• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Niebo w październiku

    01.10.2010. 00:40
    opublikowane przez: Redakcja Naukowy.pl

    Październik to bardzo dobry miesiąc do obserwacji jasnego Jowisza oraz Orionidów - roju meteorów utworzonego przez sławną kometę Halley'a. Na niebie pojawi się też stosunkowo jasna kometa 103P/Hartley. Jesień przejawia się coraz krótszymi dniami. 1 października, w Warszawie, Słońce wschodzi o godzinie 6.37, a zachodzi o 18.14. Miesiąc później, już po zmianie czasu na zimowy, wschód naszej dziennej gwiazdy możemy obserwować o godz. 6.29, a zachód o 16.09. W październiku Słońce wstępuje w znak Skorpiona.

    Kolejność fazy Księżyca w październiku jest następująca: ostatnia kwadra - 1 X o godz. 5.52, nów - 7 X o godz. 20.44, pierwsza kwadra- 14 X o godz. 23.27, pełnia - 23 X o 3.37 i ponownie ostatnia kwadra - 30 X o godz. 13.46. Najbliżej Ziemi Srebrny Glob znajdzie się 6 października o godzinie 15.42, a najdalej 18 października o godzinie 20.19.

    Na samym początku miesiąca nadarza się okazja do obserwacji Merkurego. Nad ranem, godzinę przed wschodem Słońca, widać go około 5 stopni nad wschodnim horyzontem. Warunki do obserwacji planety nie są jednak łatwe bo będzie ona ginąć w blasku zorzy porannej.

    Wenus i Mars znajdują się na sferze niebieskiej bardzo blisko Słońca i ich obserwacje w październiku nie są możliwe.

    Jowisz nadal znajduje się w pobliżu opozycji, więc warunki do jego obserwacji są świetne. Planetę widać prawie całą noc na granicy konstelacji Ryb i Wodnika. Jej jasność jest bardzo duża (-2.9 wielkości gwiazdowej), a spora średnica tarczy zachęca do użycia znacznych powiększeń i obserwacji szczegółów na powierzchni.

    Pod koniec miesiąca zaczyna się sezon na poranne obserwacje Saturna. Godzinę przez wschodem Słońca widać go około 15 stopni nad wschodnim horyzontem.

    Pierwsza połowa nocy to dobry czas do obserwacji Urana i Neptuna. Pierwszego widać w Rybach, a drugiego w Koziorożcu. Do obserwacji tych planet, ze względu na ich małą jasność, najlepiej użyć lornetki lub teleskopu.

    Planeta karłowata (134340) Pluton jest widoczna wieczorem w gwiazdozbiorze Strzelca. Do jej obserwacji trzeba jednak użyć sporego teleskopu amatorskiego.

    W październiku w pobliżu opozycji znajdują się dwie jasne planetoidy. Są to (6) Hebe i (8) Flora. Obie widać na granicy konstelacji Ryb i Wodnika. Ich jasności wynoszą około 8-9 wielkości gwiazdowej, więc widać je już przez średniej wielkości lornetkę.

    Październik to miesiąc roju meteorów o nazwie Orionidy. Orbita komety Halley'a, która jest ciałem macierzystym Orionidów, przecina się z orbitą Ziemi w dwóch miejscach. Materiał pozostawiony przez kometę w jednym z tych miejsc daje meteory z roju Eta Aquarydów, a w drugim z roju Orionidów. W tym drugim przypadku materiał kometarny jest rozrzucony na tak dużym obszarze, że Ziemia przechodzi przez niego od 2 października do 7 listopada. W tych właśnie dniach na niebie możemy obserwować meteory z roju Orionidów. Są to zjawiska bardzo szybkie, bo wchodzą w naszą atmosferę z prędkością 66 km/s.

    Maksimum aktywności tego roju występuje zwykle w okolicach 21-22 października. Jest ono przy tym bardzo szerokie - kilkanaście lub nawet kilkadziesiąt małych meteorów na godzinę możemy obserwować między 19 a 24 października. Trzeba przy tym zaznaczyć, że Orionidy najlepiej obserwować w drugiej połowie nocy. Wtedy bowiem radiant roju (czyli miejsce, z którego zdają się wybiegać jego meteory) leżący na granicy gwiazdozbiorów Oriona i Bliźniąt, znajduje się wysoko nad horyzontem. Tak więc największej ilości spadających gwiazd powinniśmy w naszym kraju oczekiwać w godzinach 2-5 nad ranem.

    Niestety w tym roku w obserwacjach Orionidów będzie nam przeszkadzał Księżyc. Pełnia wypada 23 października, a więc prawie dokładnie pokrywa się z maksimum aktywności roju.

    Z innych ciekawych rojów październikowych warto wymienić jeszcze aktywne od 6 do 10 października Drakonidy, widoczne w okresie 14-27 października Epsilon Geminidy oraz obserwowane od 19 do 27 października Leo Minorydy.

