l
  • Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Polscy astronomowie odkryli nowy mechanizm tworzenia się gwiazd pulsujących

    05.04.2012. 08:19
    opublikowane przez: Redakcja Naukowy.pl

    Międzynarodowy zespół astronomów, kierowany przez prof. Grzegorza Pietrzyńskiego, ogłosił zaskakujące wyniki badań unikalnego układu podwójnego gwiazd - poinformowało Obserwatorium Astronomiczne Uniwersytetu Warszawskiego. Na podstawie obserwacji układu podwójnego gwiazd naukowcom udało się wyznaczyć dokładne parametry składników, co doprowadziło do odkrycia nowego mechanizmu tworzenia się gwiazd pulsujących.

    Zbadany układ podwójny znajduje się niedaleko centrum Drogi Mlecznej i nosi oznaczenie OGLE-BLG-RRLYR-02792. Składa się z dużej gwiazdy (czerwonego olbrzyma) oraz ze składnika okresowo zmieniającego rozmiar (pulsującego). Pulsacje drugiego składnika należą do znanej astronomom grupy gwiazd zmiennych typu RR Lutni.

    Gwiazdy zmienne typu RR Lutni znane są od ponad 100 lat i stanowią bardzo ważne obiekty dla współczesnej astrofizyki, gdyż służą do wyznaczania odległości w kosmosie. Gdy prof. Igor Soszyński (Obserwatorium Astronomiczne Uniwersytetu Warszawskiego) odkrył obiekt OGLE-BLG-RRLYR-02792, po raz pierwszy nadarzyła się okazja do dokładnego zbadania gwiazdy typu RR Lutni. Okazuje się bowiem, że mimo, iż astronomowie znają ponad 10 tysięcy gwiazd tego typu (z których większość odkrył projekt OGLE, prowadzony przez polskich astronomów z Uniwersytetu Warszawskiego), to do tej pory nie znaleźli takowej w układzie podwójnym zaćmieniowym.

    Obserwacje gwiazd podwójnych zaćmieniowych pozwalają na bardzo precyzyjne wyznaczenie parametrów gwiazd. "Wydawało się nam, że układ OGLE-BLG-RRLYR-02792 będzie pierwszym takim przypadkiem, który umożliwi po raz pierwszy pomiar masy gwiazdy typu RR Lutni, dzięki czemu będzie można przetestować naszą wiedzę o tych wskaźnikach odległości - mówi prof. Soszyński, odkrywca układu OGLE-BLG-RRLYR-02792.

    W ramach projektu Araukaria wykonano dodatkowe obserwacje układu OGLE-BLG-RRLYR-02792, wykorzystując do tego celu wielkie teleskopy: Bardzo Duży Teleskop (VLT), należący do Europejskiego Obserwatorium Południowego (ESO) oraz Teleskopy Magellana z Obserwatorium Las Campanas.

    "Otrzymane rezultaty okazały się niezwykle zaskakujące - wynika z nich, że masa gwiazdy pulsującej wynosi zaledwie ćwierć masy Słońca." - mówi prof. Grzegorz Piestrzyński (Obserwatorium Astronomiczne Uniwersytetu Warszawskiego), kierujący zespołem badawczym.

    Wynik ten jest zdecydowanie mniejszy (dwukrotnie) niż przewidywała do tej pory teoria. Zagadkę udało się rozwiązać dzięki modelom ewolucyjnym obliczonym przez prof. Kazimierza Stępnia (Obserwatorium Astronomiczne Uniwersytetu Warszawskiego). Według tych modeli gwiazdy układu podwójnego w trakcie swojej ewolucji znalazły się tak blisko siebie, że nastąpiła między nimi wymiana masy, w wyniku której jedna z gwiazd utraciła zewnętrze warstwy, a jej jądro wykonuje pulsacje przypominające klasyczne gwiazdy typu RR Lutni.

    "Sto lat po odkryciu pierwszych gwiazd typu RR Lutni odkryliśmy, że istnieje zupełnie nowy, nieznany dotychczas, mechanizm tworzenia się gwiazd pulsujących, które zachowują się w identyczny sposób, jak klasyczne gwiazdy RR Lutni, lecz mają zupełnie inne pochodzenie i własności fizyczne" - konkluduje prof. Pietrzyński.

