• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Odkryto bliźniaczy Układ Słoneczny

    27.08.2010. 12:37
    opublikowane przez: Redakcja Naukowy.pl

    Międzynarodowy zespół naukowców pracujący w Europejskim Laboratorium Południowym (ESO) w Chile odkrył sąsiedni układ planetarny, który ma wiele cech wspólnych z Układem Słonecznym. Odkrycia, opublikowane w czasopiśmie Astronomy and Astrophysics, stanowią dorobek badań prowadzonych na szeroką skalę za pomocą spektrografu HARPS (High Accuracy Radial Velocity Planet Searcher).

    Astronomowie i astrofizycy obserwowali pięć planet wielkości Neptuna orbitujących wokół gwiazdy podobnej do Słońca o nazwie HD 10180 i odkryli dowód na istnienie dwóch mniejszych planet, nazwanych super-Ziemiami. W ten sposób układ ten staje się najgęściej "zaludnionym" układem egzoplanetarnym. Planety są w nim gęsto upakowane, ale poruszają się po ściśle uporządkowanych orbitach, podobnych do tych w naszym ośmioplanetarnym układzie.

    "Odkryliśmy układ, w którym najprawdopodobniej większość planet jest jeszcze nieodkrytych" - mówi Christophe Lovis z Uniwersytetu Genewskiego w Szwajcarii. "To niezwykłe odkrycie również uwypukla fakt, że wchodzimy obecnie w nową erę badań egzoplanetarnych: badań złożonych układów planetarnych, a nie tylko pojedynczych planet. Analiza ruchów planetarnych w nowym układzie ujawnia złożone interakcje grawitacyjne między planetami i daje nam wgląd w długofalową ewolucję układu."



    Spektrograf HARPS, przymocowany do 3,6-metrowego teleskopu ESO, jest wykorzystywany do badania około 400 jasnych gwiazd w sąsiedztwie naszego Układu Słonecznego. W ramach ostatnich badań precyzyjny "łowca planet" wykonał 190 pomiarów w rejonie karła HD 10180, zlokalizowanego w odległości 39 parseków (127 lat świetlnych) w kierunku konstelacji Hydrus.

    Zespół zaobserwował niewielkie drgania gwiazdy, wskazujące na złożone przyciąganie grawitacyjne ze strony pięciu lub więcej planet. Ruchy te posiadają pewne cechy charakterystyczne, a 5 najsilniejszych dotyczy planet o wielkości od 13- do 25-krotności masy Ziemi - mniej więcej wielkości Neptuna. Okresy orbitalne tych gigantów wynoszą od 6 do 600 dni ziemskich, co oznaczałoby, że ich odległość od swojego słońca nie jest większa od tej, w jakiej znajduje się Mars od naszego Słońca.

    Inna z planet wydaje się być taka jak Saturn i przechodzi swoją orbitę w 2.200 dni. Siódma z kolei ma masę około 1,4 raza większą od Ziemi, co sprawia, że jest najmniej masywną egzoplanetą jaką kiedykolwiek odkryto. Znajduje się bardzo blisko swojego słońca i pokonuje całą swoją orbitę w 1,18 dnia ziemskiego.

    "Ten obiekt powoduje kołysanie gwiazdy na poziomie zaledwie 3 km/h - czyli wolniej niż spacer - i ruch ten bardzo trudno zmierzyć" - wyjaśnia Damien Ségransan z Uniwersytetu Genewskiego. Przyjmując, że istnienie planety zostało potwierdzone, dołączyłaby ona to innych, gorących i skalistych planet, jak niedawno odkryta CoRoT-7b.

    Odkrycie tak zróżnicowanego zestawu egzoplanet uwydatnia jak różnorodny może być wynik formowania się planet - zauważają autorzy. Do tej pory odkryto 15 układów obejmujących co najmniej 3 planety. "Układy planet o niskiej masie, jak ten wokół HD 10180, wydają się być dosyć powszechne, ale historia ich powstawania pozostaje tajemnicą" - mówi dr Lovis.

    Potwierdzając bieżące modele teoretyczne naukowcy wykazali również powiązanie między masą układu planetarnego a masą i składem chemicznym jego gwiazdy: bardzo masywne układy planetarne tworzą się wokół masywnych gwiazd o wysokiej zawartości metali, podczas gdy bardzo niskie masy są konsekwentnie odkrywane wokół gwiazd o niższej masie i ubogich w metale.

