Witaminy :: Kompendium / Polski Serwis Naukowy

Polecamy również:

[TEORIA ZBIORÓW] Pojęcie zbioru, działania na zbiorach

Opis teoretyczny osoby z lekkim upośledzeniem umysłowym

Witamina C (pochodna glukozy)
Witamina rozpuszczalna w wodzie.
Witamina C zażywana jest przy przeziębieniu, jednak ostatnie badania wykazują, że w dawkach, w których jest przyjmowana praktycznie nie wpływa na przebieg choroby.
Stwierdzono jednak, że ma silne właściwości antyutleniające, dlatego wykorzystywana jest w kosmeceutykach, jednak jej stężenie powinno wynosić minimum 5%. Tylko wtedy spełniają one swoje zadanie- działają regenerująco i ochronnie, rozjaśniają przebarwienia, poprawiają koloryt cery.
Witamina C neutralizuje wolne rodniki w organizmie (np. kwas podchlorawy, anionorodnik ponadtlenkowy). W płynie wodnistym oka, chroni przed skutkami nadprodukcji rodników tlenowych powstających pod wpływem światła.
Wykazano również, że przez aktywację białka p53, które hamuje podziały komórkowe, witamina C może indukować proces apoptozy.
Zmniejsza także poziom mutagennej substancji- 8- oksoguaniny.
Witamina C usprawnia powstawanie proteoglikanów i kolagenu tkanowego, niezbędna jest także w formowaniu istoty podstawnej kości i dentyny zębów. Jest niezbędna w przemianach szeregu aminokwasów. Pomaga w niwelowaniu wielu uszkodzeń powstałych w wyniku oparzeń i działania toksyn bakteryjnych.
Poza tym wzmaga wydzielanie w organiźmie NO i zwiększa elastyczność tętnic- stosowana jest w leczeniu nadciśnienia.
Jednak z drugiej strony stwierdzono, że duże dawki mogą przyspieszyć rozwój miażdżycy, a nawet zwiększają ryzyko zawału serca i udaru mózgu.
Jest jeszcze jeden ważny "skutek uboczy" stosowania dużych ilości witaminy C. Mianowicie, okazało się, że witamina C ma działanie prooksydacyjne. Kwas askorbinowy bardzo łatwo oddaje elektrony na wodoronadtlenki lipidowe, które to zostaja przekształcone w związki genotoksyczne, a więc uszkadzające DNA komórek.
Czynnikiem, który potęguje działanie mutagenne witaminy C są jony żelaza i miedzi.
Dawka dzienna witaminy C to 60 mg. Kwas askorbinowy przez człowieka nie jest oczywiście magazynowany, dlatego zapotrzebowanie organizmu trzeba stale uzupełniać, bowiem niedobory witaminy C powodują:
- szkornut
- osłabienie organizmu
- kruchość naczyń włosowatych
- nieprawidłowy wzrost lub zrastanie się kości
! Większe ilości witaminy C (o 40% więcej) powinni przyjmować palacze tytoniu. U palaczy bowiem stwierdza się znacznie obniżony poziom tej witaminy w osoczu i spermie.
Witamina C jest bardzo nietrwała. Utlenia się pod wpływem powietrza i światła.
Jej główne źródła to: pietruszka, dzika róza, owoce kiwi, pomidory, agrest, brokuły, szpinak.

