• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Doktoraty dla Mazowsza: Krzysztof Kaleta analizuje sądownictwo w demokracji

    23.03.2011. 00:47
    opublikowane przez: Redakcja Naukowy.pl

    Słyszymy o kryzysie legitymizacji władzy we współczesnej demokracji. Reakcje na to zjawisko są dwojakie. Z jednej strony dochodzą do głosu siły populistyczne, z drugiej można zaobserwować tendencje technokratyczne. Ile rządów ludu, a ile rządów prawa w demokracji? - odpowiedzi na to pytanie poszukuje w swoich badaniach Krzysztof J. Kaleta z Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego. Jego projekt doktorski został wyróżniony w programie stypendialnym "Doktoraty dla Mazowsza".

    Jak tłumaczy w rozmowie z PAP laureat konkursu, centralną instytucją współczesnych systemów politycznych są sądy konstytucyjne nazywane niekiedy "stolicami prawa". Tu dochodzi do rozstrzygania najistotniejszych spraw publicznych, zarówno tych dotyczących wartości, jak i związanych z konkretnymi interesami. Rodzi to naturalne napięcia na linii parlament-sąd konstytucyjny.

    "Spory te stają się coraz bardziej zauważalne. Tymczasem obie instytucje reprezentują nieredukowalne wartości w demokracji. Z jednej strony demokratycznie kreowana polityka w parlamencie stanowi wyraz naszej wolności, autonomii prawodawczej, szansę politycznej ekspresji. Z drugiej zaś prawo, w szczególności konstytucja, stanowi ramy, w których polityka ta może się realizować, dając gwarancję równego poszanowania praw wszystkich członków wspólnoty" - ocenia Krzysztof J. Kaleta.

    Badacz zastanawia się, jak powinny wyglądać relacje instytucjonalne między parlamentem a sądem konstytucyjnym. Chce m.in. znaleźć odpowiedź na pytanie, jakich sędziów potrzebujemy - kontrolerów procedur składających się na zasadę podziału władzy, strażników praw podstawowych czy moderatorów publicznego dyskursu.

    Jego zdaniem, pytanie o uzasadnienie funkcjonowania sądownictwa konstytucyjnego w warunkach ustroju demokratycznego nie ma jedynie wymiaru teoretycznego. Jest to istotny problem ustrojowy. Przekłada się on na funkcjonalność i operatywność współczesnych systemów rządów, które przewidują kontrolę konstytucyjności prawa.

    "Badania, które prowadzę, stawiają otwarcie jeden z najistotniejszych, ale i najbardziej kontrowersyjnych problemów współczesnych demokracji. Chodzi o poszukiwania modelu władzy sądowniczej odpowiadającego wyzwaniom współczesności" - mówi rozmówca PAP.

    Dodaje, że dla zrozumienia zachodzących współcześnie procesów transformacyjnych istotne jest pojęcie dialogu. Dialog może stanowić ważny element konstytucyjnej kultury prawnej rozumianej jako sfera regulacji dotyczących konstytucyjnych praw podstawowych.

    W opinii Krzysztofa J. Kalety, warto inwestować w badania nad teorią i praktyką demokracji oraz najlepszym kształtem rozwiązań instytucjonalnych.

    "Potrzebujemy refleksji nad państwem, by projektować takie rozwiązania instytucjonalne, które w najbardziej efektywny sposób absorbowałyby potencjał społeczeństwa obywatelskiego. Dotyczy to także sfery nauki i gospodarki. Sądy konstytucyjne mogą stanowić istotny element dobrego zarządzania w sferze publicznej. To zaś, choćby w odniesieniu do gospodarki, obniża koszty funkcjonowania podmiotów na rynku" - uzasadnia doktorant.

    Naukowiec obserwuje powszechne rozczarowanie polityką, nieufność wobec struktur państwa, w tym tych najistotniejszych tzn. sądowych. Jego zdaniem, nie istnieje coś tak cennego z punktu widzenia łączności między państwem a społeczeństwem, jak dyskurs publiczny. Uważa też, że obniżają się standardy kultury politycznej, a wszystko to prowadzi do obniżenia autorytetu władzy, która przestaje być wiarygodnym partnerem dla społeczeństwa obywatelskiego czy sektora gospodarczego.

    "Konstytucja nie powinna stanowić martwego decorum, ale żywy projekt, który rozwijamy w drodze dialogu społecznego. Promowana w pracy idea dialogu konstytucyjnego może stać się instrumentem gwarantującym pogłębienie współdziałania władz publicznych oraz integrację władzy z instytucjami społeczeństwa obywatelskiego, przyczyniając się tym samym do podniesienia jakości demokracji" - postuluje laureat programu "Doktoraty dla Mazowsza".

