• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Zastosowanie procedury Niebieskie Karty dla policji

    28.04.2010. 09:42
    opublikowane przez: Dawid Rozburski

    W przeciwdziałaniu policja odgrywa ważną rolę i często od skuteczności interwencji zależy, czy pomoc udzielana przez inne służby będzie efektywna. "Ustawa o policji z dnia 6 kwietnia 1990 r. w artykule pierwszym określa, iż podstawowym zadaniem policji jest "ochrona życia i zdrowia obywateli oraz mienia przed bezprawnymi zamachami naruszającymi te dobra". Doświadczenia osób, które pomagają ofiarom pokazują, że przemoc domowa wymaga innego podejścia i większej aktywności udzielania pomocy niż inne formy przemocy, wobec której interweniuje policja.

    Policjant ma do czynienia z przestępstwem bądź jego domniemaniem, gdzie ten sam sprawca wielokrotnie, przez długi czas stosuje przemoc wobec tej samej ofiary. Musi umieć podjąć działania zarówno wobec sprawcy jak i ofiar. Bywa to bardzo trudne, zwłaszcza w sytuacji ostrej przemocy, gdy policjant skupia całą uwagę na powstrzymaniu sprawcy i nie ma możliwości by przeprowadzić rozmowę z ofiarami przemocy. Zapewnienie bezpieczeństwa nie polega tylko na działaniach doraźnych (odwiezienie do izby wytrzeźwień nietrzeźwego sprawcy czy zatrzymanie do wyjaśnienia), trzeba pamiętać, że sprawca przemocy wcześniej czy później wróci do ofiary i może chcieć wziąć na niej odwet.

    Przyjmowanie zgłoszeń o przemocy
    Policjant jest z reguły pierwsza osobą z zewnątrz, otrzymującą sygnał o przemocy w rodzinie. Zgłoszenie może być telefoniczne lub osobiste. Policja może być wzywana przez:
    - ofiary przemocy w rodzinie;
    - świadków przemocy w rodzinie.
    Należy pamiętać, że:
    - żaden sygnał o przemocy nie może zostać zlekceważony;
    - pierwszy kontakt z ofiarą bądź świadkiem jest wyjątkowo ważny i powinien przebiegać w atmosferze zrozumienia;
    - zgłaszający są często w szoku, w stanie pobudzenia emocjonalnego spowodowanego przeżytym zagrożeniem życia lub zdrowia;
    - sposób prowadzenia rozmowy powinien wpływać uspokajająco i wspierać zgłaszającego;
    - zgłaszający zwykle nie są w stanie ocenić sytuacji i rzadko nazywają, to czego doświadczyli, przemocą, policję zaś wzywają z powodu awantury, bijatyki lub innego zagrożenia ze strony sprawcy.

    Do zadań policjanta przyjmującego zgłoszenie należy szybkie:
    - zebranie wstępnych, możliwie precyzyjnych informacji dotyczących zdarzenia, ze szczególnym uwzględnieniem:
    - czasu i miejsca zaistnienia przemocy,
    - rodzaju przemocy i czy zostały użyte niebezpieczne narzędzia,
    - czy na miejscu zdarzenia znajduje się broń,
    - czy potrzeba pomocy medycznej,
    - czy sprawca działał pod wpływem środków zmieniających świadomość (alkoholu, narkotyków),
    - gdzie przebywa ofiara (ofiary) i sprawca (sprawcy),
    - czy są obecne dzieci,
    - czy istnieje groźba większej przemocy (jakiego rodzaju),
    - zarejestrowanie zgłoszenia i i danych zgłaszających,
    - zlecenie interwencji.

    Podjęcie/zlecenie interwencji
    Interwencja może być podejmowana z własnej inicjatywy (własna), lub na polecenie przełożonych (zlecona przez dyżurnego), na wezwanie pokrzywdzonego czy osób trzecich. Koniecznym warunkiem bezpiecznego i skutecznego przeprowadzenia interwencji jest posiadanie przez policjantów zwięzłej i możliwie pełnej informacji o zdarzeniu. Pozwala to na dobór odpowiednich sił, środków i taktyki postępowania oraz na zachowanie środków ostrożności i wzmożonej czujności.
    Każda interwencja ma swoisty charakter, ze względu na to policjanci musza dokładnie obserwować zachowanie osób, które przebywają na miejscu zdarzenia. Do ogólnych zasad jakich powinien przestrzegać policjant przeprowadzający interwencje należą:
    - uzyskanie jak najpełniejszej informacji o zdarzeniu,
    - maksymalna koncentracja,
    - najwyższa ostrożność,
    - utrzymanie łączności z dyżurnym.

    W szczególności policjant powinien:
    - zlokalizować osoby, które posiadają niebezpieczne narzędzia, broń,
    - nie wchodzić w pole ostrzału,
    - zanim zapuka do drzwi posłuchać co dzieje się środku,
    - stanąć z boku drzwi,
    - wchodząc do pomieszczenia zorientować się:
    - ile osób znajduje się w środku,
    - kto jest lub może okazać się agresywny,
    - czy w środku znajdują się niebezpieczne przedmioty, narzędzia,
    - utrzymywać stały kontakt wzrokowy z partnerem,
    - nie pozwalać obecnym na wychodzenie do innych pomieszczeń,
    - nie sugerować się pierwszym wrażeniem,
    - podzielić zadania między interweniujących policjantów,
    - zabezpieczyć drogę odwrotu.

