• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Psychofizjolog: kto rano wstaje, ten jest bardziej uporządkowany

    07.12.2010. 00:40
    opublikowane przez: Redakcja Naukowy.pl

    Czym różnią się ludzie, którzy lubią wcześnie wstawać od osób, które późno zasypiają? Choćby tym, że prowadzą bardzo regularny tryb życia - mówi w rozmowie z PAP dr hab. Wanda Ciarkowska, psychofizjolog z Wydziału Psychologii Uniwersytetu Warszawskiego. Jak wyjaśnia badaczka, osoby o chronotypie porannym, czyli takie, które poranek uważają za ulubioną porę dnia, zwykle o godzinie 6- 7 są już na nogach. Z radością witają kolejny dzień, a żeby wstać, nie potrzebują budzika. Zasypiają o godz. 22 lub wcześniej. Ich przeciwieństwem są osoby o chronotypie wieczornym. Ich tryb życia nie jest tak regularny. Do łóżka chodzą po północy i lubią spać do późna. Najlepiej czują się po południu i wieczorem, a niektórzy nawet nocą. Wtedy mają najwięcej siły. Żeby wcześnie wstać potrzebują budzika. Ich sen jest często zbyt krótki, a to, jak mówi badaczka, nie jest korzystne dla zdrowia.

    Z badań wśród osób "wieczornych", które przeprowadzała Ciarkowska, wynika, że aż 85 proc. "sów" ocenia swój sen jako nieefektywny, a aż 30 proc. deklaruje, że chciałoby spać o 3 godz. dłużej.

    Jak uważa Ciarkowska, chronotyp wieczorny jest o wiele mniej korzystny niż poranny. Osoby, które lubią chodzić spać późno mają większy poziom lęku i częściej zapadają na depresję niż osoby poranne. Częściej wśród nich się zdarza korzystanie z używek i występuje wśród nich więcej problemów społecznych.

    Jednak jak stwierdza naukowiec, zauważono, że osoby "wieczorne" nieco częściej lepiej wypadają w testach inteligencji. Ale jak podkreśla badaczka, nie jest to silna zależność.

    Ciarkowska zaznacza, że z chronotypem wieczornym związany jest bardziej imprezowy tryb życia. Osoby o takich preferencjach najwięcej energii mają w czasie, który społeczeństwo przeznacza na odpoczynek i rozrywki, dlatego lepiej czują się w towarzystwie i więcej jest wśród nich ekstrawertyków.

    Polacy są jednak narodem raczej porannym. "Statystyczny Polak o 22 już śpi. Ma to m.in. związek z długim czasem dojazdu do pracy w naszym kraju, który wymusza wcześniejsze wstawanie" - uważa rozmówczyni PAP.

    Bo chronotyp nie musi być przez całe życie jednakowy. Może się w ciągu życia zmieniać. Ciarkowska zwraca uwagę na to, jak preferencje dobowe zmieniają się z wiekiem.

    "Wśród dzieci bardzo mało jest tych o chronotypie wieczornym - stwierdza naukowiec. "Rodzice, ze względu na czas społeczny muszą wstawać w godzinach porannych i do tego trybu życia muszą przystosować się ich dzieci" - zaznacza. Chociaż, jak dodaje badaczka, dzieci matek niepracujących wstają później, bo ich mama nie spieszy się do pracy.

    Ciarkowska zauważa, że wśród amerykańskiej młodzieży w wieku 14-15 lat aż 80 proc. spontanicznie budzi się do szkoły. Jednak u osób już o rok starszych chronotyp gwałtownie się zmienia na wieczorny. Wśród 16-latków zdecydowana większość woli wstawać późno. Najwięcej osób "wieczornych" jest jednak wśród studentów.

    Jak wyjaśnia Ciarkowska, zmiana preferencji co do pór dnia wśród młodych osób może mieć związek z biologicznymi uwarunkowaniami, zmianami zachodzącymi w organizmie, podczas okresu pubertalnego (dojrzewania), gdy obserwuje się zwiększone wydzielanie hormonów płciowych. Czynnikiem nie bez znaczenie jest również czynnik psychospołeczny, zwłaszcza wpływ rówieśników oraz potrzeba demonstrowania swojej niezależności w ustalaniu godzin chodzenia spać.

    Ciarkowska zaznacza, że osobom wieczornym trudniej jest zdobyć pracę - większość stanowisk wymaga wczesnego wstawania, a zamiłowanie do spania do późna nie jest mile widziane przez wielu pracodawców. Pracodawcom bardziej też zależy na osobach regularnych i uporządkowanych, a to cechy związane z chronotypem porannym.

    Z wiekiem chronotyp staje się coraz bardziej poranny. Wśród ludzi powyżej 65. roku życia osoby wieczorne są bardzo rzadko spotykane. Nawet ci, którzy w młodości preferowali późne chodzenie spać stopniowo zmieniają swoje przyzwyczajenia i kładą się do łóżka dużo wcześniej niż dawniej.