Witamina A (pochodna beta- karotenu, retinol)
Jest to witamina rozpuszczalna w tłuszczach.
Witamina A składa się z pierścienia beta- jononu i długiego łańcucha polienowego.
Retinoidy to naturalne i syntetyczne odpowiedniki witaminy A. Regenerują naskórek, włosy i paznokcie, a ich niedobór powoduje choroby skóry- rogowacenie, szorstkość, drobne, czerwone krostki.
Retinol pomaga też w leczeniu niektórych chorób- trądziku (witamina A zmniejsza łojotok, odświeża koloryt cery) i owrzodzeń.
Witamina A, tak jak witamina C jest antyutleniaczem (działa m.in. p/zmarszczkowo). Przyspiesza też syntezę kolagenu i elastyny.
Wchodzi też w skład rodopsyny, więc zapobiega kurzej ślepocie, osłabieniu wzroku, pomaga w leczeniu wielu chorób oczu.
Witamina A wpływa na syntezę białek, lipidów a także hormonów tarczycy.
Utrzymuje w zdrowiu błonę śluzową jamy ustnej, nosa, gardła, płuc, przewodu pokarmowego.
Niedobór tej witaminy powoduje:
- kurzą ślepotę
- uczucie pieczenia pod powiekami
- suche, łamliwe włosy
- suchość skóry
- zmęczenie
- brak apetytu
- stany zapalne dziąseł
- trudno gojące się rany
Dzienne zapotrzebowanie wynosi 5000 IU.
Jednak i nadmiar jest szkodliwy, powoduje bowiem:
- wypadanie włosów
- krwawienie z dziąseł
- wymioty, brak łaknienia
- bóle głowy
- !zażółcenie skóry!
- może być przyczyną powikłań okołoporodowych
- pękanie i krwawienie warg
Nie powinno się samemu długo przyjmować suplmentów z witaminą A, np. witamina A+E na piękną skórę, gdyż grozi to powikłaniami ze strony wątroby.
Witamina C, D i E, wapń, fosfor, cynk, a także oczywiście obecność tłuszczu polepszają wchłanianie witaminy A.
Natomiast- światło, wysoka temperatura, siarczan żelaza, środki przeczyszczające, sterydy, dysfunkcje trzustki i zółci, a także alkohol, kofeina i nikotyna wpływają na pogorszenie wchłaniania witaminy A.
Najbogatsze źródła to: marchew, jajka, mleko, wątroba, tran.

Witamina E (tokoferol)
Witamina rozpuszczalna w tłuszczach.
Główny przeciwutleniacz występujący w komórkach.
Dla człowieka najistotniejszą rolę pełni alfa- tokoferol.
Witamina ta oprócz tego, że nautralizuje wolne rodniki, uelastycznia też skórę, chroni ją przed uszkodzeniami, uszczelnia naczynia włosowate, odnawia lipidy międzykomórkowe i zapobiega powstawaniu podrażnień.
Tokoferol chroni też erytrocyty przed przedwczesnym rozpadem. Wspomaga ukrwienie tkanki łącznej, skóry i błon śluzowych.
Wykorzystywana jest w leczeniu męskiej bezpłodności, zaburzeń mięśniowych, miażdżycy, chorób serca, stosowana jest również w menopauzie.
Witamina E chroni przed zaćmą, a także przed szkodliwym działaniem UV.
Zapotrzebowanie człowieka wynosi 8- 13 mg/dobę.
Niedobór powoduje:
- dystrofie
- rogowacenie i wczesne starzenie się skóry
- rozdrażnienie, osłabienie koncentracji
- niedokrwistość u niemowląt i dzieci
- bezpłodność
- pogorszenie wzroku
Nadmiar również wpływa niekorzystnie, bowiem stosowanie wyższych niż zalecane dawek witaminy E w czasie ciąży może być szkodliwe dla płodu. Jednak hiperwitaminoza tokoferolu jest prawie niemożlwia. Dopiero przy spożyciu codziennie, przez dłższy czas większej dawki niż 1000 mg mogą wystąpić: zmęczenie, ból głowy, zaburzenia widzenia, osłabienie mięśni.
Występowanie: oleje roślinne, migdały, margaryna, jaja, orzechy włoskie, kiełki pszenicy, mleko, brukselka, zielonolistne warzywa.

Witamina D
Witamina D to termin ogólny dla cząsteczki zbudowanej z czterech pierścieni i łańcucha bocznego. Witamina ta, wraz z metabolitami należy do grupy 9,10- sekosterydów.
Witamina D_2

(ergokalcyferol), występuje w organizmach roślinnych i grzybach, natomiast witamina D_3