    Czynności wykonywane podczas interwencji
    Policjanci przybywając na miejsce, gdy potwierdzą zasadność interwencji mają do wykonania określone przepisami czynności:
    - ustalenie tożsamości osób biorących udział w konflikcie,
    - przeprowadzenie wywiadu z osobą która powiadomiła o zajściu,
    - rozpoznanie sytuacji,
    - przeprowadzenie rozmowy pouczającej o naruszeniu przepisów i zasad relacji między ludźmi,
    - pouczenie o możliwości dalszego postępowania (np. złożeniu doniesienia),
    - jeśli podjęte czynności nie przynoszą skutku i awantura nadal trwa, osoby w stanie nietrzeźwym należy umieścić na izbie wytrzeźwień. W przypadku, gdy postępowanie trzeźwego sprawcy bezsprzecznie zagraża życiu i zdrowiu domowników, należy go zatrzymać i przewieźć do jednostki policji.

    "Policjant musi ściśle przestrzegać przepisów, gdyż za przekroczenie uprawnień lub niedopełnienie obowiązku może zostać ukarany, zgodnie z ustawą o policji art. 142 ust.1."
    Wszystkie interwencje domowe w przypadkach przemocy w rodzinie są rejestrowane w ogólnopolskim systemie statystycznym Niebieskie Karty (Krajowy System Informacyjny Policji). Umożliwia to analizę i pomaga w diagnozowaniu zjawiska w całym kraju i w poszczególnych obszarach oraz pozwala na tej podstawie planować działania profilaktyczne i pomocowe.

    Pierwszy kontakt z sytuacją rodzinną
    Czynniki, które ułatwiają postawienie trafnej diagnozy sytuacji to między innymi:
    - przestrzeganie zasady by nie sugerować się tzw. pierwszym wrażeniem;
    - dokładne rozeznanie sytuacji;
    - posługiwanie się pytaniami ułożonymi w formie kwestionariusza, które umożliwiają skoncentrowanie się na zebraniu najważniejszych informacji;
    - zachowanie odpowiedniego dystansu wobec manipulacji sprawców, polegającej najczęściej na próbie emocjonalnego zaangażowania osób interweniujących w konflikt;
    - "skupienie się na wydarzeniach, a nie dociekanie głębokich przyczyn konfliktu rodzinnego i nie występowania w roli negocjatora ani mediatora, gdyż czas, jaki policjanci mogą przeznaczyć na interwencję, a także ogromny bagaż emocjonalny, jaki niesie ze sobą taka sytuacja, nie sprzyja tego rodzaju dociekaniom." Policjanci ze służby patrolowej przeprowadzają jedynie interwencję, dochodzenie głębokich przyczyn konfliktu, poznawanie historii rodziny, wysłuchiwanie obszernych relacji wzburzonych zajściem uczestników, nie należy do ich zadań;
    - znajomość specyfiki zjawiska przemocy w rodzinie;
    - znajomość sytuacji psychologicznej ofiar, a co się z tym wiąże, zrozumienie ich zachowania.

    Policjant w wielu przypadkach jest pierwszą osobą z zewnątrz mającą dostęp do pokrzywdzonych, dlatego od jego zachowania zależy, czy w danej rodzinie nastąpią konstruktywne zmiany i czy uda się powstrzymać sprawcę.
    Policjanci ze służb interweniujących mają niewiele czasu na rozpoznanie sytuacji, działają w stanie dużego napięcia. Nigdy nie mają pewności, jaką sytuacje zastaną i jak będzie przebiegała interwencja. Pierwsze wrażenie jest często mylące, dlatego trudno określić czy ma się do czynienia z przemocą domową.

    "Podczas interwencji zdarza się, ze ofiara przemocy w obecności umundurowanych przedstawicieli prawa poczuje się silna i bezpieczna, zaczyna więc krzyczeć, odgrażać się, wyzywać czy atakować sprawcę, a on najczęściej ze strachu chowa się, kuli i udaje niewiniątko, próbując przekonać policjantów, że to raczej on jest ofiarą. Niedoświadczony, nieposiadający wiedzy na temat mechanizmów przemocy w rodzinie policjant może ulec tej manipulacji. Tymczasem takie zachowanie ofiar i sprawców w świetle wiedzy o dynamice i mechanizmach przemocy jest jak najbardziej zrozumiałe, zważywszy, że jedną z podstawowych cech przemocy w rodzinie jest dysproporcja sił między ofiarą a sprawcą. W sytuacji interwencji ta dysproporcja znacznie się zmienia " w obecności policjantów to ofiara staje się silniejsza, a sprawca słabszy, stąd takie zachowania."

    Podczas rozeznania na miejscu zdarzenia należy zwrócić uwagę i opisać ślady przemocy widoczne na ciele poszkodowanych, np. krew siniaki, rany, oparzenia, podarte ubrania, powyrywane włosy; jak i w mieszkaniu, np. ślady krwi, porozbijane sprzęty, porozrzucane rzeczy, powybijane szyby. Takie informacje mogą być bardzo pomocne przy ewentualnym postępowaniu dowodowym.

    Policjant prowadzący dochodzenie w sprawie o znęcanie się nad rodziną, powinien znać dobrze nie tylko potrzebne procedury prawne, ale również posiadać wiedzę o ofierze i sprawcy i łączącej ich więzi. W przestępstwach tego typu, nawet jeśli są świadkowie, to często nie chcą być "wplątani" w sprawę, boją się zemsty sprawcy przemocy lub ze zwykłego wygodnictwa. Dlatego tak ważne jest aby policjant potrafił umiejętnie korzystać ze wszystkich źródeł dowodowych.

    Opisując zdarzenie policjanci posługują się Kartą A (notatka urzędowa). W przypadku stwierdzenia, że zapis w notatce urzędowej nie jest wystarczający, zlecający interwencję wysyła na miejsce zdarzenia grupę dochodzeniowo-śledczą by przeprowadziła oględziny oraz zebrała dokumentacje fotograficzną.

    "W przypadku, gdy interweniujący policjant z jakiegoś nieuzasadnionego powodu nie wypełni Niebieskich Kart, a przemoc powtórzy się lub/i dojdzie do wszczęcia postępowania karnego wobec sprawcy, policjantowi może być postawiony zarzut niedopełnienia obowiązków służbowych."

