Sekret dobrego pilota - złoty refleks i żelazny żołądek :: Artykuły / Polski Serwis Naukowy

Polecamy również:

Kampania społeczna "Postaw na zdrowie i odporność na stres"

"AIDS: ryzyko znasz- reszta zależy od ciebie"

Niebieska Karta - wyjaśnienie terminu; procedura "Niebieskie Karty"

Lek, który zamieni rannego żołnierza w "niezniszczalnego"

10 najważniejszych odkryć naukowych roku 2009 według "Science"

Sprawność maszyny, pogoda i wyszkolenie to nie jedyne kwestie kluczowe dla bezpieczeństwa latania. Nawet, jeśli to wszystko jest w najlepszym porządku, pilota w krytycznym momencie może zawieść najważniejszy partner - własny organizm. "Szacuje się, że pilot tzw. samolotu wysokomanewrowego, takiego jak MiG-29 lub F-16 doświadcza w locie przeciążeń do ok. dziewięciu g. To dużo, a przeciążenie o dużej wartości, zwłaszcza długotrwałe, może być bardzo groźne, bo doprowadza nawet do utraty przytomności" - powiedział PAP dyrektor Wojskowego Instytutu Medycyny Lotniczej (WIML) płk dr Olaf Truszczyński.

Jak dodał, w przeciętnym locie pilot myśliwca nie doświadcza przeciążeń o takiej wartości. Zwykle jest to 6-7 g. Nie oznacza to jednak, że igranie z grawitacją nie daje o sobie znać. Takie przeciążenia też sprawiają, że trudniej się oddycha, ciężej jest poruszać kończynami, zawęża się pole widzenia i pojawiają się mdłości.

Jest jeszcze gorzej, jeśli wartość przeciążenia szybko się zmienia. "Niektóre manewry, takie jak przejście z lotu wznoszącego do opadania, powodują ujemne przeciążenia. Szybkie przejście od ujemnego do dodatniego przeciążenia jest szczególnie niebezpieczne dla organizmu" - tłumaczył Truszczyński.

Każdy człowiek ma nieco inną odporność na przeciążenia. U niektórych, szczególnie wrażliwych osób, chorobę lokomocyjną wywołuje cykliczne ruszanie i hamowanie samochodu. Innym nigdy nie robi się niedobrze, ale i oni w końcu mdleją na skutek zaburzeń krążenia pod wpływem długotrwałych przeciążeń. Najlepiej żeby to, do której grupy należy pilot, okazało się zanim usiądzie on za sterami samolotu.

Dlatego kandydatów na lotników bada się najpierw "in vitro", czyli w wirówce przeciążeniowej. "Dzięki temu urządzeniu piloci mogą ćwiczyć i sprawdzać swoje reakcje na duże i szybko narastające przeciążenia" - podkreślił dyrektor WIML.

Nowa wirówka, w którą właśnie wzbogacił się instytut, umożliwia wywoływanie przeciążeń od -3 do +16 g. Kapsuła, w której znajduje się pilot krąży po obwodzie koła i może rozpędzić się do ponad 300 kilometrów na godzinę.

W tej maszynie można nie tylko sprawdzać, po ilu takich "kółkach" pilot straci przytomność. "Nasza wirówka jest jednocześnie w pełni wyposażonym symulatorem lotów" - podkreślił Truszczyński i wyjaśnił, że pilot może w niej ćwiczyć prowadzenie samolotu w realistycznych warunkach, bo obroty kabiny względem kierunku ruchu po obwodzie koła oddają przeciążenia towarzyszące wykonywanym manewrom. W kapsule wirówki zamontowana jest kabina myśliwca z wszystkimi przyrządami.

Urządzenie umożliwia więc pilotowi sprawdzenie się w sytuacjach ekstremalnych (np. w przypadku awarii samolotu), czego z oczywistych względów nie ćwiczy się w prawdziwej maszynie. Każdy pilot przechodzi szkolenie na wypadek możliwych usterek lub uszkodzeń swojej maszyny i musi znać procedurę działania w takiej sytuacji. Czym innym jest jednak wiedza, co należy zrobić, a czym innym zastosowanie jej w praktyce, kiedy czasu jest mało, a stres i przeciążenia utrudniają poruszanie się, koncentrację i swobodne oddychanie.

