• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Naukowiec o tym, czy mamy kosmicznych braci

    29.12.2009. 18:10
    opublikowane przez: Piotr aewski-Banaszak

    Wiele poszlak wskazuje na to, że życie we Wszechświecie nie jest być może zjawiskiem rzadkim. A skoro tak, to z czasem powinno dojść do powstania jego inteligentnych form czyli cywilizacji - mówił Janusz Ziółkowski z Centrum Astronomicznego im. Mikołaja Kopernika w Warszawie, podczas grudniowego wykładu na temat inteligentnych form życia we Wszechświecie. "Dlaczego jak dotąd nie natrafiliśmy na ich ślad? " zastanawiał się wykładowca. - Bo albo nie umiemy szukać, albo były, ale wyginęły, albo jeszcze nie powstały. Na razie nauka nie zna na te pytania odpowiedzi, ale nie zawsze tak będzie".

    Jak zaznaczył prelegent, aby istnienie "kosmicznych braci" było możliwe, muszą być spełnione co najmniej trzy warunki " planety powinny być czymś naturalnym, życie nie powinno być zjawiskiem rzadkim, a czas rozwoju cywilizacji technicznej musi być dostatecznie długi.

    Zdaniem Ziółkowskiego, pierwszy warunek zdaje się być spełniony, poszlaki dają także wynik pozytywny w odniesieniu do drugiego, a trzeci opatrzony jest jak dotąd samymi znakami zapytania.

    "Ale nauka robi wielkie postępy" " podkreślił wykładowca. "Na przykład nie zawsze było jasne, że planet jest wiele. Tymczasem w ciągu zaledwie ostatnich kilkunastu lat odkryliśmy ich ponad 400" - zauważył.

    Jak odkrywa się planety pozasłoneczne? Jak wyjaśnił Ziółkowski stosuje się dwie podstawowe metody: przez pomiar prędkości radialnych oraz przez pomiar zmian intensywności zaćmień.

    W metodzie pomiaru prędkości radialnych wykorzystuje się efekt Dopplera (zmienia się kątowa prędkość obserwowanej gwiazdy wywołana obecnością jej planet). "Obecnie potrafimy zarejestrować zmianę prędkości gwiazdy rzędu kilku metrów na sekundę, co pozwala na wykrycie obecności dużych planet, porównywalnych z Jowiszem" " mówił naukowiec. Dodał, że pierwsze dwie pozasłoneczne planety krążące wokół wirującego z prędkością 250 razy na sekundę pulsara PSR 1257+12 odkrył na początku lat 90. XX w. Aleksander Wolszczan.

    Pierwszą planetę dostrzegł przy użyciu metody zaćmieniowej na początku roku 2000 David Charbonneau. Dwa lata później Andrzej Udalski wraz z zespołem, odkrył tą samą metodą w sumie dziewięć innych planet. "Obecnie znamy 63 wykryte tą metodą planety, podobne co do masy i gęstości do Saturna lub Jowisza" " poinformował prelegent.

    Jak dodał, w sumie znamy 407 odkrytych tymi wszystkimi metodami planet (w tym 42 układy planetarne). Większość z nich to "gorące Jowisze". Ich okresy orbitalne wahają się od 0,8 dnia do 900 lat. Znane jest już też pierwsze widmo jednej z planet pozasłonecznych, w którym stwierdzono istnienie chmur krzemowych oraz obecność wody i dwutlenku węgla. Mimo, że poszukiwania kolejnych planet nadal trwają, już teraz są podstawy, by sądzić, że w naszej galaktyce są miliardy podobnych do Ziemi globów.

    "Kolejne wielkie pytanie " mówił Ziółkowski - sprowadza się więc do kwestii, czy życie powstaje łatwo czy trudno? Wszystkie formy życia na Ziemi " jak zdaje się podpowiadać współczesna nauka - pochodzą od jednej molekuły pierwotnej, której wedle posiadanych poszlak udało się +ożyć+ ok. 3,9 mld lat temu. Życie składa się z 20 aminokwasów, każdy kodowany w RNA, wszystkie formy życia korzystają wyłącznie z lewoskrętnych aminokwasów oraz z molekuły (40 atomów) ATP jako magazynu energii biochemicznej. Czy gdzie indziej, na przykład na planetach typu ziemskiego nie może być podobnie?" " zastanawiał się wykładowca.

