• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • O przystąpieniu Polski do ESO i projektach naukowych na zjeździe PTA

    18.09.2011. 07:04
    opublikowane przez: Redakcja Naukowy.pl

    O przystąpieniu Polski do Europejskiego Obserwatorium Południowego (ESO) i wielu projektach naukowych, włącznie z polskim udziałem w różnych misjach kosmicznych rozmawiano podczas Zjazdu Polskiego Towarzystwa Astronomicznego (PTA) w Gdańsku.



    W spotkaniu, trwającym od 11 do 15 września, wzięło udział około 140 polskich astronomów. Zaprezentowali wiele prowadzonych przez siebie projektów. Do najbardziej udanych należy OGLE, który wkroczył już w czwartą fazę działania. Z kolei Pi of the Sky, to próby automatycznego poszukiwania błysków na niebie.

    Podczas zjazdu przedstawiono także stan teleskopu SALT, jednego z największych na świecie, w którym Polska ma około 10-procentowy udział. Poznańscy astronomowie chwalili się natomiast swoim teleskopem spektroskopowym.

    Omówiono także pierwsze polskie satelity naukowe BRITE-PL - Lem i Heweliusz - które są szykowane do wystrzelenia. Polscy astronomowie będą prowadzić też obserwacje Słońca z pokładu sond kosmicznych CORONAS, Solar Orbiter oraz Interhelioprobe, a już od jakiegoś czasu obserwują wszechświat w podczerwieni za pomocą Kosmicznego Obserwatorium Herschela. Nasi naukowcy biorą też udział w Projekcie Araukaria, którego celem jest precesyjne wyznaczanie odległości we wszechświecie.

    Dużym międzynarodowym projektem, w którym bierze udział nasz kraj, jest Cherenkov Telescope Array (CTA), czyli instrument do pośrednich obserwacji promieniowania gamma, dzięki naziemnym obserwacjom promieniowaniu Czerenkowa. POLFAR ma być polskim teleskopem do prowadzenia obserwacji na niskich częstotliwościach radiowych i może stać się elementem ogólnoeuropejskiego projektu LOFAR.

    Interesująco przedstawia się projekt budowy w Borach Tucholskich olbrzymiego 90-metrowego radioteleskopu. Wszystko wskazuje na to, że ma on spore szanse na realizację i finansowanie ze środków Unii Europejskiej. Za projektem tym stoją: Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu i Politechnika Gdańska oraz samorządy województw kujawsko-pomorskiego i pomorskiego.

    Poruszone zostały też sprawy instytucjonalne, np. finansowanie nauki przez Narodowe Centrum Nauki (NCN) oraz dostęp do grantów europejskich.

    Ważnym tematem były starania o przystąpienie Polski do Europejskiego Obserwatorium Południowego (ESO), wiodącej na świecie organizacji zajmującej się badaniami astronomicznymi. Zreferowano dotychczasowe stania po stronie polskiej, a przedstawiciel ESO zarysował możliwości dostępu do najnowocześniejszych teleskopów, jakie uzyskają polscy astronomowie, jeśli nasz kraj zostanie członkiem ESO. Na udziale w ESO może skorzystać też polski przemysł.

    Drugą organizacją związaną z badaniami kosmicznymi, do wstąpienia do której dąży nasz kraj, jest Europejska Agencja Kosmiczna (ESA). W tym przypadku jest już wola rządu na wykonanie takiego kroku.

    Na zakończenie zjazdu przewidziano sesję poświęconą popularyzacji astronomii. W jej trakcie również omówiono wiele ciekawych inicjatyw. Na przykład Centrum Nauki Kopernik przedstawiło otwarte niedawno planetarium. Efektem współpracy międzynarodowej jest też zorganizowana w tym roku w Polsce Międzynarodowa Olimpiada Astronomiczna.

    Olsztyńskie planetarium realizuje swój nowy projekt - ASTROLABIUM, dzięki któremu będzie dojeżdżać do szkół z mobilnym teleskopem, a nawet z nadmuchiwanym planetarium. ASTROBAZY to projekt budowy szkolnych obserwatoriów astronomicznych w województwie kujawsko-pomorskim. Wybudowano już wszystkie budynki, a dwa z obserwatoriów zostały już otwarte.

    10-lecie istnienia obchodzi w tym roku portal Astronomia.pl. Przedstawiono także działania klubu Almukantarat, organizującego obozy astronomiczne dla młodzieży i prowadzącego portal internetowy Astronet.pl. Inną inicjatywą jest Izerski Park Ciemnego Nieba, powołany do życia na granicy polsko-czeskiej.

