l
  • Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Niebieska Karta - wyjaśnienie terminu; procedura Niebieskie Karty

    20.04.2010. 20:45
    opublikowane przez: Dawid Rozburski

    Niebieskie Karty to procedura interwencji wobec przemocy w rodzinie, składająca się odpowiedniej dokumentacji i sposobu postępowania w przypadku stwierdzenia bądź podejrzenia występowania przemocy. Obowiązuje ona w policji od 1998 roku, a w pomocy społecznej od 2004 roku. Gdy w rodzinie występuje również poblem alkoholowy zaleca się stosowanie jej przez gminne komisje rozwiązywania problemów alkoholowych.

    Głównym celem "Niebieskich Kart" jest rozpoznawanie przemocy i usprawnianie pomocy oferowanej przez przedstawicieli różnych służb w środowisku lokalnym, ale też tworzenie warunków do systemowego, interdyscyplinarnego modelu pracy z rodziną. Współpraca przedstawicieli różnych stykających się z ofiarami lub sprawcami przemocy w rodzinie jest podstawą skuteczności procedury i oferowanej pomocy.

    Początkiem procesu pomagania jest rozpoznanie przemocy w rodzinie i wypełnienie Niebieskich Kart przez policjanta, pracownika socjalnego czy członka gminnej komisji. Każda z tych służb ma w swoich zapisach ustawowych możliwość i obowiązek korzystania z pomocy innych osób, organizacji i instytucji, a także (gdy zostanie o to poproszona) obowiązek współpracy. Działania w pojedynkę nie przynoszą pożądanych efektów w przypadku przemocy w rodzinie.

    Należy podkreślić, że Niebieskie Karty, to nie tylko plik formularzy, a przede wszystkim procedura, wskazująca krok po kroku, jak przerwać błędne koło przemocy, zatroszczyć się o wieloaspektowe interesy ofiar.

    Pierwszym i podstawowym krokiem w procesie pomagania jest interwencja, a jej celem jest zatrzymanie przemocy domowej. W procedurze Niebieskie Karty interwencja rozumiana jest jako:
    1. Działania doraźne, które ma na celu zatrzymanie aktualnej przemocy. Taką interwencję przeprowadzają służby patrolowo-interwencyjne (policjanci), działając na zasadzie "straży pożarnej". W ogólnym rozumieniu jej celem jest przywrócenie porządku, a w razie konieczności podjęcie działań ochronnych wobec ofiar, pouczenie o przysługujących prawach i grożących konsekwencjach oraz rejestracja zdarzeń. Sama interwencja policji jest działaniem jednorazowym, może być jednak podejmowana wielokrotnie w jednej rodzinie, ponieważ przemoc nie zatrzymana powtarza się i z czasem nasila.

    2. Szereg skoordynowanych działań rozłożonych w czasie, które mają na celu zmianę sytuacji. Tak rozumiana interwencja bliższa jest działaniom prowadzonym w sytuacji silnego, długotrwałego kryzysu. Jej celem jest wprowadzenie zmian w funkcjonowaniu poszczególnych osób i całej rodziny, tak by wyjść z kryzysu, uporać się z jego skutkami i zacząć normalnie funkcjonować. Interwencję tego typu podejmują najczęściej specjaliści w dziedzinie przeciwdziałania przemocy w rodzinie, pracownicy socjalni, dzielnicowi. Takie działania podejmowane są nie tylko na rzecz ofiar, ale także wobec sprawców przemocy. Celem pracy ze sprawcami jest trwała zmiana zachowań i postaw osoby stosującej przemoc.
    Istnieją różne rodzaje Niebieskich Kart:

    1. Niebieskie Karty dla policji,
    2. Niebieskie Karty dla pomocy społecznej,
    3. Niebieskie Karty dla gminnych komisji rozwiązywania problemów alkoholowych,
    4. Niebieski Miś " to karta - formularz procesu diagnostyczno " terapeutycznego w zespole dziecka maltretowanego.
    Każdy rodzaj Niebieskich Kart jest przygotowany do innego rodzaju postępowania, aczkolwiek, każda z nich może być dowodem w postępowaniu prawnym. Każdy rodzaj Niebieskich Kart tworzy sobie właściwy system opieki nad ofiarą przemocy i oddziaływań na sprawcę przemocy w swoim obszarze funkcjonowania.

    Historia i rozwój procedury Niebieskie Karty
    Prace nad procedurą Niebieskie Karty rozpoczęto w 1994 roku z inicjatywy Państwowej Agencji Rozwiązywania Problemów Alkoholowych. Oprócz doskonalenia pomocy oferowanej przez przedstawicieli różnych służb w środowisku lokalnym, jej głównym celem było tworzenie warunków do systemowego, interdyscyplinarnego modelu pracy z rodziną, w której występuje przemoc.