    A czy życie łatwo ulega zniszczeniu? "Wydaje się, że niełatwo - mówił prof. Ziółkowski. Życie jest bardzo ekspansywne i elastyczne". Obecność życia " i to nie tylko na poziomie bakterii - stwierdzono zarówno w znajdujących się na dnie morza, 2-3 km pod wodą, gorących gejzerach o temperaturze plus 160 stopni C, jak i w lodach Antarktydy, a także w dokładnie na Ziemi wyjałowionych urządzeniach zabranych na martwy i zimny Księżyc podczas misji Apollo (osadzone na pojeździe bakterie przetrwały księżycowe warunki i podjęły procesy życiowe po powrocie na Ziemię).

    Jak przypomniał naukowiec, życie na Ziemi było zagrożone już wiele razy, a mimo to przetrwało. W dziejach naszej planety były co najmniej dwa wielkie wymierania " 65 mln lat temu wyginęły dinozaury ale prawie 200 mln wcześniej zginęło 90 proc. wszystkich istniejących gatunków, a mimo tego " zauważył prelegent - Ziemia nie stała się planetą martwą.

    Gdzie życie poza Ziemią ma szansę zaistnieć? Zdaniem Ziółkowskiego, najkorzystniejsze warunki są na Marsie. Nasze bakterie przeżyłyby, gdyby je tam zawieźć. Pod powierzchnią Marsa znajduje się lód wodny, zbocza kraterów marsjańskich wykazują ślady upływów wody, ślady wody i szronu znalazł na Czerwonej Planecie amerykański pojazd badawczy Phoenix w miejscu, gdzie w nocy temperatura wynosi minus 89 stopni C, a w dzień minus 46.

    Czy może istnieć gdzieś jeszcze życie we Wszechświecie? Czy ewolucja zawsze musi prowadzić do powstania form inteligentnych? Jak długo to trwa, skoro na Ziemi przez 3 mld pierwszych lat ewolucja praktycznie stała w miejscu? Czy zwieńczeniem ewolucji jest powstanie cywilizacji technicznej? I jak długo się ona rozwija zanim nie wyczerpie swoich zasobów, nie zniszczy własnego środowiska albo doprowadzi do bratobójczej, kończącej wszystko wojny? " pytał wykładowca podczas swego przemówienia.

    Naukowiec przedstawił jeszcze kilka innych kwestii do zastanowienia: jeśli naszą galaktykę zamieszkują istoty inteligentne, które powstały dużo wcześniej niż my, to gdzie one teraz są (które to pytanie zadał już kiedyś włoski fizyk Enrico Fermi) i jaki jest czas istnienia rozwiniętej cywilizacji? Bo, jeśli jest on bardzo krótki, to jesteśmy we Wszechświecie osamotnieni (nawet gdyby życie występowało w wielu miejscach naszej galaktyki).

    Ostatnim pytaniem postawionym przez prelegenta było: czy cywilizacja techniczna trwa na ogół tysiąc czy więcej lat? Prof. Ziółkowski życzył sobie i słuchaczom, by akurat tego zbyt wcześnie się nie dowiedzieli...