    Podczas walnego zgromadzenia członków PTA wybrano nowe władze organizacji. Prezesem została prof. Bożena Czerny z Centrum Astronomicznego im. Mikołaja Kopernika PAN w Warszawie. Funkcję wiceprezesa powierzono dr. hab. Maciejowi Mikołajewskiemu z Centrum Astronomii UMK w Toruniu.

    Podczas zjazdu wręczono wyróżnienia przyznawane przez PTA. Nagrodę Młodych za osiągnięcia naukowe otrzymał dr Gracjan Maciejewski z Centrum Astronomii UMK, natomiast Medal im. Włodzimierza Zonna za popularyzację astronomii przyznano prof. Lechowi Mankiewiczowi z Centrum Fizyki Teoretycznej PAN, który jest odpowiedzialny m.in. za polską część bardzo udanego projektu edukacyjnego Hands-On Universe i wiele różnych innych projektów edukacyjnych i z zakresu popularyzacji astronomii.

    PTA ustanowiło też swoją trzecią nagrodę, Medal Bohdana Paczyńskiego, którą będzie przyznawać za wybitne osiągnięcia w zakresie astronomii (Nagroda Młodych przyznawana jest naukowcom rozpoczynającym swoją karierę, natomiast Medal Bohdana Paczyńskiego będzie wyróżniał astronomów z bogatym, wieloletnim dorobkiem).

    Na miejsce spotkania astronomów nie bez powodu wybrano Gdańsk. W tym roku mija bowiem 400. rocznica urodzin Jana Heweliusza, słynnego gdańskiego astronoma. W związku z tym jako temat przewodni zjazdu wybrano "Polska astronomia 400 lat po Heweliuszu".

    Podczas jednego z wykładów dr Grzegorz Szychliński zaprezentował zegar, co do którego istnieje przypuszczenie, że mógł należeć do Jana III Sobieskiego i pochodzić z pracowni Heweliusza. Hipoteza ta wymaga jednak dalszych badań. 

    PAP - Nauka w Polsce

    ast/ agt/bsz



    Czy wiesz ĹĽe...? (beta)
    Medal Bohdana Paczyńskiego - nagroda przyznawana przez Polskie Towarzystwo Astronomiczne (PTA) za wybitne osiągnięcia w dziedzinie astronomii i astrofizyki. Mogą ją otrzymać naukowcy polscy oraz zagraniczni. Nagroda została ustanowiona podczas zjazdu PTA w Gdańsku, który odbył się w dniach od 11 do 14 września 2011 r. Po raz pierwszy nagrodę przyznano podczas zjazdu PTA w Warszawie, który odbył się w dniach 11-14 września 2013 r. Pierwszym laureatem został profesor Martin Rees. Planetarium i Obserwatorium Astronomiczne im. Mikołaja Kopernika w Grudziądzu – planetarium, którego oficjalna nazwa w momencie otwarcia brzmiała: Ludowe Obserwatorium Astronomiczne i Planetarium (LOAiP), zostało powołane w 1964 roku, uchwałą Walnego Zjazdu Delegatów Polskiego Towarzystwa Miłośników Astronomii w Krakowie. Istniało wówczas w Polsce tylko jedno duże Planetarium Śląskie w Chorzowie. Jan Hanasz (ur. 29 lipca 1934 w Toruniu) – polski astronom, absolwent Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu. Pracownik Centrum Badań Kosmicznych PAN w Toruniu. Członek Polskiej Akademii Nauk oraz polskich i zagranicznych organizacji astronomicznych. Były pracownik Zakładu Astronomii Polskiej Akademii Nauk (PAN) i kierownik Pracowni Astrofizyki. Opozycjonista w czasach PRL.

    Pi of the Sky – naukowy projekt badawczy powstały z inicjatywy prof. Bohdana Paczyńskiego służący do automatycznej obserwacji nieba w poszukiwaniu rozbłysków optycznych pochodzenia kosmicznego. Aparatura zainstalowana jest w obserwatorium Uniwersytetu Warszawskiego w Las Campanas Observatory na pustyni Atacama w Chile. W realizacji projektu uczestniczy zespół naukowców i inżynierów z Instytutu Problemów Jądrowych im. Andrzeja Sołtana, Instytutu Fizyki Doświadczalnej UW, Instytutu Systemów Elektronicznych Politechniki Warszawskiej, Wydziału Fizyki Politechniki Warszawskiej, Centrum Fizyki Teoretycznej PAN i Centrum Badań Kosmicznych PAN. Program Pi of the Sky działa od 2004 roku. Warszawska szkoła astronomiczna – określenie stosowane w odniesieniu do grupy astronomów warszawskich, będących wychowankami profesorów Stefana Piotrowskiego (1910-1985) i Włodzimierza Zonna (1905-1975), pracujących w Obserwatorium Astronomicznym Uniwersytetu Warszawskiego i Centrum Astronomicznym im. Mikołaja Kopernika PAN. Doktoranci Stefana Piotrowskiego do dziś kierują zakładami mechaniki nieba i astrofizyki w warszawskim Centrum Badań Kosmicznych PAN. Najwybitniejszym przedstawicielem tej szkoły był Bohdan Paczyński (1940-2007).

