W Brzeziu odkryto łaźnię sprzed tysiąca lat :: Artykuły / Polski Serwis Naukowy

Polecamy również:

Michael Hanlon: "10 pytań, na które nauka nie znalazła (jeszcze) odpowiedzi" - recenzja

"Najszybsze obiekty we Wszechświecie" - wykład w warszawskim CAMK

Niebieska Karta - wyjaśnienie terminu; procedura "Niebieskie Karty"

Konkurs dla naukowców-fotografów - "Nauka w obiektywie"

Lek, który zamieni rannego żołnierza w "niezniszczalnego"

W Brzeziu (Małopolska) w obrębie wczesnośredniowiecznej osady odkryto pozostałości po łaźni. Zdaniem badaczy, to unikatowe odkrycie w skali polskiej archeologii. Tego typu konstrukcje były jak dotąd znane ze źródeł pisanych. "Przykłady odkrycia przez archeologów w Europie Środkowej średniowiecznych obiektów opisanych w źródłach historycznych nie są częste, toteż każdy taki przypadek wart jest szczególnej uwagi" - mówi Anna Tyniec z krakowskiego Muzeum Archeologicznego. W trakcie badań wykopaliskowych prowadzonych przez Krakowski Zespół do Badań Autostrad odkryto w Brzeziu (pow. Wieliczka) pozostałości dużej osady wczesnośredniowiecznej, datowanej na okres od VIII do poł. XI wieku - chronologię potwierdzają daty dendrochronologiczne z drewna dębowego.

"Wśród półziemianek na tej osadzie wyróżniał się obiekt o wymiarach 3,5 x 3,5 m, zagłębiony w ziemi na ok. 80 cm. W jego północno-wschodnim narożniku natrafiono na stertę kamieni - piaskowców, kamienie rzecznych, granitów - które są rzadkie w najbliższej okolicy. Kamienie posiadały ślady zmian termicznych w postaci przepalenia i spękania" - opisuje Tyniec.

Archeolodzy zauważyli również, że lessowe podłoże, w którym zalegały kamienie nie wykazało śladów palenia ognia w tym miejscu - brakowało jakichkolwiek śladów przepalenia lessu, popiołu czy spalonego drewna.

"Brak śladów palenia ognia wewnątrz budynku i termiczne zmiany wszystkich kamieni wskazują na to, że mamy do czynienia z wtórnym urządzeniem grzewczym. Utożsamienie obiektu z łaźnią wydaje się w pełni uzasadnione" - uważa archeolożka.

Wysunięcie takiej hipotezy stało się możliwe dzięki temu, że osadę porzucono nagle i następnie ulegała wieloletniej, samoistnej destrukcji. Porzucenie osady było wynikiem zmian klimatycznych, m.in. większej wilgotności i wynikającego z niej wyraźnego podniesienia poziomu wód gruntowych.

Według badaczy, gdyby osada w Brzeziu przestała istnieć w wyniku pożaru, identyfikacja wczesnośredniowiecznej łaźni byłaby trudna lub niemożliwa. Płonące, drewniane części naziemne obiektu mogłyby doprowadzić do przepalenia lessowego podłoża, w które obiekt wkopano, także w obrębie sterty kamieni. W konsekwencji archeolodzy mylnie zinterpretowaliby je jako rozwalisko pieca i uznali, że odkryty obiekt stanowił typową półziemiankę mieszkalną o bardzo małej powierzchni użytkowej.

Przykłady łaźni Słowian były dotychczas znane przede wszystkim z arabskich źródeł pisanych. Możliwe również, że archeolodzy dotychczas niewłaściwie interpretowali podobne konstrukcje.

"W źródłach arabskich można natrafić na opisy dotyczące częściowo zagłębionych w ziemię budowli drewnianych z terenów słowiańskich. W przeciwieństwie do rozpowszechnionych także na innych terenach naziemnych budynków o różnej konstrukcji ścian i dachów, budynki częściowo zagłębione w ziemię nie były powszechnie znane poza Europą wschodnią i środkową, toteż autorzy arabscy uznawali je za coś wyróżniającego budownictwo Słowian" - wyjaśnia Tyniec.

Jeden z opisów "łaźni" pozostawił Ibrahim ibn Jakub, podróżnik arabski, który był członkiem poselstwa dyplomatycznego kalifatu kordobańskiego na dwór cesarza Ottona I w X wieku. Opisał dom wykonany z drewna z zatkanymi szczelnie z pomocą mchu szparami. Wewnątrz miał się znajdować w jednym z narożników kamienny piec oraz zbiornik na wodę, którą rozprowadzało się na rozgrzanym piecu, by powstały kłęby pary.