    Źródło:
    PAP " Nauka Polsce, Waldemar Pławski

    Czy wiesz ĹĽe...? (beta)
    Superziemia – planeta pozasłoneczna o masie większej od masy Ziemi i należąca do typu planet skalistych. W zależności od definicji, masa tego typu planety może wahać się od 1 do 10, lub 5 do 10 mas Ziemi. Oznaczenie „superziemia” nie oznacza, że z pewnością na powierzchni planety panują warunki zbliżone do ziemskich. Definicja dotyczy tylko typu planety (skalista) i masy (większej od masy Ziemi). Ocenia się, że promień superziemi może być do 3 razy większy niż promień Ziemi, jednak największe z nich są najprawdopodobniej planetami oceanicznymi o niskiej gęstości. Gliese 581 c – planeta pozasłoneczna typu superziemia orbitująca wokół czerwonego karła Gliese 581. Uważa się, że planeta znajduje się w odległości od gwiazdy, gdzie temperatura powierzchni planet pozwala na istnienie wody w stanie ciekłym, a co za tym idzie istnieją na niej warunki dogodne do powstania życia tlenowego. Planeta znajduje się w gwiazdozbiorze Wagi około 20,5 lat świetlnych (~194 biliony km) od Ziemi, co astronomicznie jest odległością bardzo małą. Gliese 581 zajmuje 89. miejsce na liście najbliższych układów gwiezdnych względem Ziemi. HD 102117 b – planeta orbitująca wokół gwiazdy HD 102117. Została odkryta w 2004 roku metodą pomiarów zmian prędkości radialnej. Jest małym gazowym olbrzymem, o masie poniżej 1/5 masy Jowisza. W chwili odkrycia była jedną z najmniejszych znanych planet pozasłonecznych.

    HIP 5158 b – jedna z dwóch planet pozasłonecznych orbitujących wokół gwiazdy HIP 5158 w gwiazdozbiorze Wieloryba. Została odkryta w 2009 roku metodą polegającą na mierzeniu zmienności prędkości radialnych. HD 40307 g – planeta pozasłoneczna najprawdopodobniej typu superziemia, orbitująca wokół gwiazdy HD 40307. Odkryta została w 2012 metodą pomiaru zmian prędkości radialnej przy pomocy urządzenia HARPS należącego do Europejskiego Obserwatorium Południowego (ESO). Masa planety wynosi przynajmniej 7,1 masy Ziemi, krąży ona w ekosferze gwiazdy.

    Terrestrial Planet Finder – anulowany projekt urządzenia zdolnego do wykrywania planet pozasłonecznych wielkością zbliżonych do Ziemi. Gliese 581 g – niepotwierdzona planeta pozasłoneczna, mająca znajdować się w odległości ok. 20 lat świetlnych od Ziemi, w Gwiazdozbiorze Wagi. Planeta ma krążyć w układzie planetarnym gwiazdy Gliese 581 jako jej czwarta planeta. Rok na Gliese 581 g trwa ok. 37 dni ziemskich. Obserwację planety rozpoczęto 11 lat temu w WM Keck Observatory na Hawajach. Współczynnik ESI, opisujący podobieństwo do Ziemi, ma dla niej wartość 0,82, co czyni ją jedną z najbardziej podobnych do Ziemi planet pozasłonecznych.

    ro Coronae Borealis b – planeta okrążająca gwiazdę ro Coronae Borealis. Jest jedną z pierwszych odkrytych planet pozasłonecznych. Jej odległość od gwiazdy wynosi 1/5 odległości Ziemi od Słońca. GQ Lupi b – planeta orbitująca wokół gwiazdy GQ Lupi. Jedna z pierwszych planet pozasłonecznych, które udało się bezpośrednio sfotografować – dokonano tego przy użyciu teleskopu Yepun wchodzącego w skład Very Large Telescope. Ponieważ masy GQ Lupi b nie udało się jeszcze dokładnie ustalić, obiekt ten może być również brązowym karłem.

    Astrobiologia (egzobiologia, kosmobiologia, ksenobiologia) - dziedzina nauki zajmująca się powstaniem, ewolucją, rozpowszechnieniem i przyszłością życia poza Ziemią. Ponieważ dotychczas nie wykryto w kosmosie życia, które nie pochodziłoby z Ziemi, astrobiologia skupia się na badaniach, które mogą zwiększyć szanse jego wykrycia. Bada możliwości przetrwania żywych organizmów w ekstremalnych warunkach, weryfikuje hipotezy dotyczące powstania życia na Ziemi, poszukuje miejsc, w których mogłoby rozwijać się życie w Układzie Słonecznym i poza nim oraz rozwija techniki pozwalające wykryć życie za pomocą obserwacji astronomicznych.

