• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Eksperci: język może wpływać na postrzeganie płci i jej dyskryminację

    08.03.2012. 09:19
    opublikowane przez: Redakcja Naukowy.pl

    Pewne formy gramatyczne mogą wpływać na postrzeganie płci. "Język może na różne sposoby prowadzić do pogłębiania nierówności płciowych" - twierdzi dr Michał Parzuchowski, psycholog społeczny z sopockiego wydziału SWPS.

    Wykład na temat pt. "Płeć w języku: gdy gramatyka determinuje spostrzeganie społeczne" 8 marca wygłosi w Sopocie prof. Pascal Gygax z wydziału psychologii Universit, de Fribourg w Szwajcarii. Będzie przekonywał, że w formalnych i znaczeniowych cechach języka, takich jak forma gramatyczna czy konotacje pewnych nazw i stereotypów, może przejawiać się dyskryminacja płci.

    "Szwajcarski uczony zamierza to pokazać na przykładzie języka norweskiego, który badał pod względem uwarunkowań językowych i postrzegania płci" - powiedział w rozmowie z dziennikarzem PAP dr Parzuchowski. Jego zdaniem te badania dobrze odnoszą się także do języka polskiego, gdyż w obydwu tych językach jest częste odniesienie do płci.

    "Wynika to z tego, że język w ogóle wpływa na to jak myślimy, co wykazano już w latach 60. XX w." - podkreślił psycholog sopockiego SWPS.

    Jeszcze wcześniej, bo już latach 30. minionego stulecia Edward Sapir i Benjamin Lee Whorf przekonywali, że język jakim się posługujemy od dzieciństwa w mniejszym lub większym stopniu wpływa na sposób myślenia. Uważali oni, że postrzeganie rzeczywistości zależy od społeczności, jej kultury i ściśle związanego z nią języka. Nazywano to hipotezą relatywizmu językowego.

    Sapir i Whorf przez wiele lat byli krytykowani. Ich pogląd był w sprzeczności z opublikowaną w 1957 r. teorią Avrama Noami Chomsky'ego. Mówi ona o tym, że zdolność ludzi do posługiwania się językami wynika z uniwersalnej dla wszystkich struktury mózgu. To ona wpływa na nasze myślenie, a tym samym na nasz język.

    Zgodnie z poglądem Chomnsky'ego, można powiedzieć, że wszyscy jesteśmy podobni, jedynie różnimy się mową. Słowa są jedynie znakami funkcjonującymi w określonym kontekście semantycznym (znaczeniowym) i niczym więcej. Dziś wiemy, że język do pewnego stopnia może jednak ukierunkować zdolności poznawcze.

    Błąd Lee Whorfa polegał jedynie na tym, że jego pogląd był zbyt skrajny. Uważał on, że to czego nie potrafi wyrazić nasza ojczysta mowa, dla nas nie istnieje. Z najnowszych badań wynika, że język nie jest barierą w poznaniu czegoś, czego on nie wyraża, a człowiek nie jest więźniem mowy ojczystej.

    Przykładem jest język chiński. Aby wyrazić w nim jakąś czynność, np. spożywanie posiłku, nie trzeba precyzować czy się ono już odbyło, trwa właśnie lub dopiero będzie miało miejsce. Ale to nie oznacza, że Chińczycy nie rozumieją czym jest upływ czasu.

    Dr Jacek Wasilewski, kulturoznawca z Wyższej Szkoły Psychologii Społecznej, autor książki "Retoryka dominacji", uważa, że język przechowuje utrwaloną w danej społeczności wiedzę. W języku polskim przykładem jest słowo "Pan". Gdy Anglik powie "Johny I'm glad to see you", Polak nie ma pewności czy chodzi o znajomego Johna, czy też o Mr Johna, bo "you" może oznaczać zarówno "ty", jak i być odpowiednikiem polskiego "Pan". Stąd trudność jaką wykazują czasami Polacy w komunikowaniu się z dopiero co poznany obcokrajowcami.

    Słowo "Pan" jest reliktem naszego języka, pochodzi z czasów gdy w Polsce panowały stosunki feudalne. Im bardziej jednak nasze społeczeństwo się egalitaryzuje, tym częściej zaczynamy bezpośrednio zwracać się do swego rozmówcy, bez względu na wiek i status społeczny. Ale pewne różnice kulturowe pozostają. Przykładem są powiązania między formami gramatycznymi a płcią.

