• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Dzwon, który obwieszcza najważniejsze chwile polskiej historii

    17.04.2010. 21:09
    opublikowane przez: Redakcja Naukowy.pl

    Dzwon Zygmunta - umieszczony na Wieży Zygmuntowskiej Katedry Wawelskiej - dzwonił przy królewskich koronacjach i pogrzebach, wyborze Karola Wojtyły na papieża i po jego śmierci. W niedzielę zabrzmi ponownie podczas przemarszu konduktu żałobnego Lecha i Marii Kaczyńskich.

    "Dzwon zabrzmiał m.in. kiedy Karol Wojtyła został wybrany papieżem. To było przejmujące przeżycie. Komuniści nie cieszyli się z wyboru kardynała Wojtyły, ale Kościół dzięki swojej niezależności mógł obwieścić światu tę nowinę m.in. przy pomocy Dzwonu Zygmunta" - powiedział PAP Marek Stremecki z Muzeum Historii Polski.

    "Zygmunt" dzwonił również na początku lat 60., kiedy do Krakowa wróciły słynne wawelskie arrasy. Jednak, każdy kto chce usłyszeć jego dźwięk może pojechać do Krakowa np. w Nowy Rok, Święto Niepodległości, Boże Narodzenie czy Wielkanoc. Jak można przeczytać na stronie internetowej Katedry Wawelskiej, w 2010 roku Dzwon - oprócz wyjątkowych i nieplanowanych momentów - ma zadzwonić 29 razy.

    "Słyszałem Dzwon Zygmunta kiedy Jan Paweł II był w Katedrze Wawelskiej, podczas pielgrzymki w 1997 r. On ma nieprawdopodobny dźwięk. To jest dźwięk niemetaliczny, bardzo łagodny, a zarazem głęboki" - opisuje Stremecki.

    Przy odpowiednich warunkach pogodowych odgłos Dzwonu Zygmunta można usłyszeć w całym Krakowie. Stremecki zaznacza, że dźwięk niesie się w wyjątkowy sposób. "Można odnieść wrażenie ciągłości dźwięku, to nie jest odgłos staccato. +Zygmunt+ nie dzwoni, a brzmi" - mówi.

    Dzwon Zygmunta przez wiele lat był największym dzwonem w Polsce. Obecnie pod względem wielkości ustępuje jedynie dzwonowi Bazyliki w Licheniu. Jak podaje strona internetowa Katedry na Wawelu, "Zygmunt" waży ponad 12 ton, jego serce jest długie na 220 centymetrów, a on sam wysoki na 460 centymetrów. Długość dzwonienia została określona w 1888 roku i wynosi 8 minut. Jednak w wyjątkowych okazjach może dzwonić dłużej.

    Po raz pierwszy dźwięk dzwonu można było usłyszeć 13 lipca 1521 r., w rok po jego odlaniu przez Hansa Behema - ludwisarza z Norymbergii. Fundatorem dzwonu był król Zygmunt I Stary. O historii "Zygmunta" informuje m.in. inskrypcja zapisana po łacinie, która przetłumaczona na język polski brzmi: "Bogu najlepszemu, największemu i Dziewicy Bogarodzicy, świętym patronom swoim, znakomity Zygmunt król Polski ten dzwon godny wielkości umysłu i czynów swoich kazał wykonać roku zbawienia 1520".

    "O tym kiedy dzwoni Dzwon Zygmunta decyduje metropolita krakowski, który zwołuje dzwonników" - tłumaczy Stremecki. "Dzwonnicy to osoby świeckie, jest ich około 30 i mają nawet swoje bractwo" - wyjaśnia. W XVI wieku, dzwonnikami byli jednak świątnicy katedralni, potem przez kolejnych kilka wieków - członkowie cechu cieśli krakowskich, a następnie pracownicy Wzgórza Wawelskiego.

    Katedra na Wawelu podaje, że najstarsi z nich dzwonią już od ponad czterdziestu lat. Najmłodsi praktykują od lat kilku. Ta zaszczytna funkcja przechodzi przeważnie z ojca na syna. Zajęcie to wymaga bardzo dużego wysiłku.

    "Widziałem dzwonników w pracy, gdy Jan Paweł II był w Katedrze, byli wykończeni" - potwierdza Stremecki. "Podczas niedzielnego pogrzebu prezydenta dzwon będzie dzwonił przez całą drogę konduktu, dlatego dzwonnicy będą musieli się zmieniać, nie będą w stanie wytrzymać tego fizycznie" - wyjaśnia.

    Jak powiedział, przez wieki nikt Dzwonu Zygmunta specjalnie nie naruszył, nigdy też nie spadł. "Zmieniało się jedynie jego serce, które samo z siebie pękało kilkakrotnie" - dodał rozmówca PAP. W XIX w. serce "Zygmunta" pękło trzy razy. Pierwsza informacja o tym pojawiła się na początku 1860 r. Kolejny raz serce Dzwonu pękło w 1866 r., a potem w 1876. Najnowsze serce "Zygmunt" zyskał w 2001 r.

