• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Polscy astronomowie zbudują ogólnoświatową sieć teleskopów

    20.08.2010. 00:33
    opublikowane przez: Redakcja Naukowy.pl

    Dr hab. Maciej Konacki, astronom z Centrum Astronomicznego im. Mikołaja Kopernika PAN został właśnie wyróżniony w prestiżowym konkursie Europejskiej Rady Nauki. Grant - 1,5 mln euro - który Konacki otrzyma wraz ze swoim zespołem umożliwi m.in. zbudowanie sieci teleskopów na całej południowej półkuli. Zaproponowany przez Konackiego projekt ma na celu odkrywanie planet obiegających gwiazdy podwójne (jego angielski tytuł brzmi: "Eclipsing binary stars as cutting edge laboratories for astrophysics of stellar structure, stellar evolution and planet formation"). W konkursie "Starting Independent Researcher Grant" prowadzonym przez Europejską Radę Nauki (European Research Council - ERC) panel złożony z 17 czołowych europejskich astronomów i astrofizyków przyznał mu maksymalną ocenę.

    Projekt będzie realizowany przez zespół "Solaris", który pod kierownictwem Konackiego pracuje w CAMK PAN. W jego skład wchodzą doktoranci: Krzysztof Hełminiak, Stanisław Kozłowski, Milena Ratajczak i Piotr Sybilski.

    Zadaniem zespołu w pierwszej fazie projektu, będzie przygotowanie czterech w pełni automatyzowanych (pracujących samodzielnie, bez potrzeby częstej obecności człowieka) teleskopów, które staną na trzech kontynentach - w Ameryce Południowej (Chile lub Argentyna), Afryce (RPA) i Australii.

    "Budując co najmniej cztery teleskopy, które będą w pełni zrobotyzowanymi instrumentami, zbudujemy tak naprawdę jeden globalny teleskop" - tłumaczy Milena Ratajczak, doktoranta z zespołu "Solaris". "W ten sposób będziemy mogli prowadzić obserwacje niemalże bez przerw - przez cały czas w przynajmniej jednej z naszych lokalizacji będzie noc" - dodaje.

    Każdy z czterech instrumentów będzie miał półmetrowe zwierciadło główne. Pierwszy z teleskopów został już zbudowany - jego powstanie sfinansowała Fundacja na rzecz Nauki Polskiej, w ramach subsydium FOCUS (Maciej Konacki uzyskał je na realizację projektu "Pozasłoneczne planety w układach gwiazd podwójnych i wielokrotnych").

    "Po budowie pierwszego instrumentu dysponujemy już pewnym doświadczeniem, ale jednocześnie zdajemy sobie sprawę, że w najbliższy czasie stoją przed nami przede wszystkim wyzwania inżynieryjne oraz informatyczne - najpierw przy budowanie teleskopów, a później przy stworzeniu oprogramowania do ich obsługi" - mówi Piotr Sybilski.

    Projekt ma potrwać pięć lat. Zespół "Solaris" planuje w tym czasie rozwinąć także edukacyjną i popularyzatorską stronę swojej działalności. "Działa już nasza strona internetowa oraz blog. Dzięki nim chcielibyśmy informować nie tylko o realizacji kolejnych etapów projektu, ale także o tym co będziemy robić dla szkół czy pasjonatów astronomii" - zachęca do śledzenia serwisu internetowego Ratajczak.

    Strona projektu jest dostępna pod adresem: http://www.projektsolaris.pl.

    PAP - Nauka w Polsce, Jan Pomierny

    agt/bsz


    Czy wiesz ĹĽe...? (beta)
    Projekt Solaris – polski projekt naukowy rozpoczęty w 2010 roku przez Macieja Konackiego, mający na celu poszukiwanie egzoplanet w układach gwiazd podwójnych za pomocą sieci zrobotyzowanych teleskopów fotometrycznych. Matryca logiczna projektu - jest kompleksowym narzędziem stosowanym na etapie planowania działań projektowych, jak i późniejszego zarządzania realizacją projektu. W syntetyczny sposób przedstawia planowaną drogę realizacji i weryfikacji projektu. Formalnie została przejęta przez Komisję Europejską jako narzędzie ułatwiające projektowanie w 1992r. Niezależnie od rodzaju projektu dla którego matryca jest sporządzana zawiera ona zawsze elementy służące: Komitet sterujący – jest organem wspierającym kierownictwo przedsiębiorstwa w jego działaniu. Dotyczy to głównie podejmowania strategicznych decyzji w zakresie przyszłej realizacji projektów inwestycyjnych podmiotu. Podejmuje on decyzje o tym, który z przedstawionych w danym momencie projektów ma być wcielony w życie, a który nie. Jest odpowiedzialny za długoterminowe zarządzanie projektem i jego monitoring. Oznacza to kontrolę realizacji projektu na poziomie strategicznym, weryfikacji zgodności projektu z przyjętymi wcześniej celami i utrzymaniem założonych ram: zakresu, kosztów i terminów czasowych. W przypadku jakichkolwiek zmian w projekcie, muszą one być najpierw przedstawione komitetowi, a potem przez niego zatwierdzone. Tylko wtedy można je uwzględnić w projekcie. Komitet sterujący ocenia i akceptuje, na zasadzie konsensusu, zaproponowane przez zespół projektowy działania dla realizacji projektu. Zajmuje się także ich koordynacją i spójnością z innymi realizowanymi projektami. Komitet sterujący powołuje grupy robocze i wybiera ekspertów, z którymi przedsiębiorstwo będzie współpracować przy projekcie. Przed komitetem odpowiada kierownik projektu (bądź dyrektor – w zależności od wielkości i działalności jednostki gospodarczej).

