• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Badania: mieszkańcy poprzemysłowego Śląska żyją przeszłością

    01.02.2011. 00:35
    opublikowane przez: Redakcja Naukowy.pl

    Mieszkańcy starych regionów przemysłowych z woj. śląskiego idealizują przeszłość; dominuje wśród nich syndrom rozżalenia i tęsknota za utraconą wspólnotą oraz odwrócenie od polityki krajowej. Ich postawę można porównać do ślimaka schowanego w swojej muszli. To najważniejsze obserwacje naukowców z Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach, którzy na przykładzie osiedli w Rudzie Śląskiej, Będzinie i Dąbrowie Górniczej opisują przeobrażenia towarzyszące restrukturyzacji ekonomicznej w regionach zdominowanych przez przemysł ciężki.

    Prace prowadzone są przez zespół Zakładu Badań Kultury Współczesnej Instytutu Socjologii UŚ, pod kierunkiem prof. Kazimiery Wódz. To część finansowanego przez Unię Europejską projektu SPHERE, w ramach którego badane są przemiany kultury i tożsamości społecznej w starych regionach przemysłowych, poddawanych procesom restrukturyzacji ekonomicznej w różnych krajach.

    We wrześniu ubiegłego roku na Wydziale Nauk Społecznych UŚ spotkał się międzynarodowy zespół badawczy, realizujący projekt SPHERE. Goście z zagranicy mieli okazję obejrzeć osiedla Kaufhaus i Godula w Rudzie Śląskiej oraz Koszelew i Ksawera na pograniczu Będzina i Dąbrowy Górniczej. To właśnie tam zespół pod kierunkiem prof. Wódz analizuje przeobrażenia charakteru pracy, społeczności lokalnych i krajobrazu kulturowego.

    ,,Specyfika polska polega na tym, że proces dostosowania tych miejsc do nowej rzeczywistości trwa stosunkowo krótko, około dziesięciu lat. Po upadku przemysłu ciężkiego, na Śląsku dopiero od niedawna korzystamy z funduszy unijnych i programów, które mają pomóc w przeobrażeniu tego typu miejsc" - wyjaśniła prof. Wódz.

    ,,Ale to następuje bardzo wolno. Ich mieszkańcom usunął się grunt pod nogami, więc schowali się, jak ślimaki w skorupie i dopiero od niedawna powoli wysuwają różki" - dodała obrazowo.

    Z obserwacji badaczy wynika, że mieszkańcy idealizują i mitologizują przeszłość. Przed laty wokół kopalni czy huty kręciło się całe życie, także to kulturalne czy sportowe, z rozrzewnieniem wspomina się festyny zakładowe. ,,Dominuje syndrom rozżalenia i tęsknota za utraconą wspólnotą oraz totalne odwrócenie od polityki, tej na najwyższym, ogólnokrajowym szczeblu. Utrata pracy i podstaw bytu dla ludzi tam mieszkających były jak koniec świata" - relacjonuje kierownik zespołu.

    Badania napotkały też na pewien poważny techniczny problem: o ile badani chcieli rozmawiać i opowiadać, o tyle nie pozwalali fotografować swoich mieszkań. ,,Poziom nieufności jest w tej sferze bardzo wysoki. W innych krajach, może poza Turcją, taka postawa to rzadkość" - oceniła prof. Wódz.

    Badania nie ograniczyły się tylko do rejestracji odczuć mieszkańców obserwowanych osiedli, objęły też inne środowiska i punkty wiedzenia - związkowców w zakładach pracy, ekspertów, specjalistów od rewitalizacji, architektów. To pozwoli na szerszy kontekst badanych problemów, a także nakreśli różne wizje rozwiązań.

    Naukowcy zapowiadają, że zwieńczeniem ich badań będzie stworzenie wielowymiarowego opisu zmian, towarzyszących restrukturyzacji. Efektem mają być cztery raporty tematyczne i szereg innych publikacji. Pierwsza z nich, w języku angielskim, ukaże się już wkrótce. W przygotowaniu jest także opracowanie w języku polskim.