    Oprócz "Zygmunta" w Katedrze Wawelskiej znajduje się dziewięć innych dzwonów. Na wieży Zygmuntowskiej są to: Dzwon "Wacław" zwany Głownikiem, "Kardynał", "Urban" i "Stanisław". Trzy dzwony: "Zbyszko", "Herman" - najstarszy dzwon Katedry Wawelskiej z 1271 r. i "Maciek" - dzwon najmłodszy, zawieszono na Wieży Srebrnych Dzwonów. Na Wieży Zegarowej umieszczono dwa dzwony zegarowe, które wybijają godziny i kwadranse.

    PAP - Nauka w Polsce, Ewelina Krajczyńska

    kap/


    Czy wiesz ĹĽe...? (beta)
    Dzwon Zygmunt – najsłynniejszy polski dzwon, powszechnie, acz nieprawidłowo nazywany Dzwonem Zygmunta. Znajduje się na Wieży Zygmuntowskiej w północnej części katedry wawelskiej w Krakowie. Ufundowany przez Zygmunta I Starego, nazwany jego imieniem. Serce dzwonu – zawieszony we wnętrzu klasycznego dzwonu ciężar, który kołysząc się w jego wnętrzu (bądź wisząc bezwładnie, podczas gdy kołysze się sam dzwon) uderza w czaszę dzwonu wydając dźwięk. Serce dzwonu wykonane jest z miękkiej, kutej stali tak, aby uderzając w pierścień dzwonu (najgrubszą część) nie niszczył go. Dla uzyskania poprawnego dźwięku istotne jest właściwe ukształtowanie serca oraz jego zawieszenie. Tuba Dei (Trąba Boża) – największy średniowieczny dzwon w Polsce i jeden z największych średniowiecznych dzwonów kołysanych w Europie Środkowej. Znajduje się w Katedrze św. Janów w Toruniu. Odlany został w Toruniu, przez miejscowego ludwisarza Marcina Schmidta. Zawieszono go w 1500 r. Do chwili powstania dzwonu Zygmunt był największym dzwonem w Polsce. Obecnie trzeci co do wielkości dzwon w Polsce po Dzwonie Maryja Bogurodzica i Dzwonie Zygmunt.

    Zawieszenie dzwonu Zygmunta właśc. Zawieszenie dzwonu Zygmunta na wieży katedry w r. 1521 w Krakowie (94x189 cm) – obraz Jana Matejki.
    Bubieniec (z ros. бубенец, forma zdrobniała bubienczik (бубенчик) – niewielka, kulista, wykonana zwykle z metalu dzwoniąca forma, z małą, swobodną kulką w środku, uderzającą w metal i pełniącą przez to funkcję serca dzwonu. Bombkowata forma zwykle ma niewielką szczelinę, aby dźwięk rozchodził się na zewnątrz, jednak na tyle wąską, aby uderzająca kulka nie wypadła. W Polsce bubieńce określane są zwykle jako dzwoneczki, różnią się jednak zasadniczo od dzwoneczków brakiem dzwonowatego kształtu i głuchym dźwiękiem.

    Dzwon okrętowy – rodzaj dzwonu używanego na jednostkach pływających do celów sygnalizacyjnych. Wybija się przy jego użyciu tzw. szklanki oraz sygnały mgłowe, poruszając serce dzwonu za pomocą ringabuliny. Mimo że funkcje te na wielu dużych jednostkach przejęły praktycznie urządzenia elektryczne lub pneumatyczne, w dalszym ciągu, zgodnie z MPZZM wymagana jest jego instalacja. Z dzwonem okrętowym wiąże się wiele morskich tradycji (m.in. zdjęcie bandery oraz dzwonu to ostatnie czynności, które kończą życie statku. Jerzy – to czwarty pod względem wielkości, po Dzwonie Maryja Bogurodzica, Dzwonie Zygmunt i Dzwonie Tuba Dei, dzwon w Polsce, znajdujący się w Licheniu, w pobliżu kościoła św. Doroty.

    Dzwon Mingwan – największy działający dzwon na świecie. Dzwon znajduje się w Mingwan w birmańskiej prowincji Sikong, mieście położonym około 11 km na północ od Mandalaj, na zachodnim brzegu rzeki Irawadi. Odlewanie dzwonu zaczęto w roku 1808, zakończono w 1810. Waga dzwonu wynosi 90 ton, jakkolwiek w różnych źródłach podaję się różną jej wartość, według niektórych aż 321 ton. W birmańskiej mierze określa się ją jako 55555 jednostek zwanych viss lub peiktha (1 viss = 1,63 kg). Ringabulina – lina umocowana do serca dzwonu okrętowego, umożliwiający wybijanie szklanek lub bicie w dzwon w innych celach. Przeważnie ozdobnie zapleciona. Jest to najkrótsza lina w olinowaniu jednostek pływających.