    Październik to dobry miesiąc do obserwacji stosunkowo jasnej komety okresowej 103P/Hartley. Kometa znajdzie się najbliżej Słońca 28 października b.r. Moment ten prawie pokrywa się z największym zbliżeniem do Ziemi, do którego ma dojść 20 października, kiedy to kometa znajdzie się tylko 0.12 jednostki astronomicznej od naszej planety. Wszystko to ma stworzyć bardzo dobre warunki do obserwacji "gwiazdy z warkoczem". Na początku października przemknie ona pomiędzy gwiazdozbiorami Perseusza i Kasjopei, potem przeleci przez Woźnicę, a koniec października zastanie ją w Bliźniętach.

    W połowie października maksimum swojego blasku osiągnie jedna z najbardziej znanych gwiazd zmiennych naszego nieba - Mira Ceti. Jej blask może nawet dojść do 2 wielkości gwiazdowej - będzie więc jasnym obiektem bez problemów dostrzegalnym gołym okiem nawet z miasta. AOL

    PAP - Nauka w Polsce

    krf/bsz



    Czy wiesz ĹĽe...? (beta)
    epsilon Geminidy (ε Geminidy, EGE) – rój meteorów aktywny od 14 do 27 października. Jego radiant znajduje się w gwiazdozbiorze Bliźniąt. Maksimum roju przypada na 18 października, jego aktywność jest średnia, a obfitość roju wynosi 2 meteory na godzinę. Prędkość meteorów z roju jest wysoka i wynosi 70 km/s. Zmienna aktywność roju powodowała, że rój ten bywał pomijany w obserwacjach i badaniach. Stosunkowa duża zmienność położenia radiantu roju wskazuje, że jest to stosunkowo młody strumień. Orionidy (ORI) – rój meteorów związany z kometą Halleya (tak jak Akwarydy). Radiant znajduje się na pograniczu konstelacji Oriona i Bliźniąt. Rój jest widoczny pomiędzy 16 a 30 października. Maksimum ma miejsce 21 października. W jego trakcie spada ok. 20-30 meteorów na godzinę. W 1936 roku notowano rekordowo 50 meteorów na godzinę. Prędkość roju wynosi 66 km/s. Leo Minorydy (LMI) – rój meteorów aktywny od 19 do 27 października. Jego radiant znajduje się w gwiazdozbiorze Małego Lwa. Maksimum roju przypada na 23 października, jego aktywność jest niska, a obfitość wynosi 2 meteory na godzinę. Prędkość meteorów z roju jest wysoka i wynosi 62 km/s.

    Październikowe Arietidy (OAR) – coroczny rój meteorów aktywny od 1 do 31 października. Jego radiant znajduje się w gwiazdozbiorze Barana. Maksimum roju przypada na 8 października, jego aktywność jest określana jako średnia, a obfitość roju wynosi 5 meteorów/h. Prędkość w atmosferze meteorów tego roju to 28 km/s. Lipcowe Pegazydy (JPE) – stosunkowo młody rój meteorów aktywny od 7 do 13 lipca, choć aktywność roju może być dłuższa. Jego radiant znajduje się w gwiazdozbiorze Pegaza. Maksimum roju przypada na 9 lipca, jego aktywność jest średnia, a obfitość roju wynosi 3 meteory/h. Prędkość w armosferze meteorów z roju jest bardzo szybka i wynosi 70 km/s. Lipcowe Pegazydy są rojem związanym prawdopodobnie z kometą C/1979 Y1 (Bradfield).

    Ursydy (URS) – rój meteorów związany z kometą 8P/Tuttle, który możemy obserwować od 17 do 26 grudnia. Maksimum roju przypada na 22-23 grudnia. Obfitość roju wynosi ok. 10 zjawisk na godzinę a jego radiant znajduje się w Małej Niedźwiedzicy w pobliżu gwiazdy β UMi. Prędkość meteorów z roju wynosi 34 km/s. Dwukrotnie, w 1945 i 1986 roku, odnotowano wysoką aktywności tego roju, wówczas jego obfitość sięgała 100 meteorów w ciągu godziny. delta Aurygidy (δ Aurygidy, DAU) – rój meteorów aktywny od 18 września do 10 października. Jego radiant znajduje się w gwiazdozbiorze Woźnicy. Maksimum roju przypada na 29 września, jego aktywność jest średnia, a obfitość roju wynosi 3 meteory na godzinę. Prędkość meteorów z roju jest wysoka i wynosi 64 km/s.

    Piscydy (SPI) – rój meteorów. Jego radiant znajduje się w pobliżu Punktu Barana w gwiazdozbiorze Ryb. Maksimum roju przypada na 20 września, jego aktywność jest średnia, a obfitość roju wynosi 3 meteory/h. Meteory należące do roju są wolne, czerwonawe i często jasne. Ich prędkość wynosi 26 km/s. Pochodzenie Piscydów wiązane jest z kometą C/1908 R1 (Morehouse). chi Orionidy (χ Orionidy, XOR) – rój meteorów aktywny od 25 listopada do 31 grudnia. Jego radiant znajduje się w gwiazdozbiorze Oriona, w pobliżu gwiazdy χ Oriona. Maksimum roju przypada na 2 grudnia, jego aktywność jest określana jako średnia, a obfitość roju wynosi 3 meteory/h. Prędkość meteorów z roju wynosi 28 km/s.

    tau Herkulidy (τ Herkulidy) – rój meteorów związany z kometą 73P/Schwassmann-Wachmann, który możemy obserwować od 19 maja do 19 czerwca. Maksimum roju przypada na 3 czerwca a jego radiant znajduje się w gwiazdozbiorze Herkulesa. Jest to rój stosunkowo wolny, gdyż prędkość meteorów z roju wynosi 15 km/s. W 1930 roku roku zdarzył się wzrost aktywności tego roju, wtedy jego obfitość sięgała 60 meteorów w ciągu godziny.