    Egzoksiężyc – naturalny satelita orbitujący wokół planety pozasłonecznej lub innego podobnego obiektu nieznajdującego się w Układzie Słonecznym. Dotychczas (grudzień 2013) odkryto prawdopodobnie jeden egzoksiężyc dzięki metodzie soczewkowania grawitacyjnego, oznaczony jako MOA-2011-BLG-262, ale, biorąc pod uwagę istnienie licznych księżyców w naszym układzie planetarnym, wnioskuje się, że najprawdopodobniej istnieją one także wokół wielu innych planet pozasłonecznych. Większość dotychczas odkrytych planet pozasłonecznych należy do typu gazowych olbrzymów, które w Układzie Słonecznym mają liczne naturalne satelity (zobacz listy naturalnych satelitów Jowisza i Saturna).

    Namek - jest to jedna z fikcyjnych planet w anime i mandze pt. Dragon Ball. Planetę zamieszkują Namek-jinowie, jest to rasa, która prowadzi spokojne i dobre życie. Planeta jest podobnej wielkości jak planeta Vegeta, lecz przyciąganie jest tam dużo słabsze. Co ciekawe, planetę oświetlały 3 słońca, przez co nigdy nie panowała tam noc. W przeszłości była to bardzo piękna planeta, jednak z powodu zmiany klimatu życie na niej zamarło. Cześć mieszkańców zamieszkała na innych planetach. Przykładem jest Wszechmogący, który zamieszkał Ziemię. Po niedługim czasie zastąpił on Boga Ziemi. Na Ziemi stworzył m.in. smocze kule. Namek się odrodziła i obecnie znów żyją tam namaczanie. Podczas trwania anime, planeta została zniszczona przez Freezera. Została ona później jednak odtworzona przez jej mieszkańców za pomocą kryształowych kul. Na planecie można było znaleźć dragon ball (smocze kule), które mogły spełnić życzenia. Metody poszukiwania planet pozasłonecznych: Planety pozasłoneczne są bardzo trudne do bezpośredniego zaobserwowania, ponieważ zwykle ich blask ginie w świetle gwiazdy macierzystej. Dlatego do wykrywania takich planet korzysta się z pośrednich metod. Poniżej przedstawiono metody, które do tej pory okazały się skuteczne, oraz niektóre metody będące w fazie projektów.

    Egzoksiężyc – naturalny satelita orbitujący wokół planety pozasłonecznej lub innego podobnego obiektu nieznajdującego się w Układzie Słonecznym. Dotychczas (2012) nie odkryto jeszcze egzoksiężyców, ale, biorąc pod uwagę istnienie licznych księżyców w naszym układzie planetarnym, wnioskuje się, że najprawdopodobniej istnieją one także wokół niektórych planet pozasłonecznych. Większość dotychczas odkrytych planet pozasłonecznych należy do typu gazowych olbrzymów, które w Układzie Słonecznym mają liczne naturalne satelity (zobacz listy naturalnych satelitów Jowisza i Saturna). Gliese 163 c – planeta krążąca wokół czerwonego karła Gliese 163 w tzw. ekosferze, czyli potencjalnie spełniająca warunki do zaistnienia na niej życia podobnego do ziemskiego. Gwiazda macierzysta planety oddalona jest od Słońca o 15 parseków (ok. 49 lat świetlnych) i znajduje się w konstelacji Złotej Ryby. Planeta ma masę ok. 6,9 razy większą od masy Ziemi, natomiast promień od 1,8 do 2,4 promienia Ziemi, stąd też sklasyfikowana została jako superziemia. Odkrycia planety dokonał w 2012 roku zespół europejskich astronomów za pośrednictwem obserwatorium w La Silla w Chile biorącego udział w misji High Accuracy Radial Velocity Planet Searcher.

    Skala podobieństwa do Ziemi (ang. ESI - Earth Similarity Index) – skala, za pomocą której określane jest podobieństwo planet do Ziemi. ESI jest funkcją obwodu, gęstości, prędkości ucieczki i temperatury powierzchni planety. Wartość zerowa oznacza brak podobieństwa, jeden – identyczność. Wartości od 0,8 do 1 nadawane są planetom bardzo podobnym do Ziemi ze stałą, skalną powierzchnią, stabilną atmosferą zdolną do utrzymywania odpowiedniej temperatury.

    Dodano: 29.12.2009. 18:10  


    Najnowsze