• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Saturn i wirująca, potężna burza

    31.05.2011. 15:49
    opublikowane przez: Redakcja Naukowy.pl

    Od grudnia 2010 r. astronomowie przyglądają się potężnej burzy okalającej Saturna, planetę znaną ze swoich pierścieni, która jest 10 razy większa od Ziemi. Według ekspertów atmosfera Saturna jest stosunkowo spokojna. Jednak mniej więcej co 30 lat ta gigantyczna planeta dostaje się pod wpływ wiru tak głębokiego, że wywołuje on znaczne anomalie. Naukowcy z Europejskiego Obserwatorium Południowego (ESO) i NASA zmierzyli skutki burzy docierające na wysokość 600 kilometrów (km) w stratosferze. Odkrycia opublikowano w magazynie Science.

    Na początku, tj. pięć miesięcy temu astronomowie wykorzystali sondę Cassini NASA, za pomocą której wykryli burzę, a następnie matrycę Bardzo Dużego Teleskopu (VLT) ESO w Chile wraz z instrumentem CIRS (Kompozytowym Spektrometrem Podczerwieni) sondy Cassini do ujawnienia szczegółów szybko poruszającej się burzy na półkuli północnej. Burze z piorunami na Ziemi nie okrążają naszej planety i raczej nigdy nie przekraczają 20 km. Należy zauważyć, że astronomowie amatorzy również zaobserwowali burzę w grudniu ubiegłego roku.

    Astronomowie twierdzą, że to szósta masowa burza dostrzeżona od 1876 r. i pierwsza badana w podczerwieni termicznej, pozwalającej monitorować zmiany temperatury burzy na Saturnie. To również pierwsza burza zaobserwowana przez sondę na orbicie.

    "To zakłócenie na północnej półkuli Saturna wywołało gigantyczną, gwałtowną i złożoną erupcję jasnego materiału tworzącego chmurę, który się rozprzestrzenił, obejmując całą planetę" - mówi naczelny autor Leigh Fletcher z Uniwersytetu Oksfordzkiego w Wlk. Brytanii. "Badanie burzy jednocześnie za pomocą teleskopu VLT i sondy Cassini daje nam ogromną szansę na umieszczenie obserwacji sondy Cassini w kontekście. W ramach wcześniejszych badań burz istniała jedynie możliwość wykorzystania odbitego światła słonecznego, ale teraz, dzięki obserwowaniu po raz pierwszy podczerwieni termicznej, możemy ujawnić ukryte regiony atmosfery i zmierzyć naprawdę zasadnicze zmiany w temperaturze i wietrze powiązane z tym zjawiskiem."

    Zespół przypuszcza, że burza powstała głęboko w chmurach wodnych, gdzie zjawisko podobne do burzy z piorunami przyczyniło się do pojawienia się ogromnej chmury konwekcyjnej. To znaczy masa gazu podniosła się i przebiła się przez zwykle spokojną górną warstwę atmosfery Saturna. Według astronomów zakłócenia te poruszają się na wschód i zachód mieszając się z cyrkulującymi wiatrami, co wywołuje znaczące zmiany w temperaturze atmosfery.

    "Nasze nowe obserwacje pokazują, że burza ma znaczący wpływ na atmosferę poprzez przenoszenie energii i materiału na ogromne odległości, zmianę wiatrów atmosferycznych - tworząc meandrowe nawałnice wysokościowe i formując gigantyczne wiry - oraz poprzez zakłócanie powolnej ewolucji sezonowej Saturna" - mówi Glenn Orton z Laboratorium Napędu Odrzutowego w USA, współautor artykułu.

    Dr Fletcher podsumowuje: "Mamy szczęście, że nasza seria obserwacji została zaplanowana na początek 2011 r. dzięki zgodzie ESO na jej przyspieszenie, abyśmy mieli możliwość obserwowania burzy możliwie jak najszybciej. Kolejnym łutem szczęścia była możliwość jednoczesnego wykorzystania instrumentu CIRIS sondy Cassini do obserwacji burzy, zatem mogliśmy porównać obrazowanie za pomocą teleskopu VLT i spektroskopię z sondy Cassini. Prowadzimy dalsze obserwacje tego zjawiska, które zdarza się raz na pokolenie."