    Doraźne wsparcie dla ofiar przemocy domowej
    Najważniejszym zadaniem interweniujących policjantów jest zapewnienie bezpieczeństwa ofiarom przemocy. Muszą mieć na względzie przede wszystkim dobro pokrzywdzonych. Ofiary powinny być przekonane, że policja działa w ich interesie. Powinny otrzymać rzetelną informację o prawach jakie im przysługują, możliwościach otrzymania pomocy i konkretnych miejscach, gdzie zostanie im ona udzielona. Taka informacja powinna zostać przekazana w formie pisemnej (Karta B), gdyż podczas interwencji pokrzywdzeni są zwykle zszokowani i mogą nie zapamiętać informacji ustnej.

    Działania wobec sprawcy przemocy w rodzinie
    Jeśli sprawca stanowi realne zagrożenie dla domowników, powinien zostać zatrzymany przez policjanta. W przypadku interwencji policji, w celu uniknięcia kary, sprawca użyje wszelkich dostępnych sposób zmniejszenia odpowiedzialności za zaistniałą sytuację. Zależy to od jego inteligencji, pomysłowości i doświadczenia, w związku z tym sprawca często:

    - udaje spokojnego i potulnego " udaje, że śpi i nie wie o co chodzi. Policjanci na miejscu zdarzenia spotykają roztrzęsiona, płaczącą ofiarę, u której występujące w tym momencie zaburzenia emocjonalne powodują trudności w opisie zajścia, i spokojnego, opanowanego sprawcę, który jest w stanie dokładnie wyjaśnić, że to jakieś nieporozumienie;
    - jest gotowy obiecać wszystko " byle policjanci odstąpili od interwencji (że to się nigdy więcej nie powtórzy, że pójdzie spać);
    - zrzuca odpowiedzialność na ofiarę " bądź przedstawia siebie w roli ofiary, podczas gdy w rzeczywistości stwarza bezpośrednie zagrożenie dla życia lub zdrowia ofiar. "niestety często pozornie nie ma powodu do natychmiastowego zatrzymania sprawcy i policjanci od tego odstępują, co utwierdza sprawcę w poczuciu bezkarności, a ofierze odbiera nadzieję na jakąkolwiek pomoc i sprawiedliwość. Jest to dla niej kolejne trudne doświadczenie, potęgujące izolację i niechęć do szukania pomocy;"
    - nie czuje się odpowiedzialny za to co zrobił " zaprzecza, twierdzi, że nie czuje się winny. Policjanci by nie dać się wplątać w pułapkę psychologiczną powinni być opanowani i zachować dystans;
    - odwołuje się do męskiej solidarności (gdy sprawcą jest mężczyzna, który pobił kobietę);
    - używa gróźb, szantażu- takim zachowaniem chce sprowokować policjantów dożycia siły i środków przymusu bezpośredniego; w przypadku szarpaniny może spowodować samookaleczenia. Służy to z reguły odwróceniu uwagi od jego czynów i oskarżeniu policjantów o brutalność, a u ofiary wywołanie współczucia i poczucia winy za wezwanie policji.

    Gdy sprawca jest nietrzeźwy
    Osoby interweniujące powinny zdawać sobie sprawę z faktu, że prowadzą działania wobec sprawcy nie dlatego, że jest w stanie nietrzeźwym, lecz dlatego, że w stanie nietrzeźwym zachowuje się agresywnie wobec innych, stwarzając zagrożenie dla ich zdrowa, życia czy mienia. Ze względu na to powinien on być bezwzględnie izolowany, zostać odwieziony do izby wytrzeźwień, lub policyjnej izby zatrzymań.
    Policjant, który interweniuje wobec osób nietrzeźwych powinien:
    - postępować zdecydowanie i z dużym opanowaniem;
    - być odpornym na zaczepki, obelgi, przekleństwa, groźby; próby szantażu czy manipulacji;
    - zachować środki ostrożności i pamiętać, że osoby nietrzeźwe nie kontrolują swojego zachowania;
    - uwzględnić zasadę ograniczonego zaufania, ze względu na nieprzewidywalność zachowań nietrzeźwych, nawet tych z pozoru spokojnych;
    - stosować krótkie i czytelne polecenia;
    - zachować spokój wobec słyszanych pod swoim adresem epitetów, wypowiadanych zarówno prze zatrzymanego, jak i innych uczestników zdarzenia, czy świadków.

    Podczas interwencji wobec nietrzeźwych sprawców przemocy domowej policjant nie powinien:
    - dać się sprowokować, wciągnąć w dyskusje;
    - być zbyt brutalny, nie prowokować agresji;
    - zabawiać się kosztem nietrzeźwego (wyszydzać, szarpać, bić);
    - wdawać się w wymianę epitetów;
    - kazać sprawcy położyć się spać, wyjść na spacer, albo obiecać, że już nie będzie wszczynał awantur. Pijany sprawca chętnie przystaje na taką propozycję, policjanci wychodzą, on zaś rozpoczyna swoją wendetę. Gdy ofiara nie wzywa po raz dugi policji, nie znaczy to jednak, że jest bezpieczna, a jedynie o tym, że przestała wierzyć w skuteczność takiej pomocy.

    Zakończenie interwencji
    Policjanci powinni upewnić się, że poszkodowani są bezpieczni i poinformować ich, że odwiedzi ich dzielnicowy w celu sprawdzenia stanu ich bezpieczeństwa.
    Policjanci mogą odstąpić od zatrzymania sprawcy tylko wówczas gdy nie stanowi on zagrożenia dla poszkodowanych lub na pisemne oświadczenie ofiary, że sprawca nie stanowi dla niej zagrożenia. W przeciwnym razie istnieje ryzyko, że policjant zostanie oskarżony o niedopełnienie swoich obowiązków, o ile sprawca ponowi agresywne zachowanie, co jest prawdopodobne.
    Należy poinformować poszkodowanych o możliwości złożenia zawiadomienia o przestępstwie lub wniosku o ściganie sprawcy w odpowiedniej jednostce policji lub prokuratury. Trzeba poinformować również ofiary i świadków, że wypełnienie dokumentacji Niebieskie Karty przez interweniujących policjantów nie jest jednoznaczne ze złożeniem zawiadomienia o przestępstwie, lecz policyjną notatką urzędową z przeprowadzonej interwencji i nie może zostać anulowana czy "wycofana" na prośbę ofiary, świadka czy sprawcy przemocy.