    Mimo to odsetek osób wieczornych w społeczeństwie stale rośnie. Zdaniem Ciarkowskiej, może to wynikać z coraz większym zapotrzebowaniem pracodawców na pracą zmianową lub nocną.

    Ciarkowska w ramach swoich prac nad preferencjami czasu dobowego przebadała w Polsce ok. 10 tys. osób.

    PAP - Nauka w Polsce, Ludwika Tomala

    agt/bsz


    Czy wiesz ĹĽe...? (beta)
    Ocena 360 stopni – "Wykorzystywana najczęściej nazwa to system oceny 360 stopni. Stosuje się jednak zamiennie również inne nazwy: ocena wieloźródłowa, ocena z wielu punktów widzenia, pełna informacja zwrotna, sprzężenie zwrotne 360 stopni. Ocena taka to pozyskiwanie informacji o pracowniku z więcej niż dwóch źródeł, w tym jednym źródłem jest samoocena dokonana przez ocenianego pracownika.". polega głównie na przeprowadzeniu ankiety wśród osób z otoczenia badanego pracownika. W skład tych osób wchodzą takie osoby jak szef, bezpośredni przełożeni, współpracownicy, równorzędni pracownicy, osoby, którymi zarządza badany pracownik, czy też klienci, dalsi współpracownicy i inne osoby, które chcemy zapytać o opinię na temat badanego pracownika. Zatem są to wszystkie osoby niejako „dookoła” badanego pracownika. Stąd też nazwa ocena 360 stopni. Często określa się ją również jako ankieta 360 stopni, albo 360 feedback. Czasem w ankiecie bierze udział mniejsza liczba osób i taka ankieta, czy też ocena jest określana jako ocena 270 stopni, albo ocena 180 stopni, w zależności od tego jaka grupa osób jest pomijana. Dyskryminacja religijna jest to dyskryminowanie osoby, bądź grupy osób, ze względu na wyznawaną przez nich religię (bądź niewyznawanie wcale), jak również szczególne traktowanie tych osób. O ile w XXI wieku czasach w większości krajów demokratycznych wyznawana przez kogoś religia jest uważana za sprawę bardziej osobistą niż dawniej, to w epokach wcześniejszych religia była uważana za problem państwowy, a zmiana religii była uznawana za zagrożenie dla stabilizacji państwa i spotykała się z represjami. Dzieciobójstwo – potoczna nazwa uśmiercenia własnego dziecka, a w szerszym, zoologicznym znaczeniu - zabicie młodych, które nie osiągnęły jeszcze dojrzałości pozwalającej na podjęcie samodzielnego życia. W wielu społeczeństwach dzieciobójstwo traktowane było jako dopuszczalna, kulturowa metoda kontroli populacji, przyjmująca często rytualne formy eliminowania dzieci niepełnosprawnych lub chorych, poświęcania dzieci bogom w ofierze. Współcześnie dzieciobójstwo jest traktowane jako przestępstwo polegające na zabiciu dziecka przez matkę lub ojca. Dzieciobójstwo jest powszechnie spotykane wśród ludzi i zwierząt. Wśród ludzi występuje unikalna, niespotykana u zwierząt forma selektywnego dzieciobójstwa w zależności od płci noworodka, przy czym częściej dotyczy to dzieci płci żeńskiej.

    Lspan (lifespan based protocol) to grupa protokołów używanych do pozyskiwania nowych połączeń przez hosty w modelu aktywnych sieci P2P. W sieciach tego typu węzeł, który utracił "sąsiada" (węzeł, z którym był połączony) stara się go zastąpić, wybierając nowego spośród wszystkich, o których ma informacje, na podstawie różnych parametrów. W protokołach Lspan głównym parametrem branym pod uwagę jest dotychczasowy czas życia węzła (czas pozostawania online). Wynika to z faktu, że rozkład czasu życia węzłów jest wolno zanikający, tzn. jest bardzo dużo węzłów o bardzo krótkim i bardzo mało węzłów o bardzo długim czasie życia, ponadto prawdopodobieństwo rozłączenia się jest tym mniejsze im dłuższy czas życia. Dlatego wybieranie długo żyjących sąsiadów jest opłacalne - połączenie z nimi prawdopodobnie będzie długo trwało. Heteroseksizm – założenie, że heteroseksualność jest bardziej wartościowa niż homo- i biseksualność, w związku z czym osoby heteroseksualne zasługują na więcej przywilejów i mają prawo decydować o zakresie praw osób LGBT. Istotą heteroseksizmu jest więc uzurpowanie sobie przez osoby heteroseksualne pozycji dominującej i nadawanie osobom homo- i biseksualnym statusu niższego. Jest to podejście szczególnie rozpowszechnione w zachodnim społeczeństwie.

