• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • W Australii powstaje nowe polskie obserwatorium

    30.06.2011. 00:11
    opublikowane przez: Redakcja Naukowy.pl

    W australijskim obserwatorium Siding Spring stanęła kopuła teleskopu, który będzie częścią ogólnoświatowej sieci budowanej w ramach polskiego projektu "Solaris". Jednym z jego celów jest poszukiwanie planet pozasłonecznych obiegających gwiazdy podwójne.

    Podobne kopuły na półkuli południowej znajdą się w jeszcze w RPA i Argentynie. Dzięki temu obserwacje w ramach sieci będzie można prowadzić 24 godziny na dobę. Budynki o średnicy 3,5 metra mają chronić automatyczne, półmetrowe teleskopy fotometryczne, którymi będzie można zdalnie sterować. Również konstrukcja kopuł - tzw. clamshell - pozwoli na ich zdalne otwieranie i zamykanie.

    Projekt "Solaris" - którego nazwa nawiązuje do powieści Stanisława Lema o tym samym tytule - jest finansowany przez Europejską Radę ds. Badań Naukowych (European Research Council - ERC), Fundację na rzecz Nauki Polskiej (program FOCUS) oraz Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego,

    Kierownikiem projektu jest dr hab. Maciej Konacki - polski astronom pracujący obecnie w Centrum Astronomicznym im. Mikołaja Kopernika PAN w Warszawie, który ma już za sobą kilka znaczących sukcesów w dziedzinie poszukiwania i badania planet pozasłonecznych. W jego zespole znaleźli się młodzi astronomowie - Krzysztof Hełminiak, Stanisław Kozłowski, Milena Ratajczak i Piotr Sybilski.

    Sieć powstająca w ramach projektu ma umożliwić prowadzenie automatycznych obserwacji gwiazdowych par. Badanie jasności zaćmiewających się obiektów pozwoli na dokładne wyznaczenie ich fundamentalnych parametrów, a także ułatwi wykrywanie planet okrążających takie układy.

    W badaniach tych wykorzystywana jest analiza efektu skończonej prędkości światła (ang. Light Time Effect - LTE), który znajduje szerokie zastosowanie we współczesnej astronomii. Zjawisko to występuje zawsze wtedy, gdy odległość od obserwatora do miejsca, w którym zachodzi analizowane okresowe zjawisko, zmienia się w czasie.

    Przy obserwacji układów podwójnych zaćmieniowych gwiazd zmiana czasu pomiędzy kolejnymi zaćmieniami pozwala wnioskować, że może istnieć trzecie ciało powodujące zaburzenie orbit dwóch pozostałych gwiazd i ruch środka ich masy.

    Dzięki LTE odkryto pierwszego podwójnego pulsara (Taylor i Russell, 1974 rok) i pierwszą planetę pozasłoneczną (Wolszczan i Frail, 1992 rok). Obecnie LTE wykorzystuje się do poszukiwania dodatkowych planet w układach, w których inne planety są już znane i wykrywalne metodą tranzytów, oraz - tak jak w przypadku projektu "Solaris" - do poszukiwania planet w układach podwójnych zaćmieniowych.

    Więcej informacji na temat projektu można znaleźć pod adresem:  http://www.projektsolaris.pl

    PAP - Nauka w Polsce

    ast/ agt/ bsz


    Czy wiesz ĹĽe...? (beta)
    SuperWASP (Wide Angle Search for Planets) – międzynarodowy program badawczy mający na celu wyszukiwanie planet pozasłonecznych. W 2006 roku ogłoszono odkrycie pierwszej planety, która nosi nazwę WASP-1 b. Obecnie (7 lipca 2013) w Encyklopedii pozasłonecznych układów planetarnych wymienione są 72 planety odkryte w ramach tego programu, 3 z nich zostały niezależnie odkryte w ramach Projektu HATNet. HIP 5158 b – jedna z dwóch planet pozasłonecznych orbitujących wokół gwiazdy HIP 5158 w gwiazdozbiorze Wieloryba. Została odkryta w 2009 roku metodą polegającą na mierzeniu zmienności prędkości radialnych. Projekt Hungarian Automated Telescope Network (HATNet) – międzynarodowy program badawczy mający na celu wykrywanie i badanie planet pozasłonecznych metodą obserwacji tranzytów oraz badania jasnych gwiazd zmiennych. Program wykorzystuje sześć w pełni automatycznych teleskopów. Sieć rozpoczęła pracę w 2003 roku, projekt stworzyli jeszcze w 1999 r. węgierscy astronomowie z inicjatywy Bohdana Paczyńskiego; obecnie zarządza nim Harvard-Smithsonian Center for Astrophysics.