    Jako pierwsza wyzwanie to podjęła policja przeprowadzająca interwencję w najbardziej drastycznych przypadkach przemocy w rodzinie. Następnie dołączyła się do niej pomoc społeczna. Na różnych etapach nad tworzeniem i doskonaleniem Niebieskich Kart na poszczególnych szczeblach pracowały zespoły interdyscyplinarne, składające się z przedstawicieli różnych służb; od przedstawicieli resortów na szczeblu ministerstw: Kancelarii prezydenta RP, gdzie toczono dyskusje, przeprowadzano konsultacje i zapadały decyzje, poprzez szefów poszczególnych jednostek organizacyjnych tych resortów. Gdzie opiniowano, poprawiano i rekomendowano procedurę, a także policjantów służb patrolowych i dzielnicowych, pracowników socjalnych, przedstawicieli gminnych komisji rozwiązywania problemów alkoholowych oraz wielu przedstawicieli organizacji pozarządowych pomagających ofiarom przemocy w rodzinie. Oni to w codziennej pracy testowali procedurę, zgłaszali uwagi i pracowali nad jej udoskonaleniem. Stosowanie i udoskonalanie procedury Niebieskie Karty zostało zapisane jako zadanie w Narodowym Programie Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych.

    Procedura interwencji policji wobec przemocy domowej - Niebieskie Karty, opracowana została przez Komendę Główną Policji, komendy Stołeczne Policji i Państwową Agencję Rozwiązywania Problemów Alkoholowych. Przeznaczona jest dla służb patrolowo " interwencyjnych i dzielnicowych.

    W pierwszych pracach nad procedurą dla pomocy społecznej udział brał Ośrodek Pomocy Społecznej z warszawskiej dzielnicy Ochota, gdzie prowadzono pilotaż policyjnych Niebieskiej Karty oraz Departamentu Pomocy Społecznej Ministerstwa Polityki Społecznej.
    Procedura Niebieskie Karty przetestowana została w 1997 roku przez policjantów z Kompani Patrolowo " Interwencyjnej Wydziału Prewencji i dzielnicowych komisariatu Warszawa " Ochota III Komendy Rejonowej Policji w Warszawie oraz policjantów Wydziału Zabezpieczania Miasta Komendy Stołecznej Policji. Początkowo ich stosowanie budziło opór, było traktowane jako "dodatkowa biurokratyczna uciążliwość". Jednak z czasem sami policjanci zauważyli, że procedura ta ułatwia im pracę i pomaga w przezwyciężeniu poczucia bezsilności.

    Na pierwszym etapie pilotażu praca polegała na wspólnych interwencjach (policjanci + obserwator z zespołu przygotowanego przez Państwową Agencję Rozwiązywania Problemów Alkoholowych). Oceniano stopień przydatności dokumentacji, sprawność w jej stosowaniu, reakcję osób uczestniczących w zdarzeniu.

    Na drugim etapie kontynuowano współpracę służb patrolowych i obserwatorów, używając zweryfikowanych formularzy, a także przeprowadzono wizyty dzielnicowych w domach niektórych poszkodowanych z udziałem pracownika pomocy społecznej. Na tym etapie włączyła się do wspólnej pracy gminna komisja rozwiązywania problemów alkoholowych.
    Od momentu wejścia policjantów do mieszkania do momentu wyjścia sprawnie przeprowadzona interwencja z użyciem Niebieskich Kart, w optymalnych warunkach (gdy sprawca był w miarę spokojny i "kontaktowy", a ofiara udzielała zwięzłych informacji) trwała 10 minut.

    Podczas pilotażu Niebieskich Kart stwierdzona, iż ponad 1/3 wszystkich interwencji domowych przeprowadzonych w tym czasie dotyczyła przemocy domowej.
    Podczas samej interwencji, oraz w działaniach późniejszych współpraca policjantów i przedstawicieli innych służb okazała się niezwykle efektywna. Podczas interwencji ofiary chętnie rozmawiały z osobą towarzyszącą policjantom.

    Sprawdzona i wypracowana podczas pilotażu procedura Niebieskie Karty została zaakceptowana przez Komendę Główną Policji do stosowania w jednostkach policyjnych na terenie całego kraju.
    Jak wiele dobrych metod i narzędzi zaczęła być stosowana masowo i na początku przeżywała okres rozkwitu przyczyniły się do tego regionalne szkolenia oraz działalność regionalnych koordynatorów Niebieskich Kart, wspieranych przez pełnomocników marszałków województw do spraw profilaktyki i rozwiązywania problemów alkoholowych.
    W pierwszej wersji dokumentacja składała się z 4 formularzy: Karta A " meldunek z przeprowadzonej interwencji, Karta B " notatka dotycząca przemocy w rodzinie, Karta C " informacja dla ofiar przemocy, Karta D " prośba o pomoc. Po 4 latach doświadczeń zbieranych z całej polski dokumentacja została skrócona do 2 formularzy: Karta A " Notatka urzędowa i Karta B " informacja dla ofiar przemocy w rodzinie.