    Za: CORDIS

    Czy wiesz ĹĽe...? (beta)
    S/2004 S 6 – tymczasowe oznaczenie przypuszczalnego księżyca Saturna. Na zdjęciach zrobionych z sondy Cassini w październiku 2004 r. zaobserwowano zagęszczenie materii, bardzo blisko pierścienia F Saturna. Naukowcy podejrzewają, że w jego centrum znajdował się niewielki księżyc, choć mogła to być jedynie chmura pyłu. Cassini-Huygens – misja bezzałogowej sondy kosmicznej przeznaczonej do wykonania badań Saturna, jego pierścieni, księżyców i magnetosfery. Jest ona wspólnym przedsięwzięciem trzech agencji kosmicznych: amerykańskiej NASA, europejskiej ESA i włoskiej ASI. Sonda została wystrzelona w październiku 1997 roku. W lipcu 2004 Cassini stał się pierwszym sztucznym satelitą Saturna, a odłączony od sondy próbnik Huygens w styczniu 2005 wylądował na powierzchni Tytana. Superkomórka burzowa (ang. supercell storm) – rodzaj burzy, którą charakteryzuje wirujący prąd wstępujący powietrza (tzw. mezocyklon).

    Labtayt Sulci – system głębokich pęknięć na powierzchni Enceladusaksiężyca Saturna. Labtayt Sulci po raz pierwszy została zaobserwowana w niskiej rozdzielczości, na zdjęciach wykonanych przez sondę Voyager 1. Bardziej szczegółowe obserwacje wykonano w lutym 2005 roku w trakcie przelotu sondy Cassini obok Enceladusa. Labtayt Sulci znajduje się na 27,69° szerokości południowej oraz 286,08° długości geograficznej zachodniej. Bruzda ta ma około 162 km długości, 4 km szerokości i 1 km głębokości. Burza magnetyczna – nagłe i intensywne zmiany pola magnetycznego Ziemi (magnetosfery). Zaburzenia te powodowane przez koronalne wyrzuty masy ze Słońca, powstające w czasie trwania rozbłysków (burz słonecznych), wywołują gwałtowne zmiany parametrów fizycznych wiatru słonecznego. Te z obłoków cząstek naładowanych, które przemieszczają sie w kierunku Ziemi, docierają tam przeważnie po 20-70 godzinach i natrafiają na ziemską magnetosferę. Powodują także istotne zmiany w jonosferze w czasie burzy magnetycznej, która może trwać około dwóch dni. Rozróżnia się początkową fazę dodatnią i następującą potem bardziej długotrwałą ujemną.

    S/2009 S 1 – mały księżyc Saturna, zaobserwowany na zdjęciach zrobionych przez sondę Cassini w 2009 roku, krążący w zewnętrznej części pierścienia B. Nie jest ciałem dostatecznie dużym, aby jego przyciąganie otworzyło przerwę w pierścieniu. Brontofobia – jedna z odmian fobii. Jest nią niczym nie uzasadniony lęk i obawa przed burzą, piorunami itp. Osoba cierpiąca na brontofobię podczas burzy może dostać ataku paniki, jeżeli znajduje się sama w domu. Po kilka razy sprawdza, czy wszystkie drzwi i okna są zamknięte, boi się nawet odkręcić wodę w kranie. Brontofobia wiąże się zazwyczaj z jakimś traumatyczym zdarzeniem z przeszłości.

    Daphnis (Saturn XXXV) – jeden z małych wewnętrznych księżyców Saturna, odkryty przez sondę Cassini. Krąży w obrębie pierścienia A, w obrębie przerwy Keelera. S/2004 S 4 – tymczasowe oznaczenie przypuszczalnego księżyca Saturna, zaobserwowanego na zdjęciach zrobionych przez sondę Cassini.

    S/2004 S 3 – tymczasowe oznaczenie przypuszczalnego księżyca Saturna, zaobserwowanego na zdjęciach zrobionych przez sondę Cassini.

    Izobronta – linia na mapie łącząca miejsca, w których w tym samym czasie słychać pierwszy grzmot nadciągającej burzy.

    Methone (Saturn XXXII) – mały księżyc krążący wokół Saturna, odkryty wraz z Pallene na zdjęciach przesłanych przez sondę Cassini latem 2004 roku. Odkrycia dokonał zespół astronomów (S. Charnoz, A Brahic) pod przewodnictwem C.C. Porco.

    Dodano: 31.05.2011. 15:49  


    Najnowsze