    "Język jako system formalny i sposób komunikacji odwzorowuje pewne warunki kulturowe i uprzedzenia w sposób bierny, ale z drugiej strony może je też czynnie wyrażać, nadpisywać i wzmacniać" - podkreśla dr Parzuchowski.

    PAP - Nauka w Polsce, Zbigniew Wojtasiński

    zbw/ ula/


    Czy wiesz ĹĽe...? (beta)
    Społeczny dowód słuszności - zasada, według której człowiek, nie wiedząc, jaka decyzja lub jaki pogląd jest słuszny (co może zależeć od różnych czynników), podejmuje decyzje lub przyjmuje poglądy takie same, jak większość grupy. Innymi słowy uważamy, że jakieś zachowanie jest poprawne wtedy, gdy widzimy innych ludzi którzy tak właśnie się zachowują. Hipoteza Sapira-Whorfa (inna nazwa: prawo relatywizmu językowego) – teoria lingwistyczna głosząca, że używany język wpływa w mniejszym lub większym stopniu na sposób myślenia. Nazwa wywodzi się od dwóch językoznawców – Edwarda Sapira i Benjamina Lee Whorfa, zajmujących się głównie językami rdzennych mieszkańców Ameryki. Przesunięcie językowe (ang. language shift) - proces przechodzenia dużej części społeczeństwa z jednego języka na inny. Proces ten może być długotrwały, trwający przez stulecia, lecz niekiedy bywa widoczny już w ciągu życia jednego, dwóch pokoleń. Przyczynami jest najczęściej asymilacja mniejszościowych grup etnicznych do języka dominującego, świadoma polityka językowa władz oświatowych, wyraźnie wyższy prestiż kulturowy jednego z języków. Proces ten czasami powiązany jest z wymieraniem języka słabszego. Przykłady historycznie potwierdzonych przesunięć językowych:

    Problem społeczny – taki stan społeczny, który znaczna część społeczeństwa definiuje jako łamanie norm społecznych, będących dla nich szczególnie cennymi. Problemy społeczne mogą stanowić przeszkodę dla efektywnego funkcjonowania państwa, utrudniają, bądź nawet uniemożliwiają realizację celów społecznych. Problem społeczny stanowi rozdźwięk między uznanymi wzorami a aktualnym stanem rzeczy. Warty podkreślenia jest fakt, że żadne warunki społeczne nie mogą być uznane za problem społeczny, jeśli nie zostaną one określone za pomocą uznanych wartości jako problem przez znaczącą liczbę ludności. Zgodnie z regułą jednomyślności głosowania, zostaje wybrana ta opcja za którą opowiadają się wszyscy członkowie danego społeczeństwa. Dana społeczność wybiera opcje A a nie B, wtedy i tylko wtedy, gdy wszyscy członkowie tej społeczności opowiadają się za opcją A. Reguła jednomyślności głosowania może być respektowana jedynie w sytuacji, gdy zagwarantowana jest wolność każdej jednostki. Warto podkreślić, że do wyboru dochodzi jedynie wtedy, gdy żaden z głosujących nie blokuje wybieranej opcji.

    Funkcje języka – relacje języka do szeroko rozumianego środowiska. Przez środowisko rozumiemy tu świat, rzeczywistość, przyrodę, społeczeństwo, ludzi, struktury społeczne, kulturę, procesy psychiczne, emocje, sytuacje komunikacyjne. System społeczny oznacza całokształt wzorców, funkcji i społecznie akceptowanych sposobów zachowania, obowiązujących w danym społeczeństwie czy też w danej grupie ludzkiej. Według J. Stępnia SYSTEM SPOŁECZNY to wzajemnie ze sobą powiązane elementy rzeczywistości społecznej. Jest ujmowany w kategoriach działań, w które angażują się jednostki lub grupy jednostek w obrębie danego środowiska społecznego.

    Atomizm społeczny - pogląd na społeczeństwo i życie społeczne, według którego społeczeństwo stanowi luźny zbiór nie powiązanych ze sobą jednostek i jest czymś wtórnym w stosunku do wchodzących w jego skład indywiduów. Sprawczość (ang. agency) – w naukach społecznych termin ten oznacza zdolność, dzięki której jednostka może oddziaływać na inne jednostki czy wpływać poprzez takie działanie na szerszą sieć relacji społecznych, i jest z reguły przywoływany w kontekście problemu władzy. Związki pomiędzy jednostkową sprawczością a strukturami ograniczającymi możliwość jej całkowicie wolnej ekspresji (np. system prawny i edukacyjny) są jednym z głównych obszarów badawczych w nowoczesnych naukach społecznych. Mimo iż zwykle pojęcie to jest odnoszone jedynie do działających ludzi, część badaczy społecznych przypisuje sprawczość również przedmiotom. Tym, co odróżnia działanie ludzkie od działalności innych podmiotów sprawczych jest jego intencjonalność oraz zdeterminowanie.