    Efekt zakazanego owocu (ang. the forbidden fruit effect) – pojęcie pochodzące z psychologii społecznej, związane z funkcjonowaniem poznawczym w bliskiej relacji interpersonalnej. Zjawisko to zachodzi w sytuacji, gdy uwaga podmiotu jest ograniczona i odwrócona zewnętrznie od atrakcyjnych osób przeciwnej płci. W takiej sytuacji osoby atrakcyjne stają się bodźcami bardziej przyciągającymi uwagę i lepiej zapamiętywanymi. Jest to związane z tendencją do chęci posiadania czegoś, co jest trudno dostępne lub niedostępne. Nocny tryb życia – pojęcie określające zachowanie zwierząt, które śpią w ciągu dnia, zaś okresem ich największej aktywności jest noc. Przeciwieństwem nocnego trybu życia jest dzienny tryb życia, charakterystyczny między innymi dla człowieka.

    Lista najwyższych budynków w Stambule: Stambuł jest największym miastem w Turcji, lecz nie jest jej stolicą. Miasto to posiada najbardziej kosmopolityczne centrum spośród wszystkich tureckich miast, i jedno ze znaczniejszych w Europie. Jednak Wysokie budynki zaczeły powstawać tutaj dopiero od początku lat 90. Jedynie jeden budynek przed rokiem 1990 osiągnął 100 metrów wysokości. Obecnie tylko 2 przekraczają 200. metrów. Zaaprobowano już dużo innych projektów, które mają tu powstać. Wśród nich kompleks Dubai Towers Istanbul, gdzie ma stać najwyższy w kraju 300-metrowy wieżowiec. Ze stojących obecnie budynków większość przeznaczona jest jako biurowce, jednak niektóre jak na przykład Sisli Plaza, jest budynkiem mieszkalnym. Sznyt - potoczne określenie blizny, która powstała w wyniku celowego samookaleczenia osoby chcącej w ten sposób możliwie wyraźnie i trwale oznaczyć skórę swojego ciała. Jest specyficzną ozdobą mającą świadczyć o odwadze i odporności danej osoby na ból, lub też określić tę osobę jako przynależną do konkretnej społeczności. W społeczeństwach prymitywnych jest metodą na zdobienie ciała, w społeczeństwach cywilizowanych popularna wśród przestępców, także pensjonariuszy zakładów karnych, oraz w wielu subkulturach młodzieżowych. Jest to także dość częsta metoda udowadniania "męskości" także wśród dorastającej młodzieży, głównie męskiej.

    Honorowi Obywatele Miasta Lwowa: Tradycja nadawania honorowego obywatelstwa sięga we Lwowie początku XIX wieku. Nie zachowała się pierwsza pamiątkowa księga z tego okresu, na skutek zniszczeń wojennych jakie poniosło miasto w 1848. Jednym ze źródeł, z jakich można zaczerpnąć wiedzy na ten temat jest ówczesna lwowska prasa. Pierwsze honorowe obywatelstwo otrzymały osoby związane z Uniwersytetem Lwowskim. Byli wśród nich zarówno Polacy jak i Austriacy. W drugiej połowie XIX wieku honorowe obywatelstwo otrzymywali głównie Polacy - wśród nich także jedna osoba narodowości żydowskiej (Beiser). W okresie II RP wyróżnienie to spotkało m.in. przyszłego prezydenta USA Herberta Hoovera. Także w okresie ZSRR, władze nie zrezygnowały z tej formy honorowania. Przypuszczać należy, że większość wyróżnionych pochodziło z kręgów wojskowych i partyjnych. W niepodległej Ukrainie honorowe obywatelstwo jest przyznawane co roku. Wśród osób odznaczonych jest też czwórka Polaków.

    Geniusz – w ujęciu psychologicznym jest to potoczne określenie osoby posiadającej wybitnie ponadprzeciętne zdolności intelektualne. Pojęcie to jest ściśle powiązane z pojęciem ilorazu inteligencji (tzw. IQ). Równie często określa się tzw. próg genialności, czyli najmniejsza wartość IQ, dzięki której osobę ją posiadającą można zaliczyć do miana geniusza. Określenie to nie jest w sposób formalny ściśle określone, ponadto zależy od przyjętego modelu rozkładu normalnego Gaussa, a mianowicie od odchylenia standardowego (tzw. SD) populacji - stąd wynika niejednoznaczność pojmowania progu genialności. W rzeczywistości istnieje wiele takich progów, wśród których wyróżnia się 3 najbardziej znane i mające największe zastosowanie w praktyce: próg Mensy - umożliwiający wstąpienie do Mensy, próg Einsteina - oszacowana wartość IQ Alberta Einsteina, a także próg absolutny - wartość IQ, która teoretycznie zgodnie z rozkładem normalnym Gaussa przypada na mniej niż 1 osobę w całej populacji ziemskiej, która wynosi 7 miliardów. Najczęściej mianem geniuszy określa się osoby, których IQ, badane na podstawie rozwiązywanych przez te osoby specjalistycznych testów psychometrycznych, jest nie mniejsze od przyjętego progu genialności. Ponadto mianem tym określa się także tych, którzy wykazywali wyjątkowe zdolności intelektualne w dzieciństwie, a w szczególności w pierwszych latach życia, tzw. genialne dzieci, jak również te osoby, które w znacznym stopniu przyczyniły się do kształtowania obecnego świata, m. in. poprzez wyjątkowe odkrycia, wynalazki, sformułowane prawa, twierdzenia itp., tzw. wybitne jednostki.