    Po kilku latach procedura Niebieskie Karty została wprowadzona jako obowiązująca w pomocy społecznej, a dokumentacja jest częścią wywiadu środowiskowego przeprowadzanego przez pracownika socjalnego.

    Oczywista stała się konieczność wprowadzenia procedury Niebieskie Karty do działań gminnej komisji rozwiązywania problemów alkoholowych ze względu na duży procent nietrzeźwych sprawców przemocy, a także częste różne rodzaje przemocy w rodzinach z problemem alkoholowym.

    Łączenie kompetencji policji, pomocy społecznej i gminnej komisji rozwiązywania problemów alkoholowych, nie tylko podnosi skuteczność udzielanej pomocy, ale także daje możliwość szybkiego zareagowania i objęcia rodziny kompleksową pomocą i ochroną, do czasu rozwiązania problemu. Jednak odpowiedzialność nie może spadać jedynie na te służby.
    Do ochrony rodzin przed przemocą zobowiązane jest przede wszystkim gmina. Przedstawiciele samorządów gminnych powinni dążyć do tego, aby na ich terenie powstał skoordynowany system przeciwdziałania przemocy rodzinnej opierając się na profesjonalnych interdyscyplinarnych działaniach. Wprowadzenie procedury Niebieskie Karty jest ważnym elementem przeciwdziałania przemocy w rodzinie w środowisku lokalnym, który można wykorzystać do tworzenia profesjonalnych systemów w środowisku lokalnym.

    Cele procedury Niebieskie Karty:

    1. Ułatwienie rozpoznania przemocy w rodzinie.
    Pracownicy służb działający w środowisku lokalnym, którzy stykają się na codzie z rodzinami w trudnej sytuacji, powinni standardowo umieć określić, czy zgłaszane problemy mają związek z przemocą w rodzinie, bądź czy mogą się do niej przyczyniać. Szczególnie ważne staje się wczesne zidentyfikowanie problemu i jak najszybsze podjęcie działań zapobiegawczych, gdyż z czasem przemoc nasila się i przyczynia do powstawania większych szkód. W oczywisty sposób utrudnia rozpoznanie i udzielenie pomocy fakt, że nie tylko sprawcy, ale także często ofiary próbują ukryć występowanie przemocy lub nie nazywają doświadczonych krzywd przemocą. Kwestionariusze Niebieskie Karty zawierają proste pytania, które ułatwiają identyfikację problemu i nakreślają podstawowe kierunki udzielania dalszej pomocy.

    2. Zapewnienie bezpieczeństwa ofiarom przemocy.
    Zastosowanie procedury Niebieskie Karty nie kończy się na zebraniu istotnych informacji na temat zdarzenia lub sytuacji w rodzinie. Przede wszystkim jej zadaniem jest szybkie uruchomienie działań, które podniosą stan bezpieczeństwa ofiar przemocy, oraz ich kontynuacja aż do momentu, gdy możemy jednoznacznie stwierdzić, że udzielono wszelkiej dostępnej i potrzebnej pomocy, a przemoc w danej rodzinie już nie występuje.

    3. Przerwanie izolacji rodziny.
    Sprawowanie całkowitej kontroli nad ofiarami jest istotą stosowania przemocy. Odizolowanie ofiar od wszelkich źródeł wparcia i pomocy oraz utrzymanie swoich działań w tajemnicy jest podstawowym działaniem sprawcy. Każda interwencja powinna skutkować działaniami wspierającymi ofiarę i powstrzymującymi sprawców. W przeciwnym razie utwierdzamy ofiarę w poczuciu bezradności, a sprawcę " bezkarności. Uruchomienie procedury Niebieskie Karty i włączenie innych służb do procesu pomagania zwiększa szanse na skuteczne powstrzymanie przemocy. Jest to także informacja dla sprawcy, że to, co czyni jest przestępstwem ściganym przez prawo, za które grożą określone konsekwencje. Dodatkowo do czasu rozwiązania problemu podejmowane będą wobec niego działania prewencyjne oraz działania chroniące ofiary.

