VIII Lubelski Festiwal Nauki/Ekspert: w mrowisku nikt nie jest głodny :: Wydarzenia / Polski Serwis Naukowy

Polecamy również:

Michael Hanlon: "10 pytań, na które nauka nie znalazła (jeszcze) odpowiedzi" - recenzja

Niebieska Karta - wyjaśnienie terminu; procedura "Niebieskie Karty"

"Zielone granty" czekają na młodych ekologów

Konkurs dla naukowców-fotografów - "Nauka w obiektywie"

"Mówimy po francusku" - portal do nauki języka dla dzieci

Mrówki są wyjątkowo sprawiedliwe przy dzieleniu jedzenia i pilnują, by w mrowisku nikt nie był głodny. Dzieje się tak dzięki zjawisku "trofalasji", które powoduje, że mrówka, gdy coś zje, przynajmniej cząstkę pokarmu natychmiast przekazuje innej mrówce.

"Dzięki temu wszystkie mrówki w mrowisku są jednakowo obdzielone jedzeniem" - powiedział dr Jacek Chobotow z Uniwersytetu Marii Skłodowskiej-Curie, który podczas VIII Lubelskiego Festiwalu Nauki, prowadził warsztaty pt. "Mrowisko - skomplikowany organizm".

Duże mrowisko mrówki leśnej zjada w ciągu doby nawet 20 tysięcy owadów. "W ciągu tygodnia jest w stanie zjeść padlinę sarny" - podkreślił dr Chobotow.

Na świecie żyje 8 tysięcy gatunków mrówek, z czego 600 w Europie i ponad 100 w Polsce. Mrowisko funkcjonuje - jak to określił prelegent - niczym bardzo skomplikowany organizm. Królową czy samce można porównać w nim do narządów rozrodczych, robotnice do rąk, układu nerwowego czy krwionośnego.

Wśród mrówek obowiązuje podział na kasty: kastę rozrodczą stanowią królowa i samce. Wśród robotnic można wyróżnić jeszcze kilka odrębnych, co wynika z określonego podziału obowiązków. "Czasem jest to podział drastyczny, a czasem wynika z wieku. Młodsze mrówki mogą być np. związane z gniazdem, a starsze wychodzą poza nie. Czasem większe mrówki pełnią rolę żołnierzy, albo dźwigają ciężary" - opisywał uczony.

Z takim zadaniem radzą sobie dzięki bardzo dużym żuwaczkom, które są skutecznym narzędziem do obrony. Tu jednak może pojawić się też problem, bo wielkość żuwaczek uniemożliwia często samodzielne pobieranie pokarmu. "Wtedy taki żołnierz nie mógłby istnieć bez robotnicy, która go nie nakarmi, a z kolei robotnica zginęłaby, jeśli on by jej nie obronił" - wyjaśniał dr Chobotow.

Jak wiele mrówek żyje w jednym mrowisku? Specjalista wyjaśnił, że młode mrowisko może składać się z jednej królowej i kilkunastu młodych mrówek. "Jednak jest też takie mrowisko mrówki argentyńskiej, które rozciąga się od wybrzeży Włoch po Portugalię. Nawet trudno oszacować liczbę osobników, które tam żyją. Generalnie w jednym mrowisku może żyć nawet kilka milionów mrówek" - powiedział.

Wraz ze zbliżającą się jesienią, niektóre mrówki zaczynają "przybierać na wadze". Czują, że idzie zima i dlatego gromadzą substancje odżywcze. "W zimę, gdy spadną śniegi i temperatura spada poniżej zera, schodzą głęboko pod ziemię - poniżej strefy zamarzania. Obniża się wtedy ich metabolizm i czekają na ocieplenie" - tłumaczył naukowiec.

Na wiosnę szybko starają się ogrzać mrowisko. W jaki sposób to robią? Gdy pojawią się pierwsze promienie słońca wylegają na powierzchnię mrowiska, tam ogrzewają swoje ciała i po ogrzaniu wchodzą do wnętrza, by to ciepło oddać. We wnętrzu mrowiska utrzymują odpowiednią wilgotność i temperaturę sięgająca nawet 20 st. Celsjusza.

Dla dr Chobotowa, najbardziej fascynujące w funkcjonowaniu mrowiska są szlaki, którymi poruszają się mrówki w jego wnętrzu. "W bardzo prosty sposób wytyczają najkrótszą drogę, by pokonać 5-10 punktów. Z punktu widzenia kierowców ważne jest, by szukać takich najkrótszych dróg dojazdu. Od mrówek możemy się więc też czegoś nauczyć. Naukowcy zresztą wyliczyli już dokładnie wzory matematyczne tych szlaków" - wyjaśnił.