    Marcin Antoni Kubiak - profesor doktor habilitowany astronomii, specjalność astrofizyka, tytuł profesorski otrzymał 25 kwietnia 1994. Członek Komitetu Astronomii Polskiej Akademii Nauk, uczestnik projektu soczewkowania grawitacyjnego OGLE (Optical Gravitational Lensing Experiment), współodkrywca między innymi układu planetarnego OGLE-2006-BLG-109. Autor znanej książki "Gwiazdy i materia międzygwiazdowa" przeznaczonej dla studentów astronomii. Dyrektor Obserwatorium Astronomicznego Uniwersytetu Warszawskiego w latach 1986-2008. Prezes Fundacji Astronomii Polskiej im. Mikołaja Kopernika. Edytor kwartalnika naukowego Acta Astronomica. Nagroda imienia Włodzimierza Zonna – nagroda przyznawana przez Polskie Towarzystwo Astronomiczne za wybitne zasługi w szerzeniu i popularyzacji wiedzy o Wszechświecie. Jury powołane przez Zarząd Główny PTA co dwa lata wręcza laureatom medal poświęcony pamięci astronoma Włodzimierza Zonna. Twórczynią medalu jest Ewa Olszewska-Borys. Nagroda przyznawana jest od 1983 roku.

    Wydział Fizyki, Astronomii i Informatyki Stosowanej Uniwersytetu Mikołaja Kopernika – jeden z 17 wydziałów Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu. Utworzony w 1993 roku w wyniku podziału Wydziału Matematyki, Fizyki i Chemii. Na Wydziale zatrudnionych jest około 200 osób, w tym 56 profesorów i doktorów habilitowanych oraz 75 nauczycieli akademickich w stopniu doktora lub magistra. Rada Naukowa Instytutu Fizyki posiada uprawnienia do nadawania stopni naukowych doktora oraz doktora habilitowanego nauk fizycznych, natomiast Rada Wydziału ma uprawnienia do nadawania stopni naukowych doktora oraz doktora habilitowanego nauk fizycznych w zakresie astronomii. Stanisław Robert Brzostkiewicz (ur. 1930, zm. 1998) – polski popularyzator astronomii, miłośnik tej dziedziny nauki. Związany był z Dąbrową Górniczą. W 1983 roku został uhonorowany jako pierwszy laureat medalem imienia Włodzimierza Zonna, który Polskie Towarzystwo Astronomiczne przyznaje co dwa lata za szerzenie wiedzy o Wszechświecie.

    The Whole Earth Telescope Project (WET) – astronomiczny projekt badawczy założony w 1986 roku przez dr. Edwarda Nathera, astronoma z Uniwersytetu Teksańskiego w Austin w Stanach Zjednoczonych. Projekt stworzył sieć współpracujących ze sobą obserwatoriów astronomicznych z całego świata. Oparto go na bardzo prostym założeniu, że zawsze gdzieś na świecie jest noc i warunki umożliwiające obserwacje. Jest to więc jakby jeden teleskop z wieloma obserwatorami. Pierwotnym celem projektu było prowadzenie nieprzerwanych obserwacji gwiazd zmiennych, a co za tym idzie wspólnego gromadzenia, analizowania i naukowej interpretacji zebranych danych. W 1997 roku siedzibę WET przeniesiono do Uniwersytetu Stanowego w Iowa, a na jego czele stanął dr Steven Kawaler. Projektowi przewodzi rada, zwana CoW (Council of the Wise), składająca się z trzyosobowego prezydium, dwóch stałych członków i kilkunastu członków wybieralnych, z których tzw. King CoW w czasie obrad ma prawo dwóch głosów. Obecnie WET skupia ponad sześćdziesięciu naukowców z osiemnastu krajów świata, wśród których znajduje się czterech z Polski – z Centrum Astronomicznego im. Mikołaja Kopernika – prof. Paweł Moskalik i prof. Wojciech Dziembowski, z Uniwersytetu Pedagogicznego w Krakowie – dr Waldemar Ogłoza oraz z Uniwersytetu Jagiellońskiego – dr hab. Stanisław Zoła, a jego głównym celem są astrosejsmologiczne obserwacje pulsujących białych karłów.