    Naukowy są przekonani, że przyszłe pomiary powinny potwierdzić istnienie gorącej planety o rozmiarach zbliżonych do Ziemi. Bieżące odkrycia wykazały, że technika prędkości radialnej dosyć dobrze sprawdza się w badaniu złożonych układów wieloplanetarnych wokół pobliskich gwiazd podobnych do słońca i powinna umożliwić odkrycie skalistych, oblodzonych obiektów.

    Przyszłe oprzyrządowanie, takie jak VLTESPRESSO, ma wykorzystać odkrycia HARPS i uzupełnić spis pobliskich układów o niskiej masie. Ponadto badania kulminacyjne prowadzone w obserwatoriach kosmicznych zaczynają potwierdzać, że faktycznie skaliste/oblodzone planety są bardzo powszechne we Wszechświecie.

    Za: CORDIS

    Czy wiesz ĹĽe...? (beta)
    Gliese 163 c – planeta krążąca wokół czerwonego karła Gliese 163 w tzw. ekosferze, czyli potencjalnie spełniająca warunki do zaistnienia na niej życia podobnego do ziemskiego. Gwiazda macierzysta planety oddalona jest od Słońca o 15 parseków (ok. 49 lat świetlnych) i znajduje się w konstelacji Złotej Ryby. Planeta ma masę ok. 6,9 razy większą od masy Ziemi, natomiast promień od 1,8 do 2,4 promienia Ziemi, stąd też sklasyfikowana została jako superziemia. Odkrycia planety dokonał w 2012 roku zespół europejskich astronomów za pośrednictwem obserwatorium w La Silla w Chile biorącego udział w misji High Accuracy Radial Velocity Planet Searcher. HARPS – skrót od angielskiego High Accuracy Radial velocity Planet Searcher, czyli bardzo dokładny poszukiwacz planet pozasłonecznych metodą prędkości radialnej, z dokładnością pomiarów do 1 m/s. Jest to spektrometr zainstalowany na 3,6-metrowym teleskopie w obserwatorium La Silla należącym do ESO. Prędkość radialną mierzy poprzez analizę widma gwiazd. HD 40307 g – planeta pozasłoneczna najprawdopodobniej typu superziemia, orbitująca wokół gwiazdy HD 40307. Odkryta została w 2012 metodą pomiaru zmian prędkości radialnej przy pomocy urządzenia HARPS należącego do Europejskiego Obserwatorium Południowego (ESO). Masa planety wynosi przynajmniej 7,1 masy Ziemi, krąży ona w ekosferze gwiazdy.

    HD 102117 b – planeta orbitująca wokół gwiazdy HD 102117. Została odkryta w 2004 roku metodą pomiarów zmian prędkości radialnej. Jest małym gazowym olbrzymem, o masie poniżej 1/5 masy Jowisza. W chwili odkrycia była jedną z najmniejszych znanych planet pozasłonecznych. Ultra-short-period planets (USPP) – klasa planet pozasłonecznych o bardzo krótkim okresie orbitalnym, o długości poniżej jednego dnia ziemskiego. Znane obiekty USPP występują tylko wokół gwiazd o masie mniejszej niż 0,88 mas Słońca. Niewielkie planety orbitujące tak blisko większych i jaśniejszych gwiazd zapewne szybko wyparowują.

    Superziemia – planeta pozasłoneczna o masie większej od masy Ziemi i należąca do typu planet skalistych. W zależności od definicji, masa tego typu planety może wahać się od 1 do 10, lub 5 do 10 mas Ziemi. Oznaczenie „superziemia” nie oznacza, że z pewnością na powierzchni planety panują warunki zbliżone do ziemskich. Definicja dotyczy tylko typu planety (skalista) i masy (większej od masy Ziemi). Ocenia się, że promień superziemi może być do 3 razy większy niż promień Ziemi, jednak największe z nich są najprawdopodobniej planetami oceanicznymi o niskiej gęstości. GJ 436 b – planeta pozasłoneczna obiegająca gwiazdę GJ 436, której obecność wykryto w roku 2004 na podstawie obserwacji ruchów gwiazdy macierzystej. Jest to tzw. gorący neptun - planeta o masie zbliżonej do masy Neptuna, ale jej orbita znajduje się bardzo blisko gwiazdy centralnej. W momencie odkrycia była jedną z najmniejszych znanych planet pozasłonecznych. Na jeden obieg GJ 436 b potrzebuje tylko 2 dni 15 godzin i 30 minut.