Jak zapewnił, sam mechanizm wytyczania tych szlaków jest bardzo prosty. Każda mrówka zostawia za sobą szlak zapacho.wy. Im częściej ten szlak będzie przez mrówki wykorzystywany, tym zapach staje się silniejszy i więcej mrówek będzie się przemieszczało jego śladem. "Są takie mrówki, które potrafią zostawić 50 wyrazów zapachowych: są zapachy ostrzegawcze - tędy nie warto chodzić; są sygnały alarmowe; są ślady wzbudzające agresję" - opisywał dr Chobotow.

Czy mrówki, na które możemy natknąć się w Polsce, mogą być dla nas niebezpieczne? Według naukowca, ewentualne spotkanie może skończyć się dla nas co najwyżej bolesnym pieczeniem. "Są gatunki, które bardzo boleśnie żądlą, np. tzw. mrówka czerwona. W jadzie mrówki ogniowej znajduje się piperydyna, czyli bardzo piekąca substancja. Mrówka ćmawa nie żądli, lecz gryzie, ale to pogryzione miejsce obsikuje potem kwasem mrówkowym, by nas bardziej bolało" - wyjaśnił dr Chobotow.

Serwis PAP - Nauka w Polsce sprawuje medialny patronat nad Lubelskim Festiwalem Nauki.

PAP - Nauka w Polsce, Ewelina Krajczyńska

agt/bsz

komentuj publikację

Czy wiesz że...?

wersja BETA

Joë u mrówek (fr. Joë chez les fourmis) jedna z pierwszych zachodnich animowanych dobranocek, emitowana w Telewizji Polskiej w latach 60. Opowiada o przygodach chłopca zmniejszonego do rozmiaru mrówki, mieszkającego w mrowisku. pełny tekst

Lubelski Festiwal Nauki - największa impreza naukowa w Lublinie, mająca na celu popularyzację nauki w społeczeństwie, szczególnie wśród młodzieży, prezentację projektów badawczych realizowanych w uczelniach i jednostkach naukowych, promocję uczelni i jednostek badawczych oraz integrację lubelskiego środowiska naukowego. Festiwal ma także zachęcić do uprawiania i podglądania nauki oraz pracy naukowców, pokazać, że praca naukowca może być ciekawa, a studia mogą pomóc w realizacji marzeń. pełny tekst

Festiwal Nauki, Techniki i Sztuki - festiwal odbywający się w Łodzi od 2001 r. którego zadaniem jest promocja osiągnięć łódzkich środowisk naukowych i artystycznych, popularyzacja nauki i sztuki a także integracja środowisk akademickich z ogółem mieszkańców miasta. Festiwal odbywa się zwykle w kwietniu. pełny tekst

Warszawski Festiwal Nauki - coroczna impreza odbywająca się w przedostatnim tygodniu września w Warszawie, mająca za cel popularyzację nauki w społeczeństwie. Początkowo czas trwania Festiwalu obejmował jeden weekend, obecnie wynosi 10 dni. FN jest współzałożycielem i członkiem Europejskiego Stowarzyszenia Spotkań z Nauką EUSCEA. Aktualnym dyrektorem Festiwalu Nauki jest dr.hab. Maciej Geller, biofizyk związany z Uniwersytetem Warszawskim pełny tekst

Ogólnopolski Festiwal Sztucznych Ogni w Ustce (OFSO) - festiwal odbywający się corocznie w Ustce od 2001 roku z przerwą w 2002. Przez pierwsze VIII edycji znany jako Ustecki Festiwal Sztucznych Ogni. Festiwal odbywa się zawsze w okolicach pierwszego weekendu lipca i trwa zazwyczaj 3-4 dni. pełny tekst

Moduł "Czy wiesz że...?" (wersja testowa, beta): definicje/pojęcia wygenerowane w obrębie tego modułu pochodzą z Wikipedii i udostępniane są na licencji Creative Commons: uznanie autorstwa, na tych samych warunkach, z możliwością obowiązywania dodatkowych ograniczeń. Dostęp do pełnej wersji każdego hasła (oraz dokładnch informacji na temat licencji, autora oraz edycji) możliwy jest po kliknięciu w odnośnik opisany jako "pełny tekst".