(cholekalcyferol) występuje w organizmach zwierzęcych. Odmiany te różnią się budową łańcucha bocznego.
Synteza witaminy D zachodzi w skórze, pod wpływem jednej dawki rumieniowej następuje w skórze synteza ok. 10 000 jednostek witaminy D.
Absorbcja promieniowania UVB powoduje zerwanie podwójnego wiązania w pozycji węgla 9 i 10 i otwarcie pierścienia B. Powstaje prowitamina D, która ulega izomeryzacji w temperaturze skóry. Tworzony jest kalciol (cholekalcyferol).
Następnie witamina D jest uwalniana z błon do przestrzeni międzykomórkowych, a następnie do krwi. Następnie po przetranasportowaniu prądem krwi do wątroby cholekalcyferol podlega hydroksylacji, powstaje kalcydiol, który jest główną postacią witaminy D, obecną w krwiobiegu, jednak jego aktywność biologiczna jest niewielka.
Ważnym miejscem aktywacji witaminy D jest też nerka. W mitochondraich kanalików proksymalnych nefronu powstaje 1a-25-dihydroksycholekalcyferol, którego aktywność jest nawet 1000- krtonie większa niż kalcydiolu.
Hydroksylacja w kanalikach nerkowych to nie jedyne źródło aktywnego matabolitu witaminy D. Inne miejsca to: łożysko, przytarczyce, keratynocyty, makrofagi, a nawet komórki nowotworowe!
Nadmiar witaminy D jest magazynowany w postaci kalcydiolu w tkance tłuszczowej i może być uwalniany do obiegu w ciągu 1- 2 miesięcy, kiedy zachodzi potrzeba, np. zimą.
Jest to bardze ważne, gdyż niedobór tej witaminy powoduje:
- deformację kości (dlatego podawana jest ona noworodkom)
- krzywicę u dzieci
- osteomalację u dorosłych
Witamina D wzmaga wchłanianie wapnia w jelitach.
Źródła: tran, tłuste ryby morskie, wątroba, masło, mleko.

Witamina K
Witamina ta rozpuszczalna jest w tłuszczach, podobnie jak witamina D.
Do grupy tej należą:
witamina K_1

- filochinon, uzyskiwana z pożywienia
witamina K_2

- menachinon, produkowana przez bakterie jelitowe
witamina K_3

- menadion, syntetyzowana
Witamina K jest koenyzmem syntezy protrombiny w wątrobie, białka, które bierze udział w procesie krzepnięcia krwi.
Witamina K warunkuje utrzymanie prawidłowego stężenia czynników krzepnięcia: II, VII, IX, X, a także: osteokalcyny, osteopontyny, osteonektyny, a także białek wiążących wapń w nerkach, łożysku i płucach. Oprócz tego witamina K bierze udział w procesach glikozylacji.
Nadmiar witaminy K powoduje m.in. rozpad erytrocytów, nadmierne wydzielanie potu, uczucie gorąca, a u niemowląt żółtaczkę i uszkodzenia tkanki mózgowej.
Niedobór natomiast- problemy z gojeniem się ran, zwiększone ryzyko rozwoju nowotworów, zapalenie jelita, biegunki, słabą krzepliwość.
Dzienne zapotrzebowanie- 1mg.
Źródło: brokuły, rzepa, szpinak, ogórek, sałata, morszczyn, awokado, brzoskwinie, jajka, jogurt, ser, wątroba, olej sojowy, olej szafranowy, jest także wytwarzana przez organizm.

Witaminy z grupy B- rozpuszczalne w wodzie

Witamina (tiamina)
Dzienne zapotrzebowanie wynosi 1,5 mg.
Witamina ta niezbędna jest do właściwego funkcjonowania komórek nerwowych. Bierze udział w uwalnianiu z komórek nerwowych acetylocholiny. Bierze też udział w procesach rozkładu węglowodanów, białek i tłuszczy i ich przemiany w energię oraz warunkuje składowanie w organiźmie węglowodanów w tłuszcze.
Hiperwitaminoza prowadzi do drżenia mięśni, kołatania serca. Najwięcej tej witaminy znajdziemy oczywiście w wątrobie, drożdżach piwnych, ciemnym pieczywie, ziarnach zbóż i zielonych warzywach liściastych.
Jej niedobór przejawia się zaburzeniami koncentracji i pamięci, stanami nerwicowymi, zaburzonym gojeniem się ran, bólem żołądka.

Witamina (ryboflawina)
Dzienne zapotrzebowanie wynosi 1,7 mg.
Witamina ta bierze udział w procesach redox, wchodzi też w skład koenzymów np. FAD- czynnych w procesach oddychania komórkowego. Współdziała w prawidłowym funkcjonowaniu układu nerwowego. Odgrywa ważną rolę w funkcjonowaniu narządu wzroku. Razem z witaminą A uczestniczy w prawidłowym funkcjonowaniu błon śluzowych i dróg oddechowych.
Niedobór przyczynia się do stanów zapalnych skóry, zaczynają pękać kąciki ust, łamać się paznokcie, włosy stają się matowe, może dojść do zapalenia spojówek, a nawet zaostrzeń łuszczycy czy obniżenia sprawności umysłowej.
Źródła- podobne jak w witaminie B_1

.

