• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Złudzenia wzrokowe nie omijają nawet pilotów

    20.10.2011. 00:19
    opublikowane przez: Redakcja Naukowy.pl

    Piloci ulegają złudzeniom wzrokowym, co może skutkować u nich utratą orientacji w przestrzeni, a następnie spadkiem efektywności wykonywanych w tym samym czasie zadań - wynika z raportu naukowców Szkoły Wyższej Psychologii Społecznej i Uniwersytetu Łódzkiego.

    "Zjawisko dezorientacji przestrzennej jest postrzegane jako jedna z przyczyn wypadków lotniczych. Piloci popełniają błędy percepcyjne, które mogą skutkować dezorientacją przestrzenną, a więc niezdolnością udzielenia odpowiedzi na pytanie o to, gdzie się jest" - mówi kierownik badania dr hab. Hanna Bednarek ze Szkoły Wyższej Psychologii Społecznej i Uniwersytetu Łódzkiego.

     

    Jak tłumaczy, dezorientacja przestrzenna zależy od sprawności elementarnych procesów przetwarzania informacji, czyli uwagi i pamięci roboczej (krótkotrwałej). Ich sprawne funkcjonowanie jest szczególnie ważne podczas pilotowania samolotu w trudnych warunkach atmosferycznych.

    Jak czytamy na stronie SWPS, utrata orientacji w przestrzeni jest możliwa na skutek błędów percepcyjnych, do których przyczyniają się między innymi złudzenia wzrokowe. Dochodzi do nich szczególnie w sytuacjach, gdy piloci nie dysponują wzrokowymi wskazówkami odniesienia lub odbierają wskazówki niedostateczne - jak podczas lotu przy złej pogodzie lub w nocy. Bardzo trudno jest ocenić orientację względem ziemi, gdy nie jest ona widoczna.

    Punkt odniesienia dla ustawienia samolotu stanowią skośna pokrywa chmur i inne duże, pochyłe powierzchnie terenu, np. linia brzegowa zbiorników wodnych widzianych w nocy czy światła miasta umieszczone na ukośnym terenie stanowią dla pilotów linie horyzontu - wynika z raportu.

    "Pod wpływem nieświadomego złudzenia fałszywego horyzontu wszyscy badani piloci zmienili kurs lotu zgodnie z kierunkiem przechylenia pułapu chmur. Co ważne, chmura skierowana 10 stopni w prawo bardziej wpłynęła na pilotów niż skośna chmura skierowana w lewo. Kierunek przechylenia chmury rzutował zarówno na dokładność utrzymania kursu, jak i na przechylenie samolotu, czyli na dwa podstawowe wskaźniki dezorientacji przestrzennej" - wyjaśnia dr Bednarek.

    Jak przypomina, amerykańscy naukowcy wykazali, że gdy orientacja przestrzenna pilotów jest zagrożona, spada efektywność wykonywania przez nich innych czynności realizowanych w tym samym czasie.

    "Pilot, który ma świadomość tego, że parametry lotu odbiegają od założonych koncentruje się przede wszystkim na ich rozpoznaniu, a dopiero potem na podjęciu czynności sprawdzających i korygujących. Zwłaszcza w sytuacji utraty orientacji przestrzennej bardzo ważną rolę pełni kontrola uwagowa, gdyż do pilota docierają zarówno informacje pochodzące z instrumentów pokładowych, jak i z pola widzenia, które trzeba trafnie wyselekcjonować i zinterpretować, ponadto czynności sterowania samolotem także wymagają zasobów uwagi" - czytamy w komunikacie SWPS.

    Podczas badania pod wpływem skośnej chmury przechylonej w prawo wszyscy badani piloci, niezależnie od wieku, ulegli złudzeniu fałszywego horyzontu. Jednak młodsi piloci odchylali kurs lotu przeciwnie do przechylenia skośnej chmury, zaś piloci starsi zmieniali kurs lotu zgodnie z kierunkiem tego przechylenia.

    Psycholog tłumaczy, że młodsi piloci, odchylając kurs w przeciwną stronę, zyskali czas potrzebny na podjęcie decyzji. Zachowanie mniej doświadczonych pilotów może być objawem asekuracyjnej strategii, którą się posługują w nieznanych sytuacjach.

