Tragedia grecka :: Kompendium / Polski Serwis Naukowy

Polecamy również:

Filozofia grecka w pigułce. Przegląd wielkich myślicieli greckich.

Bibliografia przedmiotowa - historia kultury europejskiej

[TEORIA ZBIORÓW] Pojęcie zbioru, działania na zbiorach

1.Tragedia grecka – powstała w 2 połowie VI w. przed Chr. na terenie Attyki w Grecji. Jej geneza związana jest ściśle z uroczystościami religijnymi ku czci Dionizosa – boga wina i odradzającej się natury. Przedstawienia teatralne wystawiane były podczas Wielkich Dionizjów – świąt poświęconych Dionizosowi i obchodzonych corocznie w końcu marca. Pamiętamy, że na orchestrze, czyli na owalnym, ubitym placu stał ołtarz boga Dionizosa. Na placu tym występował chór wykonujący swe pieśni.

2. KATHARSIS ( gr. „oczyszczenie” ) – „ jedna z podstawowych kategorii antycznej estetyki, odnosząca się do celowego oddziaływania dzieła na samopoczucie odbiorców , związana z wierzeniami orfickimi, w których ważną rolę przyznawało się tańcowi i muzyce jako czynnikom umożliwiającym oczyszczenie z win uwięzionej w ciele duszy i pełne jej wyzwolenie. (...)
Pojęcie katharsis utrwaliło się w estetyce i teorii literatury dzięki Arystotelesowi, który w swej słynnej definicji tragedii ( zawartej w jego dziele „Poetyka” , rozdz. VI ) określił działanie akcji tragicznej na widza jako wzbudzanie doznań litości i trwogi, a zarazem „oczyszczanie” takich doznań. W ujęciu Arystotelesa ( ...) katharsis była najprawdopodobniej rozumiana nie jako uszlachetnianie uczuć widza, lecz jako wyzwolenie go od nich ; losy bohatera tragicznego pobudzają odbiorcę do niezmiernie intensywnego przeżycia litości i trwogi, a przez to pozwalają mu się od nich oswobodzić i osiągnąć spokój wewnętrzny” ( wg „Słownika terminów literackich ” pod red. J. Sławińskiego, Ossolineum, Wrocław 1988 ).

3. WINA TRAGICZNA – po grecku „ HAMARTIA ” – to błędne rozpoznanie i fałszywa ocena własnej sytuacji przez bohatera tragedii, który nieświadom istotnego sensu okoliczności, w jakich się znalazł, popełnia czyny prowadzące do dalszego zawikłania jego losu i do katastrofy.

4. HYBRIS – ( gr. ) – w tragedii antycznej zarozumiałość i zuchwałość bohatera, uniemożliwiająca mu właściwe rozpoznanie sytuacji, w której się znalazł ; płynąca z pychy i zaślepienia postawa będąca wyzwaniem wobec bogów, która ściąga nań nieuchronną karę. Inaczej: pycha, arogancja.

5. IRONIA TRAGICZNA – kategoria określająca działania tragicznego bohatera, którego czyny wbrew jego wiedzy i woli prowadzą nieuchronnie do katastrofy. Ironia tragiczna nazywana też bywa ironią losu i rozszerzana bywa na zjawiska spoza terenu sztuki. (Inna nazwa: ironia dramatyczna )

6.Inne terminy związane z tragedią :
- stychomythia – żywa wymiana zdań między dwiema postaciami, z których każda ma do dyspozycji jeden wiersz ( jedną linijkę tekstu ) ;
- kommos – pieśń w formie dialogu, wykonywana przez chór i postaci tragedii ( o charakterze żałobnym ) – lament chóru i aktora lub aktorów ;

7. BIBLIOGRAFIA :
A/ bibliografia podmiotowa ( czyli wykaz tekstów źródłowych ):

- Ajschylos, Sofokles, Eurypides, „Antologia tragedii greckiej” , wybrał i oprac. S. Stabryła [ w książce znajdują się dramaty: „Prometeusz w okowach” i „Oresteja” (Agamemnon, Ofiarnice, Eumenidy) Ajschylosa; „Król Edyp” i „Antygona” Sofoklesa; „Medea” i „Trojanki” Eurypidesa ; oraz obszerny wstęp i opracowania S. Stabryły poświęcone tragedii greckiej i utworom drukowanym w tej antologii ] , Wydawnictwo Literackie, Kraków 1989;
- Sofokles, „Antygona”, „Król Edyp”, „Elektra”, oprac. S. Srebrny, Ossolineum / De Agostini, Wrocław 2004 [ w książce znajdują się - oprócz tekstów Sofoklesa - opracowania tych 3 dramatów ] ;

B/ bibliografia przedmiotowa ( czyli różnego typu opracowania ) :

- H. D. Kitto, „ Tragedia grecka. Studium literackie ”, przeł. J. Margański , Wydawnictwo Homini , Bydgoszcz 1997 ;
- J. de Romilly, „ Tragedia grecka ”, przeł. I. Sławińska, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1994;
- R. Flaceliere, „ Historia literatury greckiej ”, przeł. P. Sobczak, Wydawnictwo Antyk , Kęty 2004 ;
- S. Stabryła, „ Antyczna literatura grecka i rzymska ”, WSiP, Warszawa 2001 ;
- S. Stabryła, „ Historia literatury starożytnej Grecji i Rzymu ”, Wydawnictwo Ossolineum, Wrocław 2002 ;
- Z. Kubiak, „ Literatura Greków i Rzymian ”, Świat Książki, Warszawa 1999 ;
- „ Słownik terminów literackich ” pod red. J. Sławińskiego, Wydawnictwo Ossolineum, Wrocław 1988 ( lub inne wyd.) .

komentuj publikację