    Transiting Exoplanet Survey Satellite (TESS) — planowany teleskop kosmiczny agencji NASA, zaprojektowany w celu wyszukiwania planet pozasłonecznych metodą tranzytu. Należy do Programu Explorer, jest następcą teleskopu Kepler. Projekt realizowany przez Massachusetts Institute of Technology przy wsparciu finansowym od Google. TESS jest jednym z projektów, obok NICER, wyselekcjonowanych spośród 22 propozycji projektowych zgłoszonych do realizacji w 2011 roku. Realizacja projektu została ustalona na rok 2017. HD 102117 b – planeta orbitująca wokół gwiazdy HD 102117. Została odkryta w 2004 roku metodą pomiarów zmian prędkości radialnej. Jest małym gazowym olbrzymem, o masie poniżej 1/5 masy Jowisza. W chwili odkrycia była jedną z najmniejszych znanych planet pozasłonecznych.

    HD 37124 c – planeta pozasłoneczna okrążająca gwiazdę HD 37124. Odkryta w 2005 r. metodą pomiaru zmian prędkości radialnej gwiazdy jako trzecia planeta w tym układzie. Astronomia optyczna jest działem astronomii obserwacyjnej badającym promieniowanie elektromagnetyczne w zakresie światła widzialnego oraz pobliskich zakresów widma elektromagnetycznegopodczerwieni i ultrafioletu, docierające od ciał niebieskich. Obecnie obiektami badań astronomii optycznej są planety Układu Słonecznego, księżyce, planetoidy, gwiazdy, gromady gwiazd, mgławice i całe Galaktyki. Współczesne teleskopy nie są jeszcze w stanie obserwować (poza nielicznymi wyjątkami) planet pozasłonecznych, planowane są jednak urządzenia oraz misje kosmiczne, mające na celu takie badania (E-ELT, Terrestrial Planet Finder). Astronomia optyczna posługuje się kilkoma zasadniczymi metodami obserwacji:

    HARPS – skrót od angielskiego High Accuracy Radial velocity Planet Searcher, czyli bardzo dokładny poszukiwacz planet pozasłonecznych metodą prędkości radialnej, z dokładnością pomiarów do 1 m/s. Jest to spektrometr zainstalowany na 3,6-metrowym teleskopie w obserwatorium La Silla należącym do ESO. Prędkość radialną mierzy poprzez analizę widma gwiazd. HD 40307 g – planeta pozasłoneczna najprawdopodobniej typu superziemia, orbitująca wokół gwiazdy HD 40307. Odkryta została w 2012 metodą pomiaru zmian prędkości radialnej przy pomocy urządzenia HARPS należącego do Europejskiego Obserwatorium Południowego (ESO). Masa planety wynosi przynajmniej 7,1 masy Ziemi, krąży ona w ekosferze gwiazdy.

    Planeta okołopodwójna – planeta orbitująca wokół obu składników gwiazdy podwójnej. Nazywa się je również planetami typu P, w odróżnieniu od planet typu S, również występujących w układach podwójnych gwiazd, ale okrążających tylko jeden składnik układu.

    PlanetQuest – projekt w fazie zamkniętych testów α; ma na celu poszukiwanie planet pozasłonecznych na podstawie obserwacji z obserwatoriów optycznych.

    GJ 504 b – planeta pozasłoneczna typu gazowy olbrzym orbitująca wokół gwiazdy 59 Virginis (GJ 504). Planeta została odkryta metodą bezpośredniej obserwacji przez Teleskop Subaru, odkrycie zostało ogłoszone w 2013. Planeta ma kolor magenta, jest to druga planeta pozasłoneczna, po HD 189733 b, której kolor został zaobserwowany z Ziemi. Fast Infrared Exoplanet Spectroscopy Survey Explorer (FINESSE) – kosmiczne obserwatorium proponowane przez NASA w ramach programu Explorer, którego zadaniem byłoby badanie składu atmosfer znanych planet pozasłonecznych. Głównym urządzeniem badawczym FINESSE miał być spektrometr podczerwieni działający na długości fal od 0,7 do 5 mikrometrów i pozwalający na wykrywanie w atmosferach planet pozasłonecznych między innymi takich związków chemicznych jak woda, metan, dwutlenek węgla i tlenek węgla. Ze spektrometrem miał współpracować teleskop o aperturze 76 cm.

    Projekt Solaris – polski projekt naukowy rozpoczęty w 2010 roku przez Macieja Konackiego, mający na celu poszukiwanie egzoplanet w układach gwiazd podwójnych za pomocą sieci zrobotyzowanych teleskopów fotometrycznych. SOPHIE (Spectrographe pour l’Observation des Phénomènes des Intérieurs stellaires et des Exoplanètes) – wysokiej rozdzielczości spektrograf znajdujący się przy teleskopie zwierciadlanym o średnicy 1,93 m we francuskim obserwatorium astronomicznym Observatoire de Haute-Provence. Działa od października 2006. Spektrograf używany jest do pomiarów astrosejsmologicznych i wykrywania planet pozasłonecznych przy użyciu metody prędkości radialnej (spektroskopii dopplerowskiej).

    Dodano: 30.06.2011. 00:11  


    Najnowsze