• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Zjazd PTA: pomysł na budowę w Polsce 90-metrowego radioteleskopu

    15.09.2011. 00:19
    opublikowane przez: Redakcja Naukowy.pl

    Możliwości wybudowania w naszym kraju olbrzymiego radioteleskopu, jednego z największych na świecie - to jeden z tematów poruszanych podczas XXXV Zjazdu Polskiego Towarzystwa Astronomicznego, odbywającego się w Gdańsku.



    Obecnie największy polski radioteleskop ma średnicę 32-metrów i pracuje w Centrum Astronomii UMK w Piwnicach koło Torunia. Z kolei największe na świecie pojedyncze w pełni sterowalne anteny mają po około 100 metrów. Naukowcy z Torunia i Gdańska proponują wybudowanie w Polsce instrumentu, który znalazłby się w gronie największych na świecie.

    Według pomysłu, radioteleskop powinien mieć średnicę 90 metrów. Tego typu instrument powinien być zlokalizowany w terenie słabo zurbanizowanym, bez dużego przemysłu w pobliżu, aby zminimalizować problem zakłóceń radiowych. Jako najlepsza lokalizacja rozważane są Bory Tucholskie, a dokładniej okolice miejscowości Dębowiec.

    Koszt wybudowania takiego radioteleskopu wyniesie około 100-150 milionów złotych. Wszystkie środki na budowę mogą pochodzić ze środków Unii Europejskiej, z puli dla województw kujawsko-pomorskiego i pomorskiego. Projekt został umieszczony na Polskiej Mapie Drogowej Infrastruktury Badawczej MNSiW, który stanowi listę kluczowych projektów inwestycyjnych dla polskiej astronomii. Gwarantuje to finansowanie kosztów działania instrumentu po jego wybudowaniu. Projekt jest już także wpisany w Koncepcję Przestrzennego Zagospodarowania Polski 2030.

    "Liczymy na powtórzenie historii z Effelsbergu w Niemczech i Jodrell Bank w Wielkiej Brytanii. Tam najpierw wybudowano wielkie radioteleskopy, potem powstały bardzo silne ośrodki naukowe, które głównymi członkami wszystkich znaczących projektów radioastronomicznych na świecie" - powiedział dr Marcin Gawroński z Centrum Astronomii UMK, związany z projektem radioteleskopu.

    Radioteleskop będzie obejmować zakres częstotliwości od 0,1 GHz do 22 GHz, Zostanie wyposażony w wielowiązkowy system obserwacyjny. W odróżnieniu od istniejących dużych radioteleskopów ma być przeznaczony do wykonywania przeglądów nieba, czyli będzie stanowić swego rodzaju "radiowe OGLE" (OGLE to bardzo udany polski projekt przeglądu nieba w zakresie optycznym). Poza tym instrument znacznie zwiększy czułość EVN, ogólnoeuropejskiej sieci radioteleskopów (European VLBI Network).

    Zaplecze naukowe projektu stanowią Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu oraz Politechnika Gdańska. Nadzór nad instrumentem miałoby pełnić Narodowe Centrum Radioastronomiczne, zarządzane przez konsorcjum instytucji naukowych. Z radioteleskopem związane ma być też Centrum Inżynierii Kosmicznej. Do przyłączenia się do projektu zaproszone zostały też inne polskie ośrodki naukowe.

    Radioteleskop będzie nosić nazwę Hevelius, na cześć Jana Heweliusza, słynnego gdańskiego astronoma, którego 400. rocznicę urodzin obchodzimy w tym roku. 

    PAP - Nauka w Polsce

    ast/ agt/bsz



    Czy wiesz ĹĽe...? (beta)
    Five hundred meter Aperture Spherical Telescope (FAST) (chiń. upr.: 500米口径球面射电望远镜; pinyin: 500mǐkǒujìng qiúmiàn shèdiànwàngyuǎnjìng) – projekt budowy największego na świecie radioteleskopu w chińskiej prowincji Kuejczou, w Pingtang, w naturalnym zagłębieniu terenu. Zakłada zbudowanie radioteleskopu o pojedynczej czaszy o średnicy 500 m, będącego większym od największego obecnie Obserwatorium Arecibo o średnicy 305 m i trzy razy od niego wydajniejszym. Koszty szacowane są na 107,9 mln dolarów (700 mln yuanów). Budowę rozpoczęto w marcu 2011. Projekt Phoenix – projekt programu SETI mający na celu poszukiwanie inteligentnych istot pozaziemskich poprzez nasłuchiwanie sygnałów radiowych. Projekt Phoenix został zainaugurowany w lutym 1995 roku przez radioteleskop Parkes znajdujący się w australijskiej Nowej Południowej Walii. Między wrześniem 1996 i kwietniem 1998 używano radioteleskopu znajdującego się w Green Bank w stanie Wirginia Zachodnia. W latach 1998–2004 obserwacje prowadzono za pomocą radioteleskopu Arecibo znajdującego się w Portoryko. Very Long Baseline Array (VLBA) – system 10 radioteleskopów z centrum zdalnego sterowania (ang. Array Operations Center) położonym w Socorro w stanie Nowy Meksyk w USA, które podlega pod National Radio Astronomy Observatory. Radioteleskopy współpracują jako największy dedykowany, pełnoetatowy instrument astronomiczny, wykorzystujący technikę interferometrii wielkobazowej. Jego budowa rozpoczęła się w lutym 1986, a została ukończona w maju 1993. Pierwsza obserwacja wykorzystująca wszystkie 10 jednostek miała miejsce 29 maja 1993. Całkowity koszt budowy wyniósł 85 milionów USD.