    Polscy astronomowie mieli sporo szczęścia, bowiem wg prof. Andrzej Udalskiego, pulsacje składnika zanikną za kilka tysięcy lat, a to bardzo krótki okres w astronomicznej skali - co oznacza, że szansa detekcji tego rodzaju obiektów jest bardzo mała. Obiekt udało się odnaleźć jedynie dzięki temu, że polski projekt OGLE obserwuje setki milionów gwiazd.

    Praca opisujące rezultaty badań naukowców ukaże się 5 kwietnia w prestiżowym czasopiśmie naukowym "Nature". W składzie zespołu badawczego z grona Polaków znaleźli się Grzegorz Pietrzyński, Dariusz Graczyk, Kazimierz Stępień, Bogumił Pilecki, Andrzej Udalski, Igor Soszyński, Marek Górski, Piotr Konorski.

    PAP - Nauka w Polsce

    cza/ tot/

    Czy wiesz że...? (beta)
    The Optical Gravitational Lensing Experiment (OGLE), Eksperyment Soczewkowania Grawitacyjnego – projekt naukowy mający na celu wykrywanie i obserwację zjawisk mikrosoczewkowania grawitacyjnego prowadzony za pomocą polskiego teleskopu w Las Campanas Observatory w Chile przez naukowców z Obserwatorium Astronomicznego Uniwersytetu Warszawskiego pod kierunkiem prof. Andrzeja Udalskiego. Eksperyment prowadzony jest od kwietnia 1992 roku. Gwiazdy typu delta Scuti (nazywane też cefeidami karłowatymi) – gwiazdy zmienne typu pulsacyjnego typów widmowych od A do wczesnych F (klasy jasności od III do V). Pulsują radialnie i nieradialnie w modzie p (prawdopodobnie także w modzie g) z okresem pomiędzy 30 minut a 8 godzin. Ich jasność zmienia się o mniej niż 1. Im amplituda zmian jest mniejsza, tym więcej gwiazd tego typu jest znajdowanych. Z dotychczasowych badań wynika, że około 30% gwiazd typów widmowych od A2 do F0, znajdujących się na ciągu głównym diagramu Hertzsprunga-Russella (HR), to gwiazdy pulsujące. 2010 FX86 – planetoida należąca do grupy obiektów transneptunowych typu cubewano. Planetoida ta została odkryta w marcu 2010 roku w programie OGLE-IV przez zespół astronomów Uniwersytetu Warszawskiego pod kierownictwem prof. Andrzeja Udalskiego przy użyciu kamery obrazującej niebo zainstalowanej przy 1,3 m teleskopie warszawskim w Obserwatorium Las Campanas. Nazwa planetoidy jest oznaczeniem tymczasowym, nie posiada też jeszcze oficjalnej numeracji.

    Gwiazdy typu delta Scuti (nazywane też cefeidami karłowatymi) – gwiazdy zmienne typu pulsacyjnego typów widmowych od A do wczesnych F (klasy jasności od III do V). Pulsują radialnie i nieradialnie w modzie p (prawdopodobnie także w modzie g) z okresem pomiędzy 30 minut a 8 godzin. Ich jasność zmienia się o mniej niż 1. Im amplituda zmian jest mniejsza, tym więcej gwiazd tego typu jest znajdowanych. Z dotychczasowych badań wynika, że około 30% gwiazd typów widmowych od A2 do F0, znajdujących się na ciągu głównym diagramu Hertzsprunga-Russella (HR), to gwiazdy pulsujące. 2010 EL139 – planetoida należąca do grupy obiektów transneptunowych. Planetoida ta została odkryta w marcu 2010 roku w programie OGLE-IV przez zespół astronomów Uniwersytetu Warszawskiego pod kierownictwem prof. Andrzeja Udalskiego przy użyciu kamery obrazującej niebo zainstalowanej przy 1,3 m teleskopie warszawskim w Obserwatorium Las Campanas. Nazwa planetoidy jest oznaczeniem tymczasowym, nie posiada też jeszcze oficjalnej numeracji.