    Dzwon Grzesznika – 113-cetnarowy (ok. 5,8 ton) dzwon, zawieszony w 1386 (prawdopodobnie 17 lipca) w południowej wieży Katedry św. Marii Magdaleny we Wrocławiu. Miał wysokość 180 cm, obwód 6,3 metra i grał ton H; do jego rozkołysania potrzeba było ponad pół minuty pracy dzwonników.

    Dzwonnik – osoba obsługująca dzwon kościelny, mająca za zadanie dzwonienie w dzwonnicy w określonych porach dnia lub podczas nabożeństw. Przy kościołach katolickich funkcję tę spełnia najczęściej zakrystian, nazywany też kościelnym. W klasztorach są to zwykle zakonnik lub zakonnica. Do obsługi dzwonu wystarcza najczęściej jedna osoba, ale duże dzwony wymagają niekiedy kilku, a nawet kilkunastu dzwonników.

    Dzwonek ręczny – mały dzwon, instrument muzyczny, przy którym do gry używa się ręki. Aby zadzwonić, dzwonkarz (muzyk grający na tym instrumencie) chwyta dłonią dzwonek za pomocą lekko elastycznego uchwytu (tradycyjnie wykonanego ze skóry, obecnie coraz częściej wykonywany jest on z tworzywa sztucznego) i tak porusza nadgarstkiem, aby wprowadzić w ruch serce dzwonka (klaper). Dzwon Maryja Bogurodzica – największy dzwon w Polsce i jeden z największych w Europie. Znajduje się w Bazylice Matki Bożej Licheńskiej w Licheniu. Dzwon ma wraz z Bazyliką stanowić wotum Polaków za 2000 lat chrześcijaństwa. Twórcą idei wytopienia dzwonu godnego bazyliki Trzeciego Tysiąclecia jest ks. Eugeniusz Makulski, ówczesny proboszcz parafii w Licheniu. Dzwon został wytopiony z brązu w ludwisarni Capanni we Włoszech w 1999 roku. Dostarczony do Lichenia 19 listopada 1999 roku. Został uroczyście poświęcony 25 czerwca 2000 r. przez nuncjusza apostolskiego Józefa Kowalczyka. Powierzchnia dzwonu podzielona jest na sześć pól. Na każdym znajduje się godło charakterystyczne dla innego okresu dziejów Polski (godło Jagiellonów, Władysława Jagiełły, godło Stefana Batorego, godło Kazimierza Wielkiego, herb Jana Pawła II, godło II i III Rzeczypospolitej). Możemy odnaleźć też 6 obrazów i napisy. W górnej i dolnej części dzwonu znajdują się girlandy roślinne. Uchwyty dzwonu mają kształty orłów. Dzwon bije każdego dnia przed godziną 12.

    Kane (jap. 鐘, 鉦 kane) – ogólna nazwa dzwonów i gongów, głównie świątynnych, w Japonii. Dźwięk dzwonu jest wydobywany poprzez uderzanie drewnianą belką (shumoku) od strony zewnętrznej. Dzwon Św. Piotra niem. St. Petersglocke, potocznie Dicke Pitter (Gruby Piotrek) – dzwon wiszący w trzeciej kondygnacji wieży południowej katedry w Kolonii. Jest jednym z największych i najcięższych bijących dzwonów na świecie. Odlany został w 1923 roku w pracowni ludwisarskiej Richarda Heinricha Ulricha w Apoldzie w niemieckiej Turyngii.

    Dzwon – instrument muzyczny należący do grupy idiofonów naczyniowych. Dzwon jest instrumentem perkusyjnym, gdyż źródłem dźwięku jest drganie całego instrumentu, pobudzanego uderzeniami serca lub bezpośrednimi uderzeniami za pomocą innego przedmiotu np. belki lub bijaka. Oprócz samodzielnych egzemplarzy, używanych głównie do celów sygnalizacyjnych i religijnych, istnieją również zespoły odpowiednio nastrojonych dzwonów tworzących większe instrumenty – carillony, ich uderzanie w odpowiedniej kolejności pozwala na wygrywanie melodii, wybijanej ręcznie przez carillonistę lub zaprogramowanej odpowiednim mechanizmem. Dzwon Sylwester - polski dzwon kościelny z 1627 o masie 1870 kg nastrojony w tonie "C". Znajduje się na wieży Bazylice Kolegiackiej w Przeworsku.

    Dzwon Jezus Chrystus – polski dzwon o masie 1,2 t znajdujący się na Polu Lednickim w pobliżu lednickiej Bramy Trzeciego Tysięclecia (Bramy Ryby).

    Dodano: 17.04.2010. 21:09  


    Najnowsze