    Projekt Hungarian Automated Telescope Network (HATNet) – międzynarodowy program badawczy mający na celu wykrywanie i badanie planet pozasłonecznych metodą obserwacji tranzytów oraz badania jasnych gwiazd zmiennych. Program wykorzystuje sześć w pełni automatycznych teleskopów. Sieć rozpoczęła pracę w 2003 roku, projekt stworzyli jeszcze w 1999 r. węgierscy astronomowie z inicjatywy Bohdana Paczyńskiego; obecnie zarządza nim Harvard-Smithsonian Center for Astrophysics. HD 17092 b – planeta pozasłoneczna należąca do grupy gazowych olbrzymów. Odkrył ją w 2007 roku międzynarodowy zespół astronomów pod kierownictwem Andrzeja Niedzielskiego z Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu, w skład którego wchodzili także m.in. Aleksander Wolszczan i Maciej Konacki.

    HD 102272 b - planeta pozasłoneczna odkryta przez polskich astronomów: A. Niedzielskiego, K. Goździewskiego, A. Wolszczana, M. Konackiego, G. Nowaka i P. Zielińskiego. Planeta orbituje wokół gwiazdy HD 102272 położonej w gwiazdozbiorze Lwa, odległej o ok. 1200 lat świetlnych od Ziemi. Została odkryta przy pomocy teleskopu Hobby-Elberly. Trans-atlantic Exoplanet Survey (TrES) – zespół trzech 10-centymetrowych teleskopów służących do odkrywania egzoplanet, znajdujących się w Lowell Observatory, Palomar Observatory i na Wyspach Kanaryjskich. Zostały wykonane jako sieć małych i tanich teleskopów stworzonych do obserwacji specyficznych i nieznacznych osłabień jasności gwiazdy, których przyczyną może być ruch orbitalny planety.

    Projekt GLORIA (skrót od GLObal Robotic-telescopes Intelligent Array) – społecznościowo-naukowy projekt badawczy kierowany przez Universidad Politécnica de Madrid, którego celem jest uruchomienie pierwszej na świecie darmowej i ogólnodostępnej sieci zautomatyzowanych teleskopów. Jest jednym z ogólnodostępnych internetowych projektów z dostępem dla wolontariuszy chętnych pomóc naukowcom w ich pracy. Warunkiem uczestnictwa w projekcie jest posiadanie przez uczestnika połączenia z Internetem oraz przeglądarki internetowej. The Whole Earth Telescope Project (WET) – astronomiczny projekt badawczy założony w 1986 roku przez dr. Edwarda Nathera, astronoma z Uniwersytetu Teksańskiego w Austin w Stanach Zjednoczonych. Projekt stworzył sieć współpracujących ze sobą obserwatoriów astronomicznych z całego świata. Oparto go na bardzo prostym założeniu, że zawsze gdzieś na świecie jest noc i warunki umożliwiające obserwacje. Jest to więc jakby jeden teleskop z wieloma obserwatorami. Pierwotnym celem projektu było prowadzenie nieprzerwanych obserwacji gwiazd zmiennych, a co za tym idzie wspólnego gromadzenia, analizowania i naukowej interpretacji zebranych danych. W 1997 roku siedzibę WET przeniesiono do Uniwersytetu Stanowego w Iowa, a na jego czele stanął dr Steven Kawaler. Projektowi przewodzi rada, zwana CoW (Council of the Wise), składająca się z trzyosobowego prezydium, dwóch stałych członków i kilkunastu członków wybieralnych, z których tzw. King CoW w czasie obrad ma prawo dwóch głosów. Obecnie WET skupia ponad sześćdziesięciu naukowców z osiemnastu krajów świata, wśród których znajduje się czterech z Polski – z Centrum Astronomicznego im. Mikołaja Kopernika – prof. Paweł Moskalik i prof. Wojciech Dziembowski, z Uniwersytetu Pedagogicznego w Krakowie – dr Waldemar Ogłoza oraz z Uniwersytetu Jagiellońskiego – dr hab. Stanisław Zoła, a jego głównym celem są astrosejsmologiczne obserwacje pulsujących białych karłów.