    Nagroda Naukowa Miasta Gdańska im. Jana Heweliusza - nagroda przyznawana przez Prezydenta Miasta Gdańska za wybitne osiągnięcia naukowe. Nagrodę, ustanowioną w 1987 roku, początkowo przyznawano jednej osobie rocznie. Od 2001 wprowadzono podział na nagrodę w kategorii nauk ścisłych i przyrodniczych oraz w kategorii nauk humanistycznych. Pomysłodawcami nagrody byli prezydent miasta Kazimierz Rynkowski oraz prof. Robert Szewalski. Uroczystość wręczenia Nagrody odbywa się rokrocznie 28 stycznia w rocznicę urodzin Jana Heweliusza

    Piotr Krüger (1580-1639) – gdański astronom i matematyk. Urodził się w Królewcu i tam pobierał pierwsze nauki. Następnie kontynuował je w Gdańsku. W 1600 roku wyjechał do Pragi celem nawiązania kontaktów z Tychonem Brahem. Tam spotkał się z Keplerem, z którym prowadził korespondencję. Kolejne studia odbył w Lipsku i Wittenberdze. W 1606 roku uzyskał tytuł magistra filozofii. Po powrocie w 1609 roku nauczał matematyki i poetyki w Gdańskim Gimnazjum Akademickim; nauczyciel Jana Heweliusza. Autor rozpraw z astronomii i trygonometrii i konstruktor przyrządów astronomicznych. Był jednym z pierwszych astronomów w Polsce, którzy otwarcie opowiedzieli się za heliocentryczną teorią Kopernika. Centrum – jest najważniejszą spośród ośmiu dzielnic Starogardu Gdańskiego, jak sama nazwa wskazuje, położoną w centralnej części miasta. Stanowi główną część Starogardu Gdańskiego. Znajduje się w niej rynek i prawie wszystkie zabytki, oraz ważniejsze urzędy, np. Urząd Miasta, Starostwo Powiatowe i Urząd Gminy. W Centrum znajdują się trzy kościoły: farny pw. św. Mateusza, pw. św. Katarzyny Aleksandryjskiej i pw. św. Wojciecha; pomniki (m.in. Jana Pawła II, czy też Adama Mickiewicza); oraz główne ośrodki handlowe np. CH Kupiec, CH Carrefour, PoloMarket, Lidl oraz Empik. Centrum jest też największą i najrozleglejszą powierzchniowo jednostką terytorialną miasta. Przez dzielnicę przechodzi wybudowana niedawno Mała Obwodnica miasta.

    Moon Zoo – jeden z ogólnodostępnych internetowych projektów astronomicznych, zapoczątkowanych projektem Galaxy Zoo. Z tego projektu wywodzi się zakrojona na szeroką skalę inicjatywa nazwana "Zooniverse", do której należą również takie zoo-projekty jak: Galaxy Zoo Mergers, Galaxy Zoo Supernovae, Solar Stormwatch, Galaxy Zoo Hubble i inne. Celem "Zooniverse" jest stworzenie miejsca dla całego pakietu projektów, które pozwolą każdemu, kto ma dostęp do internetu, przyczynić się do rozwoju nauki. Wszystkie z nich wykorzystują możliwości internetu poprzez udział internautów w badaniach naukowych, wspierających projekty badawcze opracowane przez astronomów, a które wymagają udziału dużej liczby uczestników. Są to badania, które wymagają szczególnie inteligencji oraz spostrzegawczości człowieka (wykorzystanie komputerów nie daje w tych badaniach oczekiwanych rezultatów). Wieża Braniborska w Zielonej Górze – zabytkowa wieża widokowa, a obecnie budynek Instytutu Astronomii im. Jana Keplera (dawniej Centrum Astronomii im. Jana Keplera lub Zielonogórskie Centrum Astronomii) wchodzący w skład Uniwersytetu Zielonogórskiego. Mieszczą się w niej także Obserwatorium Astronomiczne Uniwersytetu Zielonogórskiego oraz Zielonogórski Oddział Polskiego Towarzystwa Miłośników Astronomii. Wybudowana w latach 1859/1860 początkowo była restauracją-winiarnią z wieżą widokową. Mocno zaniedbana, została w 1988 roku gruntownie odrestaurowana. W 2005 roku przebudowano szczyt wieży, zwieńczając ją obrotową kopułą, pod którą umieszczono teleskop.

    Planetarium – obiekt lub urządzenie służące do odtwarzania wyglądu nieba w różnych szerokościach geograficznych oraz ruchów ciał niebieskich, a także zespół urządzeń i obiektów przeznaczonych do nauczania i popularyzacji astronomii.

    Dodano: 18.09.2011. 07:04  


    Najnowsze