    Dokładność utrzymania parametrów lotu zależy od indywidualnych różnic w spostrzeganiu, myśleniu i przetwarzaniu informacji. Badanie wykazało, że najbardziej podatni na złudzenia wzrokowe są piloci mający trudność w wyodrębnieniu obiektów z tła, czyli tzw. zależni od pola. Natomiast największą odporność na dezorientację przestrzenną wykazują piloci "niezależni od pola". Właśnie oni w najmniejszym stopniu zmieniają kurs lotu.

    "Z zadaniami związanymi z orientacją generalnie lepiej radzą sobie osoby +niezależne od pola+. Charakteryzuje je analityczny, a nie całościowy sposób przetwarzania informacji, łatwość różnicowania fragmentów pola na tle całości oraz większa odporność na złudzenia wzrokowe" - wyjaśnia dr Bednarek.

    Badania przeprowadzono w latach 2007-2009 w ramach grantu badawczego Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego oraz dzięki wsparciu finansowemu Szkoły Wyższej Psychologii Społecznej, Uniwersytetu Łódzkiego oraz Wojskowemu Instytutowi Medycyny Lotniczej. Przebadano 108 pilotów wojskowych, którzy wykazali się minimalnym doświadczeniem zawodowym obowiązującym pilota-instruktora po opuszczeniu Wyższej Szkoły Oficerskiej Sił Powietrznych.

    PAP - Nauka w Polsce

    ekr/ agt/


    Czy wiesz ĹĽe...? (beta)
    Sztuczny horyzont (ang. artificial horizon, attitude indicator – ADI) – jest lotniczym przyrządem żyroskopowym służącym do określenia orientacji przestrzennej statku powietrznego względem płaszczyzny horyzontu lokalnego (kąt pochylenia i przechylenia). Sztuczny horyzont jest niezbędny do wykonywania lotów bez widoczności ziemi (loty w chmurach lub w nocy) ze względu na szybką utratę orientacji przestrzennej przez pilota, zagrażającej wprowadzeniem samolotu w korkociąg. Orientacja przestrzenna – czynność psychiczna, ściśle powiązana z spostrzeganiem, która przejawia się jako proces uświadomienia położenia ciała. Dużą rolę w kształtowaniu orientacji przestrzennej mają receptory grawitacyjne oraz narząd wzroku. Podczas lotu samolotem bez widoczności ziemi (w nocy, w chmurze) receptory grawitacyjne mogą dawać mylne informacje o położeniu ciała, prowadząc do utraty orientacji w przestrzeni. Pilot może wówczas wykonywać lot nawet w odwrotnej pozycji, głową w dół, będąc przekonanym o prawidłowym położeniu swego ciała. Katastrofa lotu Nigeria Airways 2120 wydarzyła się 11 lipca 1991 w Dżuddzie w Arabii Saudyjskiej. Wkrótce po starcie na pokładzie samolotu Douglas DC-8 wybuchł pożar. Piloci zawrócili w stronę lotniska, jednak podczas podchodzenia do lądowania stracili kontrolę nad samolotem i maszyna rozbiła się 1 kilometr przed progiem pasa. Wszyscy obecni na pokładzie zginęli.

    Francuska Szkoła Pilotów od 15 lutego 1920 jako Niższa Szkoła Pilotów w Warszawie - działająca na terenie Polski w okresie od 12 maja 1919 roku do 1 grudnia 1920 szkoła pilotów. I Kurs Normalny Wyższej Szkoły Wojennej (II Kurs Wojenny Szkoły Sztabu Generalnego) - kurs Wyższej Szkoły Wojennej w Warszawie.

    Manewr przeciwlotniczy - jest to wykonywanie ewolucji przez statek powietrzny (lub grupę statków powietrznych) połączonych ze zmianą ugrupowania bojowego, figur pilotażu, kursu, prędkości i wysokości lotu w celu uchylenia się od ataków lotnictwa nieprzyjaciela. Maciej Mrozowski (ur. 1950 w Łodzi) – prawnik, medioznawca, profesor Uniwersytetu Warszawskiego, wykładowca akademicki w Instytucie Dziennikarstwa UW i Szkoły Wyższej Psychologii Społecznej gdzie jest kierownikiem Katedry Komunikowania i Mediów. Mrozowski jest częstym komentatorem wydarzeń medialnych – szczególnie debat politycznych, nowych trendów w przemyśle rozrywkowym.