    2010 HE79 – planetoida, obiektów transneptunowych należący do grupy centaurów. Planetoida ta została odkryta w maju 2010 roku w programie OGLE-IV przez zespół astronomów Uniwersytetu Warszawskiego pod kierownictwem prof. Andrzeja Udalskiego przy użyciu kamery obrazującej niebo zainstalowanej przy 1,3 m teleskopie warszawskim w Obserwatorium Las Campanas. Nazwa planetoidy jest oznaczeniem tymczasowym, nie posiada też jeszcze oficjalnej numeracji. 2010 EK139 – planetoida należąca do obiektów dysku rozproszonego. Planetoida ta została odkryta w marcu 2010 roku w programie OGLE-IV przez zespół astronomów Uniwersytetu Warszawskiego pod kierownictwem prof. Andrzeja Udalskiego przy użyciu kamery obrazującej niebo zainstalowanej przy 1,3 m teleskopie warszawskim w Obserwatorium Las Campanas. Nazwa planetoidy jest oznaczeniem tymczasowym, nie posiada też jeszcze oficjalnej numeracji.

    Cygnus OB2 – asocjacja gwiazdowa typu OB położona w gwiazdozbiorze Łabędzia w odległości około 4700 lat świetlnych. W asocjacji Cygnus OB2 znajduje się 65 gwiazd typu O oraz blisko 500 gwiazd typu B. Wśród nich są jedne z największych i najjaśniejszych znanych gwiazd, między innymi Cyg OB2-8A i Cygnus OB2-12. Region położony jest w formacji znanej jako Cygnus X, która jest jednym z najjaśniejszych obiektów na niebie promieniującym w bardzo szerokim zakresie długości fal radiowych. Marcin Antoni Kubiak - profesor doktor habilitowany astronomii, specjalność astrofizyka, tytuł profesorski otrzymał 25 kwietnia 1994. Członek Komitetu Astronomii Polskiej Akademii Nauk, uczestnik projektu soczewkowania grawitacyjnego OGLE (Optical Gravitational Lensing Experiment), współodkrywca między innymi układu planetarnego OGLE-2006-BLG-109. Autor znanej książki "Gwiazdy i materia międzygwiazdowa" przeznaczonej dla studentów astronomii. Dyrektor Obserwatorium Astronomicznego Uniwersytetu Warszawskiego w latach 1986-2008. Prezes Fundacji Astronomii Polskiej im. Mikołaja Kopernika. Edytor kwartalnika naukowego Acta Astronomica.

    Paradoksem Algola nazywana jest sytuacja, gdy składniki układu podwójnego wydają się ewoluować inaczej, niż wynikałoby to z teorii ewolucji gwiazd. Cechą tempa ewolucji gwiazd jest zależność od masy gwiazdy. Im większa jest masa gwiazdy, tym szybsze jest tempo ewolucji i tym szybciej odchodzi od ciągu głównego, przechodząc przez fazę podolbrzyma czy olbrzyma. W Algolu i innych podobnych układach stwierdzona została odwrotna relacja między gwiazdami układu: składnik mniej masywny jest już podolbrzymem, a drugi o masie znacznie większej pozostaje na ciągu głównym. Wydaje się to sprzeczne, gdyż gwiazdy układu podwójnego powstają zazwyczaj jednocześnie, zatem gwiazda bardziej masywna powinna być bardziej zaawansowana ewolucyjnie.

    All Sky Automated Survey (ASAS) – polski projekt automatycznych teleskopów stale monitorujących około 20 milionów gwiazd na całym niebie, jaśniejszych od 14 wielkości gwiazdowej. Zlokalizowany w Obserwatorium Las Campanas w Chile, ASAS jest obsługiwany przez Internet z Obserwatorium Astronomicznego Uniwersytetu Warszawskiego przez Grzegorza Pojmańskiego.

    OGLE-2006-BLG-109 b (OGLE-06-109L b) - planeta pozasłoneczna typu gazowy olbrzym orbitująca wokół gwiazdy OGLE-2006-BLG-109L. Układ planetarny OGLE-2006-BLG-109 został odkryty przez polskich naukowców w ramach programu OGLE. OGLE-2006-BLG-109 c (OGLE-06-109L c) - planeta pozasłoneczna typu gazowy olbrzym orbitująca wokół gwiazdy OGLE-2006-BLG-109L. Układ planetarny OGLE-2006-BLG-109 został odkryty przez polskich naukowców w ramach programu OGLE.

    Gwiazdy typu FU Orionis – klasa gwiazd zmiennych na wczesnym etapie ewolucyjnym, przed ciągiem głównym. Gwiazdy te wykazują olbrzymie pojaśnienia, o kilka magnitudo, typowo w skali około 1 roku, przy czym zmieniają również swój typ widmowy. Tego typu rozbłysk może trwać kilkadziesiąt lat.

    Dodano: 05.04.2012. 08:19  


    Najnowsze

    tt