Nawet, gdy sytuacja jest już beznadziejna i pilot nie może uratować myśliwca, a jedyną szansą dla niego jest użycie katapulty, trzeba przemyśleć i zrobić wiele rzeczy. Po pierwsze maszyna powinna znaleźć się nad miejscem, na który może spaść nie narażając życia nikogo. Pilot powinien też zastanowić się, gdzie sam spadnie po katapultowaniu, bo od tego może zależeć jego życie. Na wszystkie decyzje i próbę ich realizacji ma zazwyczaj sekundy. Trening na sucho może więc być bezcenny.

"W tej chwili możemy w naszej wirówce zamontować kabinę myśliwca MiG-29 lub F-16. Nic nie stoi jednak na przeszkodzie, żebyśmy w przyszłości używali oprócz niech kabiny jakiegoś innego samolotu, który siły powietrzne zakupią, np. samolotu szkolno-bojowego" - powiedział dyrektor WIML.

Jak wyjaśnił, każdy pilot musi raz na jakiś czas przechodzić badania i ćwiczenia w wirówce. "Czas odstępu między takimi badaniami zależy od liczby wylatanych godzin i waha się od roku do trzech lat. Zasada jest taka, że im mniej ktoś lata, tym częściej potrzebuje kontroli i ćwiczeń" - zaznaczył.

Nowa wirówka zostanie uroczyście otwarta 19 września w warszawskiej siedzibie WIML.

PAP - Nauka w Polsce, Urszula Rybicka

agt/bsz

komentuj publikację

Czy wiesz że...?

wersja BETA

Red-out to zjawisko utraty przez pilota statku powietrznego przytomności w wyniku napłynięcia krwi do górnej części ciała (szczególnie do głowy i mózgu). Pilot doświadcza red-outu w wyniku działania przeciążenia przy manewrach "przez brzuch" samolotu. pełny tekst

Black-out to zjawisko utraty przez pilota statku powietrznego przytomności, w wyniku odpłynięcia krwi z górnej części ciała (szczególnie z mózgu) ku dołowi. Pilot doświadcza black-outu w wyniku działania przeciążenia przy manewrach wykonywanych "przez plecy" samolotu. pełny tekst

Pętla to najstarsza figura akrobacji lotniczej. Polega ona na zatoczeniu kręgu w pionie (w jednej płaszczyźnie). Sterowanie polega na użyciu jedynie drążka sterowego i sprzężonego z nim steru wysokości. Pętlę dzielimy na klasyczną i odwróconą. W pętli klasycznej głowa pilota jest skierowana do środka zataczanego okręgu, występują w niej przeciążenia dodatnie. W pętli odwróconej (inaczej plecowej) głowa pilota jest na zewnątrz zataczanego kręgu, występują w niej przeciążenia ujemne. Przeciążenie jest największe w momencie wprowadzania tej figury i jej kończenia. Pętlę może wykonać przystosowany do tego samolot,szybowiec a nawet niektóre śmigłowce. pełny tekst

Pętla to najstarsza figura akrobacji lotniczej. Polega ona na zatoczeniu kręgu w pionie (w jednej płaszczyźnie). Sterowanie polega na użyciu jedynie drążka sterowego i sprzężonego z nim steru wysokości. Pętlę dzielimy na klasyczną i odwróconą. W pętli klasycznej głowa pilota jest skierowana do środka zataczanego okręgu, występują w niej przeciążenia dodatnie. W pętli odwróconej (inaczej plecowej) głowa pilota jest na zewnątrz zataczanego kręgu, występują w niej przeciążenia ujemne. Przeciążenie jest największe w momencie wprowadzania tej figury i jej kończenia. Pętlę może wykonać przystosowany do tego samolot, szybowiec a nawet niektóre śmigłowce. pełny tekst

Badania w locie (równoważnie oblot, lot doświadczalny) to szczególna odmiana lotu podczas której pilot doświadczalny (czasami pilot liniowy mający stosowne uprawnienia) bada właściwości i zachowanie się statku powietrznego celem wykrycia i zdiagnozowania ewentualnych nieprawidłowości w zakresie stateczności, sterowności, obciążeń i osiągów, charakterystyki przeciągnięcia i korkociągu, drgań, zgodności z przepisami (np. FAR), przed dopuszczeniem statku powietrznego do eksploatacji. pełny tekst

Moduł "Czy wiesz że...?" (wersja testowa, beta): definicje/pojęcia wygenerowane w obrębie tego modułu pochodzą z Wikipedii i udostępniane są na licencji Creative Commons: uznanie autorstwa, na tych samych warunkach, z możliwością obowiązywania dodatkowych ograniczeń. Dostęp do pełnej wersji każdego hasła (oraz dokładnch informacji na temat licencji, autora oraz edycji) możliwy jest po kliknięciu w odnośnik opisany jako "pełny tekst".