    VATSIM (Virtual Air Traffic Simulation Network) – społeczność wirtualnych pilotów i kontrolerów lotu. Udostępnia oprogramowanie i materiały potrzebne do latania, na programowych symulatorach lotu w wirtualnej przestrzeni powietrznej, z zastosowaniem procedur z realnego lotnictwa. Piloci Alaski (ang. Flying Wild Alaska) – reality show emitowany jest kanale Discovery. Serial opowiada o losach pilotów pracujących w linii lotniczej Era Alaska obsługującej połączenia lotnicze na Alasce.

    Czarna skrzynka, rejestrator danych/parametrów lotu, rekorder awaryjny (ang.: Flight Data Recorder, FDR, niem.: Flugschreiber) to urządzenie rejestrujące parametry lotu samolotu. Zapis ten wykorzystywany jest w celu ustalenia przyczyn i przebiegu nienormalnego zachowania samolotu (w szczególności po katastrofie – do badania jej przyczyn).

    Mirosław Kofta (ur. 3 stycznia 1945) – psycholog, profesor nauk humanistycznych, pracownik naukowy Wydziału Psychologii Uniwersytetu Warszawskiego (kierownik Katedry Psychologii Osobowości) i Szkoły Wyższej Psychologii Społecznej w Warszawie, członek zespołu Centrum Badań nad Uprzedzeniami UW, kierownik Ośrodka Badań Psychologicznych Instytutu Studiów Społecznych UW. Zasiada w Radzie Narodowego Centrum Nauki, Radzie Naukowej Instytutu Psychologii PAN, jest członkiem Komitetu Psychologii PAN Polskiej Akademii Nauk. Brat Jonasza Kofty (poety), mąż Krystyny Kofty (pisarki).

    Ewa Lidia Nowicka-Rusek – profesor antropologii społecznej na Uniwersytecie Warszawskim (kierownik Zakładu Antropologii Społecznej Instytutu Socjologii) oraz w Szkole Wyższej Psychologii Społecznej. W latach 1995-1998 przewodnicząca Sekcji Antropologii Społecznej Polskiego Towarzystwa Socjologicznego. Hanna Hamer – polska psycholog, doktor psychologii społecznej i klinicznej, wykładowca Szkoły Wyższej Psychologii Społecznej w Warszawie, Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego oraz Wyższej Szkoły Pedagogicznej ZNP, konsultantka I i III programu Polskiego Radia, radia TOK FM oraz radia Bis. Współpracuje z Izbą Lekarską (szkolenia) i charytatywnie - z Fundacją "MaMa" Sylwii Chutnik. Zajmuje się też popularyzacją wiedzy psychologicznej w radiu i telewizji.

    Dwuster – popularna nazwa samolotów, szybowców lub śmigłowców wyposażonych w podwójny układ sterowania. W samolotach lub szybowcach szkolnych zdwojony układ sterowania przeznaczony jest dla ucznia i instruktora, który dzięki niemu może korygować potencjalne błędy ucznia. W samolotach komunikacyjnych zdwojony układ sterowania jest stosowany standardowo. Zapewnia większe bezpieczeństwo lotu dzięki możliwości pilotowania maszyny bez zmiany miejsca siedzenia przez obydwu członków załogi. Zwiększa również możliwości bojowe samolotów wojskowych dzięki podziałowi zadań na obydwu pilotów. Edward Nęcka (ur. 5 lutego 1953) – polski psycholog, profesor doktor habilitowany Uniwersytetu Jagiellońskiego, członek senatu Szkoły Wyższej Psychologii Społecznej. Zajmuje się wybranymi zagadnieniami psychologii ogólnej i poznawczej, m.in. problematyką inteligencji oraz uwarunkowaniami procesów twórczych.

    Dodano: 20.10.2011. 00:19  


    Najnowsze