    Południowe Taurydy (STA) – rój meteorów wywołany pozostałością materii po przelocie komety Enckego, która wpadając w ziemską atmosferę z prędkościami ok. 27 km/s wywołuje zjawiska meteorów. Rój ten jest aktywny od 25 września do 25 listopada a jego maksimum przypada na 5 listopada. Radiant znajduje się w gwiazdozbiorze Byka, na południe od Plejad. Stosunkowo niewielką aktywność roju określaną jako średnia oraz obfitość rzędu 5 meteorów/h, rekompensuje duża jasność meteorów z tego roju. Niewielka obfitość roju może być skutkiem wpływu grawitacji Jowisza, powodującego perturbacje ruchu cząstek wyrzucanych z komety i mocno rozpraszającego ich trajektorie.

    kappa Akwarydy (KAQ) – rój meteorów aktywny od 8 do 30 września. Jego radiant znajduje się w gwiazdozbiorze Wodnika. Maksimum roju przypada na 20 września, jego aktywność jest określana jako niska, a obfitość roju wynosi 3 meteory/h. Prędkość w atmosferze meteorów tego roju jest bardzo wolna (16 km/s). delta Pavonidy (δ Pavonidy, DPA) – rój meteorów aktywny od 11 marca do 16 kwietnia. Jego radiant znajduje się w gwiazdozbiorze Pawia. Maksimum roju przypada na 30 marca, jego aktywność jest niska, a obfitość roju wynosi 5 meteorów/h. Prędkość meteorów roju wynosi 58 km/s. Delta Pavonidy są rojem związanym najprawdopodobniej z kometą C/1907 G1 (Grigg-Mellish). Odkrycie roju delta Pavonidów przypisuje się M. Buhagiarowi w Zachodniej Australii, który w latach 1969-1980 obserwował ten rój sześciokrotnie.

    Perseidy (PER) – jeden z najbardziej regularnych rojów meteorów, którego orbita przecina się każdego roku z ziemską w dniach 17 lipca24 sierpnia. Maksimum roju obserwuje się pomiędzy 12 a 14 sierpnia. Rój ten związany jest z kometą 109P/Swift-Tuttle. Podczas okresu występowania roju radiant przemieszcza się przez gwiazdozbiory: Kasjopei, Perseusza i Żyrafy (w maksimum aktywności znajduje się w pobliżu gwiazdy η Persei). Przeciętna aktywność tego roju w ostatnich latach wynosi około 100 ZHR. Wrześniowe Perseidy (SPE) – rój meteorów aktywny od 5 do 17 września. Jego radiant znajduje się w gwiazdozbiorze Perseusza. Maksimum roju przypada na 9 września. Jego aktywność jest określana jako średnia, a obfitość roju wynosi 5 meteorów/h. Prędkość w atmosferze meteorów tego roju jest bardzo duża (64 km/s).

    eta Lirydy (η Lirydy, ELY) – słabo zbadany rój meteorów aktywny od 3 do 12 maja. Jego radiant znajduje się w gwiazdozbiorze Lutni w pobliżu granicy z Gwiazdozbiorem Łabędzia. Maksimum roju przypada na 9 maja, jego aktywność nie jest jeszcze poznana, a obfitość roju wynosi 3 do 5 meteorów/h. Możliwe jednak, że aktywność roju trwa aż do 17 maja, a maksimum przypada na 10 lub 11 maja. eta Lirydy są rojem związanym z kometą C/1983 H1 (IRAS-Araki-Alcock), której orbita przebiega blisko orbity Ziemi. pi Puppidy (π Puppidy, PPU) – rój meteorów aktywny od 15 do 28 kwietnia. Jego radiant znajduje się w gwiazdozbiorze Rufy. Maksimum roju przypada na 23 kwietnia, jego aktywność jest określana jako nieregularna, a obfitość roju jest zmienna. Aktywność roju zmienia się w okresie każdych 5 lat. Prędkość meteorów z roju wynosi 18 km/s. Powstanie pi Puppidy jest związane z kometą 26P/Grigg-Skjellerup.

    Północne jota Akwarydy (Północne ι Akwarydy, NIA) – rój meteorów aktywny od 11 do 31 sierpnia. Jego radiant znajduje się w gwiazdozbiorze Wodnika, w pobliżu gwiazdy ι Wodnika. Maksimum roju przypada na 20 sierpnia, jego aktywność jest określana jako średnia, a obfitość roju wynosi 3 meteory/h. Prędkość meteorów z roju wynosi 31 km/s.

    Dodano: 01.10.2010. 00:40  


    Najnowsze