    Omawiana procedura w przypadku kontynuowania przemocy przez sprawcę daj możliwość podjęcia decyzji o przeprowadzeniu postępowania procesowego (sprawdzającego lub wszczęcia postępowania przygotowawczego), i nawiązania współpracy z organami państwowymi, samorządami i organizacjami społecznymi, które zajmują się udzielaniem wparcia i pomocy ofiarom przemocy w rodzinie oraz przekazywaniem informacji dotyczących rodzin, w których dochodzi do przemocy.
    Należy zwrócić szczególną uwagę na bezpieczeństwo dzieci, jeśli znajdują się na miejscu zdarzenia. Pamiętając, że przemoc powtarza się i nasila, a zlekceważenie pozornie drobnego sygnału może być brzemienne w skutki. W pierwszej kolejności sprawdza się czy dzieckiem może zaopiekować się ktoś z rodziny, dopiero później należy rozpatrywać możliwość umieszczenia go w placówce opiekuńczej.

    Zadania i rola dzielnicowych
    Podstawowym aktem prawnym regulującym pracę dzielnicowego jest Zarządzenie nr 15 Komendanta Głównego Policji z dnia 23 września 1999 roku w sprawie metod i form wykonywania zadań przez dzielnicowego i kierownika rewiru dzielnicowych. Zgodnie z paragrafem 8 tego zarządzenia dzielnicowy powinien:
    - ujawniać i znać osoby zamieszkałe lub przebywające w jego rejonie, które ze względu na swoją przeszłość, czy aktualny tryb życia bądź zachowanie stwarzają zagrożenie dla spokoju, porządku i bezpieczeństwa publicznego (osoby karane, podejrzane o działalność przestępczą. Chore psychicznie, uzależnione od alkoholu i narkotyków, osoby nieletnie zagrożone demoralizacją);
    - interesować się tymi osobami (rozmowy profilaktyczne, zastosowanie środków oddziaływania wychowawczego i społecznego, organizowanie pomocy w umieszczeniu z zakładzie odwykowym, leczniczym, opiekuńczym);
    - utrzymywać kontakty z osobami, które mogą mieć wpływ na funkcjonowanie środowiska lokalnego i mogą podejmować skuteczne działania zapobiegające popełnianiu przestępstw i wkroczeń;
    - kontaktować się z osobami mogącymi być ofiarami przestępstw i wykroczeń.
    Zarządzenie numer 21 Komendanta Głównego Policji z dnia 31 grudnia 2002 roku określa szczegółowo procedurę postępowania dzielnicowych w przypadku przemocy domowej i prowadzenia działań po interwencji.
    Po każdej interwencji, gdy stwierdzono przemoc lub istnieje podejrzenie przemocy, musi nastąpić ponowny kontakt z rodziną aby dokonać odpowiedniego rozeznania sytuacji ze szczególnym uwzględnieniem sytuacji dzieci.

    "Po zakończeniu interwencji policjant przekazuje wypełnioną Niebieską Kartę (Karta A) dyżurnemu właściwej jednostki organizacyjnej policji w celu jej zarejestrowania w odpowiednim rejestrze ("Rejestr zgłoszonych i przeprowadzonych interwencji" lub "Książka wydarzeń"), a kierownik jednostki zleca przekazanie jej do dzielnicowego. Kierownik jednostki organizacyjnej jest także zobowiązany do koordynowania oraz sprawowania nadzoru nad realizacją zadań podejmowanych zgodnie z wymienionym wcześniej Zarządzeniem nr 21 Komendanta Głównego Policji."
    Do zadań dzielnicowego w ramach procedury Niebieskie Karty należy:
    - założenie teczki zagadnieniowej "Przemoc domowa" i gromadzenie wszelkiej dokumentacji z interwencji i działań podjętych po interwencji;
    - niezwłoczne (nie później niż w ciągu 7 dni od otrzymania Niebieskiej Karty) skontaktowanie się z rodziną w celi bliższego rozeznania sytuacji i zorientowania się jaka pomoc jest potrzebna;
    - co najmniej raz w miesiącu wizyty sprawdzające stan bezpieczeństwa domowników i zachowanie sprawców;
    - dokumentowanie każdego kontaktu z rodziną, kiedy nastąpiła przemoc;
    - umożliwienie osobie pokrzywdzonej zapoznania się z treścią Karty A;
    - podejmowanie działań prewencyjnych wobec sprawców;
    - przekazanie informacji dotyczących dzieci policjantowi zajmującemu się problematyką nieletnich i patologii;
    - współpraca ze służbami pomagającymi ofiarom przemocy w rodzinie w środowisku lokalnym;
    - podjęcie decyzji dotyczącej postępowania sprawdzającego, a w sytuacji uzasadnionego podejrzenia popełnienia przestępstwa " o potrzebie wszczęcia postępowania przygotowawczego;
    - przekazanie oryginałów wypełnionych Niebieskich Kart do akt postępowania przygotowawczego (w teczce zagadnieniowej pozostają kopie).
    Dzielnicowy tak długo prowadzi teczkę zagadnieniową "Przemoc domowa", dopóki z posiadanej dokumentacji nie wynika, że przemoc w tej rodzinie już nie występuje.