    Europejska Sieć VLBI (ang. European VLBI Network, EVN) – europejska sieć radiowej interferometrii wielkobazowej (VLBI), która obejmuje 12 radioteleskopów znajdujących się we Francji, Wielkiej Brytanii, Hiszpanii, Holandii, Niemczech, Szwecji, Włoszech, a także w Chinach, Południowej Afryce oraz w Polsce – w Obserwatorium Astronomicznym UMK w Piwnicach. Radioteleskop Green Bank im. Roberta C. Byrda (ang. Robert C. Byrd Green Bank Telescope, GBT) – największy na świecie w pełni sterowalny radioteleskop i największa na świecie lądowa konstrukcja ruchoma. Wchodzi w skład National Radio Astronomy Observatory (NRAO); znajduje się w miejscowości Green Bank w Wirginii Zachodniej w Stanach Zjednoczonych. Teleskopowi nadano imię senatora Roberta C. Byrda.

    Square Kilometre Array (SKA) – planowana sieć radioteleskopów o całkowitej powierzchni jednego kilometra kwadratowego. Będzie działać w zakresie częstotliwości od 70 MHz do 10 GHz oraz będzie 50 razy bardziej czuła niż jakikolwiek dzisiejszy radioteleskop. Będzie to wymagało bardzo wydajnych centralnych silników obliczeniowych, a także długodystansowych połączeń o przepustowości dziesięciokrotnie większej od dzisiejszego światowego ruchu internetowego. Dzięki temu będzie można badać niebo ponad dziesięć tysięcy razy szybciej niż obecnie. Sieć SKA zostanie zbudowana na półkuli południowej w Republice Południowej Afryki i Australii, gdzie obserwacja naszej galaktyki, Drogi Mlecznej jest najprostsza i gdzie emisja interferencji elektromagnetycznej jest najmniejsza. Budowa SKA ma się rozpocząć w 2016 roku, zakończyć w 2024 roku, a w międzyczasie, w 2020 roku mają zostać przeprowadzone pierwsze obserwacje. Budżet przedsięwzięcia to 1,5 mld euro. LOFAR (LOw Frequency ARray for radio astronomy) – wieloantenowy radioteleskop wykorzystujący zjawisko interferencji fal radiowych. Urządzenie jest demonstracją technologii, które mają zostać użyte przy budowie radioteleskopu interferometrycznego Square Kilometre Array. Radioteleskop został uroczyście otworzony 12 czerwca 2010 w ceremonii z udziałem królowej Holandii Beatrix.

    Wielki Teleskop Milimetrowy (hiszp. Gran Telescopio Milimétrico GTM) – największy i najbardziej czuły (w swoim zakresie częstotliwości) radioteleskop o pojedynczej czaszy na świecie, zbudowany do obserwacji fal radiowych o długości od 0,85 do 4 mm. Posiada aktywną powierzchnię o średnicy 50 m (obecnie 32 m) i 1960 m² powierzchni czaszy. Znajduje się w stanie Puebla na szczycie wygasłego wulkanu Sierra Negra – szóstego pod względem wysokości szczytu Meksyku, na wysokości 4600 m n.p.m. Atacama Large Millimeter/submillimeter Array (ALMA) – największy na świecie interferometr radiowy znajdujący się na płaskowyżu Chajnantor w Chilijskich Andach na wysokości ok. 5000 m n.p.m. W jego skład wchodzi 66 precyzyjnie wykonanych radioteleskopów o średnicach czasz 12 i 7 metrów. Prowadzą one obserwacje w zakresie fal milimetrowych i submilimetrowych. Interferometr powstał we współpracy międzynarodowej krajów Europy, Ameryki Północnej i Azji Wschodniej, przy współudziale Chile.

    Radioastronomia – dział astronomii obserwacyjnej, zajmujący się badaniem za pomocą radioteleskopów promieniowania elektromagnetycznego w zakresie fal radiowych emitowanego przez obiekty kosmiczne. Zakres widma elektromagnetycznego będący obszarem zainteresowania radioastronomii rozciąga się od promieniowania mikrofalowego aż do ultradługich fal radiowych. Zakres ten odpowiada długości fal od poniżej 1 mm do setek metrów, od strony fal krótkich sąsiaduje on z zakresem fal podczerwonych.

    Radioteleskop – teleskop do obserwacji odległych obiektów astronomicznych z wykorzystaniem fal radiowych. W odróżnieniu od teleskopu optycznego, który pozwala na badanie wyłącznie światła docierającego do Ziemi, radioteleskop umożliwia odbiór szerszego zakresu sygnałów. Wiele obiektów astronomicznych przesłania pył, który jednak nie pochłania fal radiowych. Jednocześnie radioteleskopy mogą być łączone w większe układy, dzięki czemu ich czułość i rozdzielczość kątowa wzrasta.

    Centrum – jest najważniejszą spośród ośmiu dzielnic Starogardu Gdańskiego, jak sama nazwa wskazuje, położoną w centralnej części miasta. Stanowi główną część Starogardu Gdańskiego. Znajduje się w niej rynek i prawie wszystkie zabytki, oraz ważniejsze urzędy, np. Urząd Miasta, Starostwo Powiatowe i Urząd Gminy. W Centrum znajdują się trzy kościoły: farny pw. św. Mateusza, pw. św. Katarzyny Aleksandryjskiej i pw. św. Wojciecha; pomniki (m.in. Jana Pawła II, czy też Adama Mickiewicza); oraz główne ośrodki handlowe np. CH Kupiec, CH Carrefour, PoloMarket, Lidl oraz Empik. Centrum jest też największą i najrozleglejszą powierzchniowo jednostką terytorialną miasta. Przez dzielnicę przechodzi wybudowana niedawno Mała Obwodnica miasta.

    Dodano: 15.09.2011. 00:19  


    Najnowsze