    Popęd śmierci, Tanatos, destrudo – według psychoanalizy Freuda są dwa główne popędy sterujące motywacjami człowieka: popęd życia i popęd śmierci, destrukcji. Obydwie motywacje bardzo silnie wpływają na osobowość człowieka. Popęd życia charakteryzuje się głęboką chęcią do życia, pozytywną motywacją, optymistycznym spojrzeniem na otaczającą rzeczywistość; pragnieniem egzystencji i działania. Popęd śmierci zaś charakteryzuje się chęcią śmierci, chociaż niekoniecznie negatywnym nastawieniem do otoczenia. Wyczekiwanie na dzień, w którym może nadejść długo oczekiwana śmierć jest jak uwieńczenie drogi niosącej wiele wyzwań i działań. Ludzie przejawiający popęd śmierci potrafią osiągnąć bardzo imponujące wyniki swojego działania, sukcesy, nagrody i niekiedy uznanie otoczenia. Popęd śmierci jest bowiem niezwykle silną motywacja do działania, do podejmowania wyzwań i osiągania swoich celów. Bardzo często osoby takie mają wiele zdolności, które cechują się między innymi: trzeźwym spojrzeniem na świat, wyczuleniem na krzywdy ludzkie, niesprawiedliwość i oszustwa, analitycznym myśleniem i umiejętnością zarządzania większymi grupami ludzi. Nie posiadając pragnień takich jak ludzie z popędem życia, ludzie z popędem śmierci są w stanie długo i rzetelnie pracować, bez względu na niewygody fizyczne czy psychiczne, jak np. modelki, które potrafią się głodzić by osiągnąć swój sukces, szefowie firm, którzy spędzają większość życia na budowaniu swojego interesu nie bacząc na swoje wygody, ludzie dochodzący do ogromnych sukcesów za którymi stoi wiele wyrzeczeń, bólu i ciężkiej pracy. Tego typu odporność i przystosowanie do wydarzeń niewygodnych może być wynikiem naturalnych skłonności ludzi z popędem śmierci do samookaleczania się, autodestrukcji, na której bazują budowanie swojego sukcesu i znaczne wyprzedzenie innych ludzi w osiągnięciach. Obydwie motywacje, życia jak i śmierci, niosą ze sobą potężną siłę do osiągania swoich celów. Cele te jednak zasadniczo mogą się różnić. Informatyka społeczna odnosi się do szeroko rozumianego związku pomiędzy informatycznymi technologiami komunikacyjnymi i światem społecznym. Z jednej strony przedmiotem zainteresowania badaczy jest wpływ informatycznych technologii komunikacyjnych na zmiany społeczne i psychologiczne wśród osób, które z nich korzystają. Z drugiej strony badany jest wpływ zjawisk społecznych na systemy informatyczne i komunikacyjne. Jedna z pierwszych definicji została stworzona przez Roba Klinga, założyciela Center for Social Informatics:

    Nagrody literackie - nagrody przyznawane utworom literackim i ich autorom, przez krytyków lub czytelników. Nagrody są nadawane przez jury (zespół ekspertów, krytyków lub inna grupa osób) lub przez otwarty plebiscyt. Nagrody takie zwykle nadawane są co roku i w uroczysty sposób. Przyznawane są spośród wcześniej wyselekcjonowanych (nominowanych) dzieł, lub spośród wszystkich utworów z danej kategorii. Człowiek zabawy (ludzie zabawy) – jedna z kategorii typologicznych osobowości społecznej Floriana Znanieckiego określająca osoby, które w dzieciństwie i młodości podlegały głównie grupom rówieśniczym, w kręgach zabawy z małą kontrolą osób starszych. W życiu dorosłym tego typu osoby związane są z polityką, prowadzeniem "życia towarzyskiego", czy także wojen. Wojna i politykazracjonalizowanymi formami zabaw dziecięcych.

    Dodano: 07.12.2010. 00:40  


    Najnowsze