    Chronologiczny wykaz odkryć planet, planet karłowatych i ich księżyców w Układzie Słonecznym przedstawia w postaci tabelarycznej chronologiczny przegląd odkryć głównych obiektów w Układzie Słonecznym, takich jak: planety, planety karłowate i ich księżyce. Egzoksiężyc – naturalny satelita orbitujący wokół planety pozasłonecznej lub innego podobnego obiektu nieznajdującego się w Układzie Słonecznym. Dotychczas (2012) nie odkryto jeszcze egzoksiężyców, ale, biorąc pod uwagę istnienie licznych księżyców w naszym układzie planetarnym, wnioskuje się, że najprawdopodobniej istnieją one także wokół niektórych planet pozasłonecznych. Większość dotychczas odkrytych planet pozasłonecznych należy do typu gazowych olbrzymów, które w Układzie Słonecznym mają liczne naturalne satelity (zobacz listy naturalnych satelitów Jowisza i Saturna).

    HD 40307 d – planeta pozasłoneczna orbitująca wokół gwiazdy HD 40307. Znajduje się 42 lata świetlne od Ziemi w gwiazdozbiorze Malarza. Planeta została odkryta metodą Dopplera przy użyciu spektrometru HARPS w czerwcu 2008 roku. Z trzech znanych planet orbitujących wokół HD 40307, HD 40307 d jest największym obiektem tego układu planetarnego a także najbardziej oddalonym ciałem od gwiazdy.

    Gliese 581 f – niepotwierdzona planeta pozasłoneczna okrążająca czerwonego karła, gwiazdę Gliese 581 w gwiazdozbiorze Wagi. Jej odkrycie zostało ogłoszone 29 września 2010 roku, równocześnie z odkryciem planety Gliese 581 g. Jednak kolejne obserwacje wykonane za pomocą spektrometru HARPS przez inny zespół naukowców poddają w wątpliwość istnienie obu tych planet.

    Egzoksiężyc – naturalny satelita orbitujący wokół planety pozasłonecznej lub innego podobnego obiektu nieznajdującego się w Układzie Słonecznym. Dotychczas (grudzień 2013) odkryto prawdopodobnie jeden egzoksiężyc dzięki metodzie soczewkowania grawitacyjnego, oznaczony jako MOA-2011-BLG-262, ale, biorąc pod uwagę istnienie licznych księżyców w naszym układzie planetarnym, wnioskuje się, że najprawdopodobniej istnieją one także wokół wielu innych planet pozasłonecznych. Większość dotychczas odkrytych planet pozasłonecznych należy do typu gazowych olbrzymów, które w Układzie Słonecznym mają liczne naturalne satelity (zobacz listy naturalnych satelitów Jowisza i Saturna). HD 40307 c – planeta pozasłoneczna orbitująca wokół gwiazdy HD 40307. Znajduje się 42 lata świetlne od Ziemi w gwiazdozbiorze Malarza. Planeta została odkryta metodą Dopplera przy użyciu spektrometru HARPS w czerwcu 2008 roku. Z trzech znanych planet orbitujących wokół HD 40307, HD 40307 c jest drugą co do wielkości superziemią i drugą planetą tego układu planetarnego.

    Hipotetyczne planety – planety, które nie istnieją w rzeczywistości (bądź ich istnienie jest podawane w wątpliwość). Na przestrzeni wieków astronomowie spekulowali istnienie wielu planet, często spekulacje owe szły w parze z odkryciami naukowymi. Do najczęściej wymienianych planet hipotetycznych należą Wulkan, Terraluna, Faeton, Uraneptun i Planeta X. Lista ciał planetarnych w Układzie Słonecznym, zawiera wszystkie znane planety, planety karłowate oraz satelity rozmiarów planetarnych . Pozwala to na gromadzenie danych o ciałach wielkości planet w Układzie Słonecznym i ich charakterystyce, koncentrując się na specyficznych ciałach ważnych dla możliwej kolonizacji Układu Słonecznego. Dla tych obiektów, dla których dostępne są odpowiednie dane, zamieszczono też schematy budowy wewnętrznej. Ciała pogrupowane są w układy planeta-księżyc i podzielone na główne strefy Układu Słonecznego. Satelity są uszeregowane według odległości od macierzystej planety.

    Dodano: 27.08.2010. 12:37  


    Najnowsze