    Dobro pozycjonalne (eng. positional good) - termin wprowadzony przez Freda Hirscha w 1976 roku na określenie produktów i usług, których wartość jest oceniana w głównej mierze (jeśli nie wyłącznie) w stosunku do innych. Przykładowo wartość domów jest oceniana na podstawie wiedzy o wartości domów sąsiadów lub kolegów; wartość samochodu może wynikać nie z jego funkcjonalności lecz z pożądanego statusu społecznego jego nabywcy. Generalnie dobra pozycjonalne zyskują na wartości dzięki ograniczonej dostępności, czego przykładem są np. dochodowe stanowiska pracy, atrakcyjne turystycznie miejsca, luksusowe dzielnice oraz pomieszczenia i sale w instytucjach kultury, ale też czyste powietrze i autostrady.

    Zjawisko społeczne – zjawisko, fakt społeczny czy proces który istnieje, powstaje i zmienia się w czasie dzięki działaniom zbiorowości społecznych lub grup społecznych. Może występować jedynie w odczuciu przedstawicieli danej społeczności (nie mieć charakteru obiektywnego). Zjawiska społeczne wyróżnione zostały z ogółu zjawisk i przeciwstawione zjawiskom przyrodniczym właśnie ze względu na to, że zjawiska przyrodnicze w przeciwieństwie do społecznych istnieją niezależnie od działań ludzkich.

    Makaronizm – pochodzący z języka obcego zwrot lub forma gramatyczna wplatany do języka ojczystego. Termin ten jest stosowany najczęściej do wtrąceń pochodzących z języka włoskiego lub łaciny. Ich używanie jest zazwyczaj przejawem językowej mody, charakterystycznej dla pewnych grup, wyróżniających się tym samym spośród innych. Uporządkowanie społeczne (ang. social ordering) jest to uszeregowanie możliwych sytuacji stanów społecznych lub świata, w których może się znaleźć społeczeństwo. Obejmuje takie sytuacje, które są obojętne względem siebie, preferowane lub gorsze od innych, ze społecznego punktu widzenie.

    Teoria konfliktu społecznego - teoria socjologiczna, zgodnie z którą ład społeczny jest pewnym nieosiągalnym ideałem. Jej zwolennicy zakładają, że wewnątrz społeczeństwa dominują przede wszystkim sprzeczności, ścieranie się interesów poszczególnych klas, warstw i grup społecznych. Ład społeczny jest jedynie chwiejną równowagą. Pojęciem klona oznacza się w społecznościach internetowych konto użytkownika założone niezgodnie z regułami społeczności i służące celom sprzecznym z jej celami. Zwykle jest kontem wtórnym (tzn. jego założyciel posiada już własne konto w społeczności) i jego profil zawiera nieprawdziwe dane na temat właściciela.

    Pozycja społeczna wyróżnione i określone w danej kulturze miejsce jednostki społecznej w hierarchii społecznej i szerzej w strukturze społecznej. Pozycja społeczna określa prestiż jednostki. Z zajmowanej pozycji społecznej wynika rola społeczna jaką odgrywać powinna jednostka. Osoba znajdująca się na pewnej pozycji społecznej związana jest też z określonymi przywilejami i obowiązkami, jakie powinna pełnić wobec grupy czy społeczeństwa. Leksem – wyraz rozumiany jako abstrakcyjna jednostka systemu słownikowego języka. Składa się na nią znaczenie leksykalne oraz zespół wszystkich funkcji gramatycznych, jakie dany leksem może spełniać, a także zespół form językowych reprezentujących w tekście leksem w jego poszczególnych funkcjach. Przykładowo wyrazy czytać, czytam, czytali, przeczytasz są formami tego samego leksemu. Pokrewnym pojęciem jest lemma oznaczająca kanoniczną, podstawową formę leksemu, którą najczęściej podaje się w słownikach. Lemma może być reprezentowana przez jeden wyraz tekstowy.

    Dodano: 08.03.2012. 09:19  


    Najnowsze