    Zadania procedury Niebieskie Karty
    - ułatwienie policjantom uporządkowania rejestracji śladów i wydarzeń na miejscu zdarzenia, jak również podjętych przez nich czynności;
    - dostarczenie ofiarom informacji prawnej oraz o możliwościach dalszego szukania pomocy;
    - motywowanie ofiar do żądania ochrony swoich praw i szukania pomocy;
    - ułatwienie ofiarom sporządzenie notatki z przebiegu zdarzenia, która jest przydatna w dalszym postępowaniu wobec sprawcy;
    - ułatwienie dzielnicowemu prowadzenia działań prewencyjnych oraz usprawnienie współpracy z innymi służbami przeciwdziałającym przemocy w rodzinie;
    - wykorzystanie informacji przez wydział dochodzeniowy i prokuraturę w prowadzeniu śledztwa i kierowaniu sprawy na drogę sądową;
    - ułatwienie rozeznania zjawiska przemocy domowej, skali zagrożenia, a co za tym idzie, podejmowania działań zapobiegawczych;
    - zapewnienie warunków do tworzenia lokalnych systemów przeciwdziałania przemocy w rodzinie.

    Dokumentacja Niebieskie Karty
    Zapis w notatniku służbowym
    W notatniku służbowym policjant zapisuje wszystkie działania, jakie podejmuje podczas pełnienia służby: każda interwencja musi zostać w nim odnotowana (zasada niezależna od stosowania procedury Niebieskie Karty " regulowana osobnymi przepisami). Zapis powinien zawierać informacje:
    - kto wezwał policje;
    - niedługi opis zdarzenia;
    - dane personalne osób obecnych na miejscu.

    Po zakończeniu służby notatnik powinien zostać skontrolowany przez bezpośredniego przełożonego. Przełożony może sprawdzić czy były podejmowane interwencje wobec przemocy domowej i czy zostały wypełnione Niebieskie Karty (jeśli nie, powinien się dowiedzieć z jakiego powodu).
    Formularze Niebieskie Karty są częścią procedury. Na dalszym etapie pomagania, odpowiedni i dokładny zapis każdego przypadku interwencji jest niezwykle pomocny. W przypadku wszczęcia postępowania karnego wobec sprawcy stanowi dokument opisujący przebieg zajścia, bez względu na to, ile czasu upłynęło od interwencji. Ujednolicenie zapisów ułatwia dalsze postępowanie prawne i zapewnia dostarczenie do prokuratury klarownych opisów zdarzeń. Notatki urzędowe są niekiedy kluczowym dokumentem procesowym (o włączeniu Niebieskiej Karty do dokumentacji procesowej decyduje sędzia, podobnie jak w przypadku innych notatek urzędowych sporządzanych przez policję) i są one coraz częściej uwzględniane, zwłaszcza, jeśli zawierają dokładne zapisy nie powtarzające się w innych dokumentach. Przedstawienie kilku dokładnych opisów zdarzenia ma znacznie większą wagę niż przedstawienie jednej nawet dokładnej informacji o kilku interwencjach. Nie bez znaczenia jest fakt, że interweniować w tej samej rodzinie mogą za każdym razem inne zespoły.

    Kolejnym krokiem jest przekazanie wypełnionych Niebieskich Kart do odpowiednich dzielnicowych. Dokumentacja jest wypełniania w przypadkach, gdy interweniujący stwierdza, że zajście ma znamiona przemocy w rodzinie ( kiedy silniejszy sprawca nadużył siły bądź władzy wobec bliskich).

    Dokumentacja Niebieskie Karty składa się z dwóch części:
    Karta A " notatka urzędowa dotycząca przemocy domowej, do sporządzania przez funkcjonariuszy podczas lub po interwencji;
    Karta B " informacja dla ofiar przemocy do przekazania przez funkcjonariuszy pokrzywdzonej/pokrzywdzonemu " wraz z załącznikiem informującym o lokalnych miejscach pomocy.
    Wypełniona Niebieska Karta (Karta A) trafia do oficera dyżurnego odpowiedniej jednostki policji, Karta B pozostaje u pokrzywdzonej/pokrzywdzonego.

    Karta A
    Wypełniania jest przez policjantów podczas interwencji, a w wyjątkowym przypadkach, po jej zakończeniu. "Służy do zapisania pełnych danych osób pokrzywdzonych i uczestniczących w zdarzeniu, do oceny własnej przebiegu zdarzenia oraz oceny zdarzenia zgodnie z informacją uczestników, do odnotowania zachowania się stron, opisu stanu dzieci zastanych na miejscu interwencji i opisu miejsca zdarzenia." W karcie należy zanotować działania podjęte wobec sprawcy oraz wobec pokrzywdzonej/ego. Przy zapisie dotyczącym dzieci " ofiar i świadków przemocy należy koniecznie odnotować doznane przez nie urazy i podjęte wobec nich działania.

    Karta A zawiera również zapis wyrażenia zgody przez ofiarę przemocy na udostępnienie jej danych osobowych instytucjom rządowym i organizacjom pozarządowym, które zajmują się pomocą osobom pokrzywdzonym. Podpis ofiary na Karcie A i jej zgodna na wykonywanie dalszych czynności w sprawie oraz wykorzystanie danych osobowych nie są niezbędne do podjęcia działań w sprawie rodziny doświadczającej przemocy.
    Mimo to zgodnie z obowiązującą ustawą o ochronie danych osobowych z 29 sierpnia 1997 roku powinno się dążyć do uzyskania zgody na piśmie. Niemniej jej brak nie może stanowić podstawy do zaprzestania działania.
    Przekazanie danych osobowych może odbyć się:
    - za zgodą pokrzywdzonej/ego, poświadczoną podpisem na Karcie A;
    - bez zgody pokrzywdzonej/ego na podstawie art. 1, § 2, pkt. 3 ustawy o policji z 6 kwietnia 1990 roku oraz art. 14 § 4 tej ustawy.