    Misja New Worlds – projekt planujący budowę dużego okultera w przestrzeni kosmicznej stworzony do blokowania światła w pobliżu gwiazd, w celu obserwowania na ich orbitach planet. Obserwacje mogłyby być podjęte z istniejącego teleskopu kosmicznego, prawdopodobnie z użyciem Kosmicznego Teleskopu Jamesa Webba, który jest w fazie projektu i budowy, lub specjalnie stworzonego do tego celu teleskopu światła widzialnego, mającego na celu tylko znajdowanie planet. Program w latach 2004-2008 finansowany był przez NASA Institute for Advanced Concepts (NIAC), i kierowany przez dr. Webstera Casha z University of Colorado w Boulder, we współpracy z Ball Aerospace & Technologies Corp., Northrop Grumman, Southwest Research Institute i innymi. W 2010 r. projekt szukał wsparcia finansowego w NASA i w innych źródłach w wysokości 3 mld dolarów, wskutek czego rozpoczęcie projektu mogłoby być możliwe w 2011 r. (projekt został wymieniony przez NASA w planach strategicznych na rok 2011), a teleskop mógłby zostać uruchomiony w 2019 r., a starshade w 2020 r., natomiast rozpoczęcie badań naukowych nastąpiłoby w 2020 r.

    Projekt Proteus – projekt współfinansowany przez Unię Europejską z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka 2007–2013. Proteus to ultranowoczesny, zintegrowany system przeznaczony do działań antyterrorystycznych i antykryzysowych realizowany przez konsorcjum wiodących ośrodków naukowo-badawczych w Polsce. Działania służb mają wspomagać m.in. trzy wielofunkcyjne roboty, samolot bezzałogowy oraz mobilne centrum dowodzenia. System ma być w całości zintegrowany, co jest innowacją w skali światowej i stanowi poważne wyzwanie dla inżynierów pracujących przy projekcie. Realizacja projektu rozpoczęła się w 2009 roku, a jego zakończenie planowane jest na rok 2013.

    All Sky Automated Survey (ASAS) – polski projekt automatycznych teleskopów stale monitorujących około 20 milionów gwiazd na całym niebie, jaśniejszych od 14 wielkości gwiazdowej. Zlokalizowany w Obserwatorium Las Campanas w Chile, ASAS jest obsługiwany przez Internet z Obserwatorium Astronomicznego Uniwersytetu Warszawskiego przez Grzegorza Pojmańskiego. qBittorrent – klient P2P sieci BitTorrent napisany przy użyciu języka C++ oraz biblioteki Qt w wersji 4.1. Program jest rozpowszechniany na licencji GPL. Twórcą projektu jest francuski student Christophe Dumez, oparł on swój projekt na bibliotece libtorrent autorstwa Arvida Norberga, przez co ten projekt można łatwo przenosić pomiędzy różnymi platformami. Od wersji 0.7.1 projekt jest tworzony przy wykorzystaniu biblioteki Qt w wersji 4.2. Głównym celem projektu jest stworzenie intuicyjnego i wielo-platformowego klienta sieci BitTorrent, który będzie wspierał najnowsze rozwiązania techniczne i nie potrzebował zbyt wielu zasobów systemowych.

    Koli – polski zespół powstały we wrześniu roku 1998 w Płocku na bazie poprzedniego projektu Kanabiplanto. Zespół zawiesił swoją działalność kilka lat po utworzeniu zespołu Lao Che. Dotychczas muzycy wydali jedną płytę pt. Szemrany. Nagrania uzyskały nominację do nagrody polskiego przemysłu fonograficznego Fryderyka w kategorii Album Roku - Rap / Hip-Hop. Pojedyncze osoby z grupy zapowiedziały, że powstało cześć utworów na kolejną płytę, która miała traktować o kosmosie i wizji przyszłości Polski - "Będziemy tam snuć futurystyczne refleksje o społeczeństwie i kulturze polskiej. To będzie prawdopodobnie płyta punkowa i antysystemowa". Płyta miała nosić tytuł Kabaret. W jednym z wywiadów z 2006 roku członkowie zapowiedzieli, iż płyta raczej nie powstanie, tak samo jak Koli nigdy nie zagra, gdyż to już przeszłość i klimat dzieciństwa, który minął. Transiting Exoplanet Survey Satellite (TESS) — planowany teleskop kosmiczny agencji NASA, zaprojektowany w celu wyszukiwania planet pozasłonecznych metodą tranzytu. Należy do Programu Explorer, jest następcą teleskopu Kepler. Projekt realizowany przez Massachusetts Institute of Technology przy wsparciu finansowym od Google. TESS jest jednym z projektów, obok NICER, wyselekcjonowanych spośród 22 propozycji projektowych zgłoszonych do realizacji w 2011 roku. Realizacja projektu została ustalona na rok 2017.

    Meade Instruments Corporation – firma z Irvine w Kalifornii, która zajmuje się produkcją teleskopów, lornetek, mikroskopów, kamer CCD i akcesoriów do teleskopów, przeznaczonych do zastosowań w astronomii amatorskiej. Została założona w 1972 r. Firma Meade produkuje głównie teleskopy zwierciadlane w systemie Schmidta-Cassegraina oraz Ritchey-Chrétiena na skomputeryzowanych montażach widłowych oznaczonych symbolem LX. Należy do niej również firma Coronado Filters, produkująca teleskopy do obserwacji Słońca w paśmie h-alpha oraz w linii wapnia.

    Dodano: 20.08.2010. 00:33  


    Najnowsze