Archeolodzy nie mają wątpliwości, że Ibrahim ibn Jakub opisał łaźnię, gdyż w dalszej części tekstu pojawiają się informacje o korzyściach higienicznych i zdrowotnych wynikających z przebywania wewnątrz konstrukcji.

Badania osad wczesnośredniowiecznych z VIII-X wieku z terenu Polski dostarczają znalezisk różnych typów budynków. Wśród nich są częściowo zagłębione w ziemię lub naziemne o konstrukcjach ścian wspartych na słupach lub zrębowych.

Odkrywane na stanowiskach archeologicznych obiekty odpowiadające opisom wczesnośredniowiecznych łaźni są zwykle traktowane jako budynki mieszkalne zaopatrzone w urządzenie grzewcze usytuowane w narożniku. Jednak zdaniem Anny Tyniec, prawdopodobne jest, że były to łaźnie - podobne do tych znanych z analogii etnograficznych, np. z tradycyjnych łaźni fińskich.

PAP - Nauka w Polsce, Szymon Zdziebłowski

agt/bsz

komentuj publikację

Czy wiesz że...?

wersja BETA

Parafia pw. św. św. Apostołów Mateusza i Macieja - parafia mieszcząca się w Raciborzu - Brzeziu, została wybudowana w roku 1904, należąca do dekanatu Pogrzebieńskiego pełny tekst

Swartkrans - stanowisko archeologiczne w RPA, na zachód od Sterkfontein w prowincji Gauteng niedaleko miasta Krugersdorp. Od 1949 odkryto w tym miejscu szczątki Australopithecus robustus, Paranthropus, Homo erectus oraz Homo habilis. Najstarsze znalezisko datowane jest na ok 1,8 - 2 miliona lat. Na stanowisku tym odkryto również ślady używania ognia sprzed ponad miliona lat. Jest to drugi najstarszy dowód na użycie ognia przez człowieka. pełny tekst

Acristavus (łac. "bezgrzebieniowy dziadek"; nazwa nawiązuje do braku grzebienia nosowego u tego dinozaura, do faktu, że jest on starszy od innych hadrozaurów, których skamieniałości odkryto w osadach formacji Two Medicine, oraz do występowania w jego czaszce niektórych cech budowy występujących u przodków hadrozaurów) rodzaj hadrozaura należącego zależnie od przyjmowanej klasyfikacji do podrodziny Hadrosaurinae lub Saurolophinae, żyjącego w późnej kredzie (kampan) na terenach dzisiejszej Ameryki Północnej. Gatunkiem typowym jest A. gagslarsoni (epitet gatunkowy pochodzi od przezwiska Russella Ellswortha Larsona, właściciela terenów, na których odkryto okaz holotypowy), którego holotypem jest okaz MOR 1155 z zachowaną prawie kompletną czaszką, jedenastoma kręgami szyjnymi, trzema niekompletnymi kręgami grzbietowymi i jednym kręgiem ogonowym, żebrami, lewą kością ramienną i łokciową, mostkiem, lewą kością łonową, lewą kością udową, piszczelową i strzałkową oraz niektórymi kośćmi śródstopia i paliczkami lewej stopy; szkielet ten odkryto w osadach formacji Two Medicine w amerykańskim stanie Montana sprzed ok. 79,43 mln lat, co czyni go jednym z najstarszych znanych północnoamerykańskich hadrozaurów. Ponadto autorzy opisu A. gagslarsoni uznali, że do przedstawiciela tego gatunku należała również niekompletna czaszka z zachowaną puszką mózgową i kośćmi łzowymi oraz pojedynczy kręg szyjny oznaczone UMNHVP 16607, odkryte w osadach formacji Wahweap w stanie Utah sprzed ok. 79,3478,91 mln lat. pełny tekst

Parafia pw. św. św. Apostołów Mateusza i Macieja parafia mieszcząca się w Raciborzu-Brzeziu, została wybudowana w roku 1904, należąca do dekanatu Pogrzebieńskiego pełny tekst

Moduł "Czy wiesz że...?" (wersja testowa, beta): definicje/pojęcia wygenerowane w obrębie tego modułu pochodzą z Wikipedii i udostępniane są na licencji Creative Commons: uznanie autorstwa, na tych samych warunkach, z możliwością obowiązywania dodatkowych ograniczeń. Dostęp do pełnej wersji każdego hasła (oraz dokładnch informacji na temat licencji, autora oraz edycji) możliwy jest po kliknięciu w odnośnik opisany jako "pełny tekst".