    Najbardziej spektakularnym owocem badań ma być międzynarodowa objazdowa wystawa zdjęć, którą będzie można zobaczyć jeszcze w tym roku m.in. w Bibliotece Śląskiej w Katowicach. Polską dokumentację fotograficzną przygotowuje znany i wielokrotnie nagradzany śląski fotoreporter Arkadiusz Gola.

    Prof. Wódz nie ma wątpliwości, że wyniki projektu znajdą praktyczne zastosowanie. ,,Jest wiele środowisk autentycznie zainteresowanych skutkami przekształceń przestrzeni i ich wpływem na funkcjonowanie społeczności lokalnej, zamieszkującej dany obszar miasta. Taka wiedza jest niezbędna władzom samorządowym i wojewódzkim, architektom czy urbanistom dla skutecznego planowania i prowadzenia działań rewitalizacyjnych" - przekonuje.

    Badacze przekonują, że kluczem do pomyślnej transformacji - która stała się udziałem Manchesteru czy Zagłębia Ruhry - jest myślenie kompleksowe i jednoczesne przeobrażenia przestrzeni, profilu pracy i kultury. Ważne, by do wszystkich zmian włączyć lokalne społeczności, zdobyć ich akceptację, tak by mogli się z nimi identyfikować. Sztuczne, obce i narzucone rozwiązania się nie przyjmą - podkreślają naukowcy.

    Poza Polską badania w ramach projektu SPHERE zrealizowano we Francji, Hiszpanii, Niemczech, Turcji i Wielkiej Brytanii. KON

    PAP - Nauka w Polsce

     ls/ ura/bsz



    Czy wiesz ĹĽe...? (beta)

    Leszek Korporowicz - socjolog. Profesor Instytutu Bliskiego i Dalekiego Wschodu Uniwersytetu Jagiellońskiego, Wydziału Nauk Społecznych Szkoły Wyższej im. Bogdana Jańskiego oraz Katedry Stosowanych Nauk Społecznych Politechniki Śląskiej. W latach 2010-2012 dyrektor Instytutu Bliskiego i Dalekiego Wschodu Uniwersytetu Jagiellońskiego. Od 1983 do 2008 r. pracownik naukowy w Zakładzie Socjologii Kultury Instytutu Socjologii Uniwersytetu Warszawskiego. Uczeń i współpracownik jednej z najbardziej cenionych postaci współczesnej polskiej socjologii, prof. Antoniny Kłoskowskiej. Praca doktorska opublikowana przez Oficynę Naukową w 1993 r. pt. Tworzenie sensu. Język, kultura, komunikacja. Praca habilitacyjna opublikowana przez Instytut Socjologii w 1996 r. pt. Osobowość i komunikacja w społeczeństwie transformacji podejmowała problematykę kulturowych wymiarów globalizacji, wielokulturowości. Autor prowadzi w Zakładzie Socjologii Kultury badań nad komunikacją międzykulturową, przeobrażeniami wartości społecznych oraz nad dynamiką rozwoju kulturowego jednostki oraz grup, procesami kształtowania tożsamości kulturowej. W latach dziewięćdziesiątych prof. Korporowicz uczestniczył w rozwoju polskich badań ewaluacyjnych (studiów nad badaniem wartości i skuteczności programów społecznych). Pod jego redakcją ukazała się wydana przez Oficynę Naukową w 1997 r. praca pt. Ewaluacja w edukacji; inicjował powstanie Polskiego Towarzystwa Ewaluacyjnego. Do 2009 roku był prorektorem Szkoły Wyższej im. Bogdana Jańskiego.

    Stowarzyszenie Osób Narodowości Śląskiej - organizacja skupiająca osoby deklarujące m.in chęć pracy na rzecz rozbudzania i ugruntowywania świadomości narodowej Ślązaków, odrodzenia kultury śląskiej, propagowania wiedzy o Śląsku oraz kształtowania wśród ludności Śląska postawy obywatelskiej. Stowarzyszenie jest organizacją nienastawioną na zysk i opiera swoją działalność na pracy społecznej członków.