    4. Wsparcie dla ofiar " pisemna informacja o przysługujących prawach i możliwościach uzyskania pomocy.
    Często pierwszym kontaktem ofiar przemocy z kimś, kto może udzielić im pomocy jest sytuacja interwencji. Zwykle towarzyszą temu bardzo silne emocje, np. wstyd. Przerażenie, gniew. Najczęściej wzywana jest policja w sytuacji ostrej, agresywnej przemocy, gdzie ofiara doświadczyła realnego zagrożenia życia swojego lub dzieci i jest w szoku. W tym momencie najbardziej potrzebuje spokoju, odzyskania równowagi i izolacji od źródła zagrożenia. Mówienie jej w takim momencie o przysługujących jej prawach i oczekiwanie, że wszystko zapamięta, mija się z celem, ponieważ ofiary tuż po akcie przemocy często nie są w stanie usłyszeć, a tym bardziej przeanalizować informacji i podjąć właściwą decyzję. Ofiary mogą być zestresowane również w sytuacji pierwszego kontaktu z innymi służbami. Należy pamiętać, że rozmawia się z osoba przeżywającą bardzo silne rozchwianie emocjonalne, spowodowane doznanymi urazami. Procedura Niebieskie Karty przewiduje pozostawienie ofierze przemocy w rodzinie pisemnej informacji o przysługujących jej prawach i możliwościach poszukiwania pomocy w środowisku lokalnym, tak by, na spokojnie, w dogodnej dla siebie chwili, mogła się zastanowić i podjąć decyzję o dalszym postępowaniu.

    5. Motywowanie do podjęcia działań ochronnych.
    Każdy kontakt z osobami, które doświadczają przemocy powinien być okazją do motywowania ich do podjęcia działań zmierzających do przerwania przemocy oraz ochronie ich samych i dzieci. Nikt nie jest w stanie cały czas i w każdym momencie być z ofiarami. Dlatego praca osób pomagających powinna iść w kierunku wspierania, wzmacniania i zachęcania do odbudowania poczucia własnej mocy oraz radzenia sobie w sytuacji zagrożenia. Ważnym elementem jest także budowanie sieci wsparcia społecznego w najbliższym otoczeniu ofiar. "Zastosowanie procedury "Niebieskie Karty" zachęca nie tylko osoby pokrzywdzone do poszukiwania możliwości poradzenia sobie z przemocą, ale także osoby pomagające do poszukiwania wspólnie z ofiarami najlepszego rozwiązania, uwzględniania wszelkich możliwości pomocy oraz monitorowania przebiegu procesu pomagania.

    6. Bardziej stanowcze działania wobec sprawcy.
    Sprawcy przemocy w rodzinie często czują się bezkarni, ich celem jest zbagatelizowanie przemocy i uniknięcie konsekwencji oraz zwiększenie kontroli nad ofiarami. Manipulują ofiarami i świadkami przemocy, ale także osobami interweniującymi. Próbują odwracać uwagę od czynów, usprawiedliwić przemoc, obarczać odpowiedzialnością innych, przedstawiać siebie jako ofiarę. Na skutek manipulacji sprawcy osoby dowiadujące się o przemocy odstępują od interwencji lub ograniczają się jedynie do wymuszenia obietnicy poprawy zachowania i zaprzestania przemocy. W interwencji i działaniach wobec sprawców przemocy ważne są stanowczość i konsekwencja. Zastosowanie procedury i wypełnienie dokumentacji pozwala na trzymanie odpowiedniego trybu postępowania i zmniejsza ryzyko ulegania manipulacji. Dodatkowo sprawca otrzymuje informacje, że przemoc w rodzinie jest przestępstwem i nie jest bezkarny.

    7. Zapis zdarzenia " ujednolicona dokumentacja.
    Dokumentacja Niebieskie Karty służy także postępowaniu przygotowawczym wszczynanym wobec sprawcy. Duża ilość spraw z art. 207 (znęcanie się nad rodziną) nie trafią do wymiaru sprawiedliwości, lub jest umarzana z powodu braku dowodów. Każde udokumentowane zdarzenie jest dowodem na ciągłość i powtarzalność przemocy. Wypełnienie przez interweniujących policjantów Niebieskich Kart nie jest jednak równoznacznie ze złożeniem doniesienia o popełnieniu przestępstwa.


    Bibliografia:
    Hanna Dorota Sasal, Procedura " Niebieskie Karty" jako przykład łączenia kompetencji różnych służb: Aneta Zdunek, przewodnik do realizacji ustawy o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie, Wydawnictwo Instytutu Psychologii Zdrowia, Warszawa 2005,
    Hanna Dorota Sasal, Niebieskie Karty Przewodnik do procedury interwencji wobec przemocy w rodzinie, Wydawnictwo Edukacyjne PARPA, Warszawa 2006,
    Jarosław Polanowski, Przeciwdziałanie przemocy w rodzinie. Prawo i praktyka, Wydawnictwo Edukacyjne Parpamedia, Warszawa 2008,

    Dawid Rozburski

    Dodano: 20.04.2010. 20:45  


    Najnowsze

    tt