    W tym kontekście głównym zadaniem sędziów konstytucyjnych powinna być, według Kalety, troska o utrzymanie odpowiedniego poziomu dyskursu prawnego wokół najistotniejszych kwestii konstytucyjnych. Sędziowie nie mogą być monopolistami w tym dyskursie, muszą natomiast uwzględniać racje formułowane przez parlament, opinię publiczną i instytucje społeczeństwa obywatelskiego.

    Krzysztof J. Kaleta bardzo ceni sobie stypendium otrzymane w ramach "Doktoratów dla Mazowsza". Podkreśla, że nauka, w szczególności dobra humanistyka, może powstawać tylko wówczas, gdy badacz dużo więcej czyta niż pisze. A to wymaga czasu i zaangażowania.

    "Stypendium pozwoliło mi skoncentrować wysiłki na przygotowaniu pracy, co sprawiło, że dziś jest ona na ukończeniu. Po drodze mogłem zaangażować się w wiele interesujących projektów, zobaczyć, jak na sprawy, którymi się zajmuję, patrzą uczeni za granicą. Tego typu stypendia to przede wszystkim czytelny sygnał, że warto postawić na naukę, że nauka nie musi oznaczać wyrzeczeń w życiu osobistym. To ważny impuls do zmian systemowych w szkolnictwie wyższym" - ocenia.

    Projekt "Doktoraty dla Mazowsza" jest realizowany przez Centrum Otwartej i Multimedialnej Edukacji UW i współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego. Więcej na ten temat w serwisie Nauka w Polsce tutaj.

    PAP - Nauka w Polsce, Karolina Olszewska

    agt/bsz


    Czy wiesz ĹĽe...? (beta)

    Liberalizm – pogląd skupiający się na relacjach państwo - społeczeństwo. Istotne znaczenie zajmuje w nim polityka wewnętrzna, indywidualne prawa jednostek oraz zapewnienie własności prywatnej. Ogranicza użycie siły dla własnego interesu, opowiadając się za stosowaniem standardów etycznych i prawa międzynarodowego publicznego w polityce zagranicznej. Liberalizm zwraca uwagę na sposoby harmonizacji interesów między państwami. Uważa, że celem państwa jest zagwarantowanie praw jednostki jako członka społeczeństwa. Liberalizm uznaje istnienie międzynarodowej anarchii, czyli braku instytucji regulujących stosunki między państwami. Zdaniem liberałów rozwój świata ma charakter liniowy i stopniowy oraz następuje na skutek kulminacji międzynarodowej współpracy. Liberalizm jest postępowy, kładzie nacisk na wzmocnienie edukacji, rozwój społeczeństwa obywatelskiego i rozwój gospodarczy oraz reformy instytucjonalne.

    Państwo liberalno-demokratyczne - polityczna organizacja społeczeństwa kapitalistycznego zapewniająca minimum demokracji dla społeczeństwa oraz minimum wolności jednostek. Charakteryzuje się wykształceniem struktur społeczeństwa obywatelskiego lub inaczej mówiąc społeczeństwa otwartego.

    Państwo liberalno-demokratyczne - polityczna organizacja społeczeństwa kapitalistycznego zapewniająca minimum demokracji dla społeczeństwa oraz minimum wolności jednostek. Charakteryzuje się wykształceniem struktur społeczeństwa obywatelskiego lub inaczej mówiąc społeczeństwa otwartego.

    Społeczeństwo polityczne to sfera politycznej aktywności jednostek, w ramach której kształtowane są relacje (wzajemny wpływ) pomiędzy obywatelami oraz rządem, zarówno centralnym jak i lokalnym (samorządem). Koncepcja ta stanowiła istotny element nowoczesnych analiz społeczno-politycznych, czego głównymi przedstawicielami byli Alexis de Tocqueville (O demokracji w Ameryce) oraz Karol Marks (Przyczynek do krytyki heglowskiej filozofii prawa).

    Subsydiarność – zasada, według której każdy szczebel władzy powinien realizować tylko te zadania, które nie mogą być skutecznie zrealizowane przez szczebel niższy lub same jednostki działające w ramach społeczeństwa. Zasada subsydiarności, zwana też zasadą pomocniczości, jest ważnym elementem katolickiej nauki społecznej, a sama idea sięga swymi korzeniami czasów starożytnych.

    Fundacja Panoptykon – polska organizacja pozarządowa, której celem jest ochrona podstawowych wolności wobec zagrożeń związanych z rozwojem współczesnych technik nadzoru nad społeczeństwem. Działalność Fundacji wpisuje się w szerszy nurt badania i reagowania na zjawisko "społeczeństwa nadzorowanego".

    Subsydiarność – zasada, według której każdy szczebel władzy powinien realizować tylko te zadania, które nie mogą być skutecznie zrealizowane przez szczebel niższy lub same jednostki działające w ramach społeczeństwa. Zasada subsydiarności, zwana też zasadą pomocniczości, jest ważnym elementem katolickiej nauki społecznej, a sama idea sięga swymi korzeniami czasów starożytnych.

    Dodano: 23.03.2011. 00:47  


    Najnowsze