    Edmund Rosner (ur. 12 maja 1930, zm. 17 maja 1998) – prof. dr hab., polonista, germanista, historyk literatury, od 1972 związany z Filią Uniwersytetu Śląskiego w Cieszynie, wieloletni pracownik Zakładu Animacji Społeczno-Kulturalnej, były dyrektor Instytutu Nauk Społecznych i Nauk o Kulturze.

    Biblioteka Śląska w Katowicach – biblioteka publiczna i wojewódzka o statusie naukowym, samorządowa jednostka kultury. Gromadzi, opracowuje i udostępnia różnorodne zbiory, ze szczególnym uwzględnieniem piśmiennictwa dotyczącego Śląska i Zagłębia Dąbrowskiego oraz nauk społecznych i humanistycznych. Książnica śląska jest jedną z piętnastu bibliotek w Polsce, które mają prawo do egzemplarza obowiązkowego wszystkich publikacji ukazujących się w kraju. Dzięki temu jej księgozbiór jest na bieżąco uzupełniany o nowości wydawnicze i może służyć jako podstawa źródłowa do badań prowadzonych w ośrodkach akademickich.

    Biblioteka Śląska w Katowicach – biblioteka publiczna i wojewódzka o statusie naukowym, samorządowa jednostka kultury. Gromadzi, opracowuje i udostępnia różnorodne zbiory, ze szczególnym uwzględnieniem piśmiennictwa dotyczącego Śląska i Zagłębia Dąbrowskiego oraz nauk społecznych i humanistycznych. Książnica śląska jest jedną z piętnastu bibliotek w Polsce, które mają prawo do egzemplarza obowiązkowego wszystkich publikacji ukazujących się w kraju. Dzięki temu jej księgozbiór jest na bieżąco uzupełniany o nowości wydawnicze i może służyć jako podstawa źródłowa do badań prowadzonych w ośrodkach akademickich.

    Prewencja rentowa - działanie prowadzone przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych mające na celu leczenie ludzi pobierających od dłuższego czasu (min. 30 dni) zasiłek dla bezrobotnych i mających realną szansę na odzyskanie zdolności do pracy. Najczęściej są to ludzie cierpiący na choroby układu krążenia lub schorzenia układu ruchu. ZUS ma za zadanie wspierać ubezpieczonych, aby zminimalizować wydatki na świadczenia z tytułu niezdolności do pracy. W tym orzeka, a następnie kieruje na rehabilitację leczniczą i pokrywa część kosztów tej rehabilitacji. Zadaniem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest również przeprowadzanie badań na temat przyczyn inwalidztwa (wynikłego z tytułu wypadków przy pracy lub chorób zawodowych) oraz finansowe wspieranie badań naukowych dotyczących tych kwestii.

    Polityka naukowa definiowana jest jako działalność państwa oraz innych instytucji publicznych mająca na celu takie wpływanie na naukę, które w sposób optymalny przyczyni się do wzrostu gospodarczego i rozwoju społecznego przy jak najlepszym wykorzystaniu środków na badania naukowe. Często do szeroko rozumianej polityki naukowej zalicza się także politykę innowacyjną, której zadaniem jest wprowadzanie wyników badań naukowych, wynalazków i usprawnień do praktyki gospodarczej. Jest to jedna z najmłodszych dziedzin polityki gospodarczej, ukształtowała się dopiero w latach pięćdziesiątych ubiegłego stulecia. Przełomową datą jest rok 1935, kiedy to wydano pracę J.D.Bernala pt. "The Social Function of Science"("Społeczna funkcja nauki"), ujmującą całościowo problemy nauki we współczesnym świecie. W 1967r. we Frascati(Włochy) odbyła się konferencja przedstawicieli krajów skupionych w OECD, w trakcie której wypracowano wiele zaleceń i definicji dotyczących polityki naukowej, będących podstawą obecnego rozwoju tej dziedziny. Dzięki ustaleniom z 1967r. w wielu krajach, także w krajach rozwijających się, utworzono organy decyzyjne a szczeblu rządowym odpowiedzialne za politykę naukową.

    Dodano: 01.02.2011. 00:35  


    Najnowsze