    Karta B wraz z załącznikiem (informacją o lokalnych miejscach pomocy dla ofiar przemocy).
    Kartę funkcjonariusze przekazują osobie pokrzywdzonej wraz z pouczeniem słownym, aby przeczytała ją uważnie i zachowała dla siebie. Podkreślić należy, że w karcie ofiara znajdzie wyjaśnienie, że przemoc w rodzinie jest naruszeniem jej praw i jest przestępstwem ściganym przez prawo, o czym stanowią wymienione w karcie artykuły Kodeksu Karnego. Należy stwierdzić, że znajdują się tam ogólne informacje o instytucjach zobowiązanych do pomocy ofiarom przemocy domowej i również wyraźnie zaznaczyć, że załącznikiem do karty jest ulotka od adresach i telefonach lokalnych placówek i instytucji zobowiązanych do pomocy ofiarom przemocy w rodzinie. Należy powiedzieć, że Karta B pomaga w sporządzeniu przez ofiarę zwięzłej i dokładnej notatki o przebiegu zdarzenia oraz z jej poprzednich doświadczeń przemocy. Taka notatka będzie przydatna, gdy ofiara zechce złożyć zeznania w tej sprawie.

    Wypełnianie Niebieskich Kart powinno odbywać się na miejscu interwencji, w obecności sprawcy. Sprawca powinien wiedzieć i widzieć, że to czego się dopuścił jest traktowane bardzo poważnie, jest sporządzona odpowiednia dokumentacja i zainteresował się tym wymiar sprawiedliwości i grożą mu poważne konsekwencje.

    Wybrane przepisy prawne regulujące pracę policji
    W Polsce działania policji kojarzą się głównie z wykrywaniem przestępstw i zatrzymywaniem sprawców. "Obowiązująca ustawa o policji, z 6 kwietnia 1990 roku, na pierwszym miejscu wśród zadań policji stawia: ochronę życia i zdrowia ludzi oraz mienia, ochronę bezpieczeństwa i porządku publicznego, inicjowanie i organizowanie działań mających na celu zapobieganie popełnianiu przestępstw i wykroczeń oraz zjawiskom kryminogennym, a dopiero potem wykrywanie przestępstw i wykroczeń oraz ściganie ich sprawców (...) policjant dowiedziawszy się, podczas wykonywania obowiązków służbowych, że w rodzinie występuje bądź może występować przemoc, nawet gdy w jego ocenie nie ma jeszcze znamion przestępstwa, powinien zrobić wszystko, co leży w jego kompetencji, aby zapobiec eskalacji przemocy i pomóc rodzinie uporać się z tym problemem."

    Szczegółowe zadania policji w przypadku interwencji wobec przemocy w rodzinie określone są w Zarządzeniu nr 21 Komendanta Głównego Policji z 31 grudnia 2002 roku, w sprawie sposobu prowadzenia interwencji domowej pod nazwą "Niebieskie Karty". Zarządzenie określa sposoby i terminy inicjowania i organizowania działań polegających na podejmowaniu i przeprowadzaniu przez policjantów interwencji wobec przemocy domowej. Niebieskie Karty SA procedurą prawnie obowiązująca od 1998 roku (pierwsze zarządzenie wprowadzające procedurę Niebieskie Karty do pragmatyki pracy polskiej Policji, to Zarządzenie nr 25/98 Komendanta Głównego Policji z 10 listopada 1998 roku). Nie oznacza to, że przed Niebieskimi Kartami nie było żadnych uregulowań prawnych w tej dziedzinie. Kwestie postępowania i zadań z tym związanych regulują " poza ustawą o policji " także inne bardziej szczegółowe zarządzenia Komendanta Głównego Policji dotyczące wykonywania poszczególnych zadań, do których należy się odnieść, np. zarządzenia:

    - w sprawie metod i form wykonywania zadań przez dzielnicowego i kierownika rewiru dzielnicowych,
    - w sprawie metod i form wykonywania zadań policji w przypadkach zagrożenia życia i zdrowia ludzi, ich mienia albo bezpieczeństwa i porządku publicznego,
    - w sprawie organizowania służby dyżurnej w jednostkach organizacyjnych,
    - w sprawie metod i form wykonywania zadań przez policjantów pełniących służbę patrolową,
    - Rozporządzenie Rady Ministrów w sprawie postępowania przy wykonywaniu niektórych uprawnień policji oraz wzorów dokumentów stosowanych w tych sprawach.
    Zgodnie z ustawą o policji art., 15 ust 1 pkt. 6 i 7 policjanci mają prawo do zażądania niezbędnej pomocy od instytucji państwowych, organów administracji rządowej i samorządu terytorialnego oraz zwracania się o niezbędną pomoc do innych jednostek gospodarczych i organizacji społecznych, jak również zwracania się w nagłych wypadkach do każdej osoby o udzielenie doraźnej pomocy.


    Bibliografia:
    J. Polanowski, przeciwdziałanie...,
    H. D. Sasal, Niebieskie Karty,
    Kazimierz Walijewski, O interwencji policyjnej, pomocy poszkodowanym i postępowaniu wobec sprawców przemocy, Świat problemów, nr 1, 2004,
    Jarosław Polanowski, Kilka wyjaśnień prawnych w sprawie policyjnych Niebieskich Kart, Świat Problemów, nr 2, 2006,
    Irena. Pospiszyl, Razem przeciw przemocy, Wydawnictwo Akademickie "Żak", warszawa 1999,


    Dawid Rozburski

    Czy wiesz ĹĽe...? (beta)
    Zmuszanie do określonego zachowania to występek polegający na stosowaniu przemocy wobec osoby lub groźby bezprawnej w celu zmuszenia innej osoby do działania, zaniechania lub znoszenia. Przemoc wobec osoby to działanie fizyczne bezpośrednio skierowane wobec pokrzywdzonego albo innej osoby (najczęściej takiej, z którą pokrzywdzonego łączy związek uczuciowy, np. dziecka). Przestępstwo zostaje dokonane z chwilą zastosowania przez sprawcę przemocy wobec osoby lub groźby bezprawnej. Skutek w postaci podjęcia określonych czynności przez pozostającego pod wpływem przymusu pokrzywdzonego nie należy do znamion przestępstwa i nie ma znaczenia dla jego zaistnienia. Ustawa z dnia 29 lipca 2005 roku o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie – polska ustawa uchwalona przez Sejm RP, regulująca kwestię przeciwdziałania przemocy w rodzinie. Przemoc wobec kobiet – termin używany całościowo wobec aktów przemocy skierowanych głównie lub wyłącznie wobec kobiet. Jest typem działania z nienawiści (wielokrotnie wyczerpującego znamiona przestępstwa), w której głównym motywem jest płeć ofiary.

