sześciokątnych segmentów o grubości 8 cm. Teleskopy połączone razem tworzą interferometr Kecka, będący największym teleskopem na świecie. Wieżowce we Frankfurcie nad Menem: Frankfurt nad Menem jest jednym z największych miast w Niemczech i ich największym ośrodkiem finansowym. Widać to już po panoramie miasta, która na skalę europejską jest jedną z nielicznych tak "wysokich". Niedługo jednak utraci swoje symboliczne znaczenie na rzecz Moskwy, w której budynki budowane obecnie przewyższają najwyższe we Frankfurcie o ponad 100 metrów. Wysokie wieże zaczęły tu powstawać na przełomie lat 70. i 80., następnie począwszy od początków lat 90. do chwili obecnej cały czas powstają nowe. Nie na taką skalę jak np w Dubaju, czy Miami, ale jak na warunki europejskie jest to szybkie tempo. Od 1997 roku najwyższym budynkiem w Europie był stojący w tym mieście Commerzbank Tower. Utracił jednak ten tytuł z powodu wybudowania w Moskwie Triumph Palace. Stoją tu jedne z najwyższych wieżowców na starym kontynencie, ale nie na świecie. Ponad 150 metrów osiąga tu 10 budynków. Jedenasty jest w trakcie budowy, ale nie będzie najwyższy. Ponad 100 metrów ma ponad 20 gmachów.

    Dodano: 16.11.2011. 15:19  


    Najnowsze