    Ogólnopolskie Pogotowie dla Ofiar Przemocy w Rodzinie "Niebieska Linia" działa na zlecenie Państwowej Agencji Rozwiązywania Problemów Alkoholowych (PARPA) a obecnie prowadzone jest przez Stowarzyszenie na Rzecz Przeciwdziałania Przemocy w Rodzinie "Niebieska Linia". Powstrzymać Przemoc Domową – pierwsza ogólnopolska kampania medialna skierowana do ofiar i świadków przemocy w rodzinie. Została zainicjowana przez Ogólnopolskie Pogotowie Dla Ofiar Przemocy w Rodzinie "Niebieska Linia" oraz Państwową Agencję Rozwiązywania Problemów Alkoholowych w listopadzie 1997.

    Joanna Piotrowska (ur. 1968) – założycielka Feminoteki, największego feministycznego serwisu informacyjnego i pierwszej w Europie Środkowo-Wschodniej księgarni feministycznej w 2005 roku przekształconej w fundację. Trenerka samoobrony i asertywności dla kobiet i dziewcząt WenDo; trenerka antydyskryminacyjna i genderowa. Współorganizatorka Mia100Kobiet w 2001 i 2002 roku, członkini Porozumienia Kobiet 8 Marca. Absolwentka Studium Przeciwdziałania Przemocy w Rodzinie oraz Studium Poradnictwa i Interwencji Kryzysowej organizowanego przez Instytut Psychologii Zdrowia. Lauretka "Złotego Telefonu" - nagrody przyznawanej przez Niebieską Linię osobom, które szczególnie przyczyniły się do zmian społecznych w zakresie przeciwdziałania przemocy w rodzinie lub ze szczególnym zaangażowaniem stawały w obronie osób krzywdzonych. Abolicja (z łac. zniesienie) – decyzja z dziedziny polityki prawa karnego, polegająca na odstąpieniu od ścigania określonej kategorii przestępstw. Może odnosić się do przestępstw o charakterze politycznym. Obejmuje nakaz niewszczynania postępowania karnego lub umorzenia postępowania już wszczętego. Jest to więc darowanie i puszczenie w niepamięć zarówno tych przestępstw, których sprawcy zostali ujawnieni, lecz jeszcze nie osądzeni, jak i tych, których sprawcy są nieznani (lub nie ujęci). Abolicja uchwalana jest przez parlament w formie zwykłej ustawy, zgodnie z procedurą obowiązującą w postępowaniu ustawodawczym.

    Kradzież rozbójnicza jest przestępstwem polegającym na użyciu przemocy wobec osoby lub groźby jej natychmiastowego użycia, albo doprowadzeniu człowieka do stanu bezbronności lub nieprzytomności w celu utrzymania się w posiadaniu rzeczy bezpośrednio po dokonaniu jej kradzieży. Kradzież rozbójnicza zachodzi w razie zaatakowania przez uciekającego złodzieja osoby próbującej odebrać mu skradzioną rzecz. Dla bytu przestępstwa nie ma znaczenia, czy pokrzywdzonym jest osoba wcześniej okradziona czy też przypadkowy świadek przestępstwa, który wdał się w pogoń za sprawcą. Pogotowie opiekuńcze – instytucja zajmująca się wychowaniem i opieką młodzieży. Trafiają do niej dzieci znajdowane na ulicy, uciekające z domów lub innych placówek wychowawczo-opiekuńczych, niepełnoletnie ofiary przemocy domowej lub małoletni przestępcy, przebywając w tej placówce w czasie trwania procesu sądowego.Okres pobytu w pogotowiu nie powinien przekraczać 3 miesięcy, choć może myć maksymalnie przedłużony o dalsze 3 miesiące (brane są pod uwagę trwające sprawy dotyczące wychowanka, lub też ukończenie roku szkolnego), formalnie maksymalnym okresem jest 6 miesięcy.

    Izraelska Policja (hebr. משטרת ישראל, Mishteret Yisrael; ang. Israel Police) jest umundurowaną i uzbrojoną formacją przeznaczoną do ochrony bezpieczeństwa ludzi i mienia oraz do utrzymywania bezpieczeństwa i porządku publicznego w Izraelu. Tak jak w przypadku policji z innych krajów, do głównych zadań izraelskiej policji należy pilnowanie przestrzegania prawa i ściganie przestępców, jak również zapewnienie ochrony i pomocy w sytuacjach kryzysowych zarówno wobec ludzi jak i mienia. Jeżeli jest to konieczne, policja nadzoruje na poziomie operacyjnym także wszelkie służby ratownicze.

    Wymuszenie rozbójnicze to występek polegający na doprowadzeniu innej osoby do rozporządzenia mieniem własnym lub cudzym albo do zaprzestania działalności gospodarczej poprzez zastosowanie wobec niej przemocy, groźby zamachu na życie, zdrowie lub groźby gwałtownego zamachu na mienie. Sprawca musi działać w celu osiągnięcia korzyści majątkowej dla siebie lub dla kogoś innego.

    Poplecznictwo – typ przestępstwa polegający na utrudnianiu bądź udaremnianiu postępowania karnego przez udzielanie sprawcy przestępstwa pomocy w uniknięciu odpowiedzialności karnej. W szczególności poplecznictwo może polegać na ukrywaniu sprawcy, zacieraniu śladów przestępstwa lub odbywaniu kary za skazanego. Jednak wskazane sposoby są tylko przykładami. Poplecznictwem może być każda czynność zmierzająca do udzielenia sprawcy przestępstwa pomocy w uniknięciu odpowiedzialności karnej, jeżeli choćby tylko utrudniała ona postępowanie karne. Obecnie poplecznictwo jest stypizowane w art. 239 § 1 Kodeksu karnego z 1997. Przestępstwo umyślne - rodzaj przestępstwa dokonanego z zamiarem spowodowania określonego ustawą skutku. Ze względu na podział przestępstw wchodzi ono do grupy, w której bierze sie pod uwagę rodzaj winy sprawcy. Przed jego popełnieniem sprawca jest świadomy, że czyn, który ma zamiar dokonać jest przestępstwem, jednak godzi się na jego popełnienie (zamiar bezpośredni) - art. 9. § 1. k.k. Umyślnym jest też czyn, którego efektu sprawca nie jest pewien, ale działa w kierunku osiągnięcia zamierzonego celu. Przy przewidywaniu skutków czynu zabronionego i godzeniu się na nie jest mowa o zamiarze ewentualnym (sprawca godzi się tutaj z ewentualnością popełnienia czynu zabronionego).

    Szantaż – przestępstwo przeciwko wolności, polegające na próbie zmuszenia osoby do określonego działania lub zaniechania pod groźbą bezprawną zastosowania przemocy lub ujawnienia pewnych, częściowo lub w pełni prawdziwych informacji, których ujawnienie byłoby w opinii szantażującego dużą dolegliwością dla ofiary. Rzut karny w piłce ręcznej zarządzany jest w razie niezgodnej z przepisami gry interwencji zawodników lub osób towarzyszących, błędnego sygnału gwizdka lub sygnału automatycznego, interwencji innych osób, np. widzów, lub działania siły wyższej (np. awarii oświetlenia) w sytuacji pewnej do zdobycia bramki. Wyjątkiem jest sytuacja, gdy zawodnik mimo nieprzepisowej interwencji utrzymuje kontrolę nad piłką i ruchem ciała.

    Handel ludźmi to nazwa przestępczego procederu, będącego współczesną formą niewolnictwa. Pod tym pojęciem rozumiano początkowo wyłącznie handel kobietami, zmuszanymi do prostytucji (męskie ofiary wykorzystywane seksualnie to zjawisko niezwykle rzadkie). W ostatnich latach znaczenie pojęcia uległo znacznemu rozszerzeniu i obejmuje obecnie wszelkie działania nakierunkowane na wyzysk ludzi, niezależnie od płci i wieku, naruszające prawo do decydowania o sobie. Wyzysk ten związany jest zazwyczaj z użyciem przemocy, co jest dla ofiar ogromnym obciążeniem fizycznym i psychicznym. Ofiary handlu żywym towarem w efekcie traumatycznych przeżyć często doświadczają chorób psychicznych i popadają w różne formy uzależnień. Wobec ofiar stosowane są działania naruszające ich seksualność, indywidualną wolność i cielesną nienaruszalność. Pozostałe czyny karalne, których dopuszczają się agresorzy wobec ofiar, to naruszenia prawa pracy i prawa ubezpieczeń społecznych, zwłaszcza wobec cudzoziemców. Zaniedbywanie – forma przemocy wobec innych, w wychowaniu i opiece nad drugim człowiekiem to brak ingerencji w potrzeby fizyczne i psychiczne (np. dziecka). Zaniedbywanie obejmuje celowe lub nieświadome niewykonywanie niezbędnych czynności opiekuńczych i wychowawczych, wobec osoby podlegającej opiece, przez osobę do tego zobowiązaną (np. z racji władzy rodzicielskiej).

    Rozbój to kradzież połączona z użyciem przemocy wobec osoby lub groźbą natychmiastowego jej użycia albo dokonana poprzez doprowadzenie człowieka do stanu nieprzytomności lub bezbronności. Na równi z tym należy traktować sytuację, w której pokrzywdzony pod wpływem takiej groźby natychmiast wydaje przedmiot sprawcy. Osobowość nekrofilityczna – w filozofii E. Fromma, osobowość charakteryzująca się specyficzną zdolnością do stosowania wobec innych przemocy, do traktowania życia w sposób przedmiotowy, „do przekształcania wszystkiego co organiczne w zwłoki”. Nekrofil, w tym ujęciu, jest osobą kochającą destrukcję, wierzącą w słuszność przemocy, życie do niczego go nie stymuluje, „sprężyną” jego działania jest strach i rutyna, mechaniczny porządek relacji międzyludzkich. Nekrofila kształtuje współczesna cywilizacja - powstał nowy typ człowieka „homo consumens”, „homo mechanicus”.

    Terroryzm samobójczy – terroryzm, który powstał na początku lat 80. XX wieku w Libanie i rozprzestrzenił się na cały świat. Zamachy te są rozpoznawane jako czwarta fala terroryzmu. Pojęcie jest różnie interpretowane, np. Martha Crenshaw przyjmuje, że zjawisko to oznacza akty terrorystyczne, w których śmierć sprawcy jest koniecznym warunkiem ich przeprowadzenia. Yoram Schweitzer uważa, że politycznie motywowany akt przemocy popełniony przez samoświadomą jednostkę, która aktywnie i z premedytacją powoduje własną śmierć z zamiarem zniszczenia określonego celu. Śmierć sprawcy jest przy tym koniecznym warunkiem powodzenia misji.

    Dodano: 28.04.2010. 09:42  


    Najnowsze