Witamina (niacyna)- inaczej witamina PP
Dzienne zapotrzebowanie- 20 mg.
Działanie tej witaminy jest bardzo szerokie. Jest to składnik koenzymów- NAD i NADP- podstawowych w procesie oddychania komórkowego.
Uczestniczy w tworzeniu erytrocytów, hamuje również toksyczne działanie leków i innych związków chemicznych we krwi.
Reguluje poziom cholesterolu, hamuje uwalnianie histaminy.
Poprawia również ukrwienie skóry i kondycję włosów. Znalazła zastosowanie w kosmetykach p/trądzikowych, gdyż ogranicza wydzielanie sebum. Chroni skórę przed utratą wody, ogranicza zaczerwienienie skóry, a także poprawia jej koloryt- rozjaśniając ją.
Niedobór prowadzi do stanów zapalnych skóry, biegunek, zaburzeń psychicznych, zmęczenia i osłabienia mięśni, a także trudności z pamięcią.
Witamina ta, tak jak dwie poprzednie występuje głównie w wątrobie, jajach, zielonych warzywach liściastych.

Witamina (kwas pantotenowy)
Dzienne zapotrzebowanie wynosi 10 mg.
Jest składnikiem koenzymu A- ważnego w metabolizmie komórkowym. Utrzymuje w dobrej kondycji tkankę nerwową i skórę, wspomaga produkcję hormonów antystresowych, zmniejsza toksyczność antybiotyków.
Przyspiesza gojenie się ran, poprawia pigmentację skóry i włosów.
Zastosowana jest w kosmetykach- gdzie działa silnie nawilżająco, p/zapalnie i ochronnie. Wspomaga też regenerację naskórka po oparzeniach słonecznych.
Zapobiega również- jak wyżej wymienione witaminy z grupy B- przemęczeniu i usprawnia układ nerwowy.
Nadmiar tej witaminy może powodować biegunki.
Źródła, m.in.: wątroba, otręby pszenne, ryby, mleczko pszczele, orzechy, pestki słonecznika, jajka, soja, awokado, melony, ciemny ryż, grzyby i pełne mleko.

Witamina (pirydoksyna)
Dzienne zapotrzebowanie wynosi 2 mg.
Witamina ta jest ważna w procesach przemiany substancji żelazowych, uczestniczy w procesie tworzenia hemoglobiny. Z jej udziałem produkowana jest lecytyna. Zabezpiecza również syntezę kwasów nukleinowych przeciwdziałając w ten sposób procesom przyspieszonego starzenia się.
Jest to też naturalny czynnik antydepresyjny.
Jej niedobór utrudnia działanie niektórych pierwiastków- magnezu, wapnia, miedzi czy selenu. Powoduje też stany zapalne skóry, łojotok, a u dzieci- drgawki.
Z drugiej strony witamina ta jest toksyczna i jej nadmiar powoduje zaburzenia układu nerwowego- brak koordynacji mięśniowej, zwyrodnienia tkanki nerwowej, niepewny chód, słabość mięśni i uczucie mrowienia.

Witamina (biotyna)
Dzienne zapotrzebowanie wynosi 0,3 mg.
Jej rola jest podobna do wyżej wymienionych witamin z grupy B- wpływa na właściwy stan skóry, chroni ją przed łojotokiem, jest również składnikiem szlaku biosyntezy kwasów tłuszczowych.
Odpowiada też za transport składników do komórek skóry, włosa i paznokci.
Syntezę biotyny w organizmie hamują złe nawyki żywieniowe (słodycze, kawa, białe pieczywo, alkohol) i papierosy.
Jej niedobór powoduje wypadanie włosów, powstawanie zmian skórnych, a nawet bóle mięśni.
Źródło: witamina ta wytwarzana jest przez bakterie jelitowe, występuje też m.in. w jajach, wątrobie, czekoladzie, grochu.

Witamina (kwas foliowy, folacyna)
Dzienne zapotrzebowanie wynosi 0,4 mg.
Jest koenzymem niezbędnym w biosyntezie kwasów nukleinowych oraz dojrzewaniu krwinek czerwonych.
Niedobór w czasie ciąży powoduje wady cewy.
Źródła: wątroba, ziarna zbóż, zielone warzywa liściaste, witamina ta jest też wytwarzana przez bakterie jelitowe.

Witamina (cyjanokobalamina)
Dzienne zapotrzebowanie wynosi 6 mg.
Witamina ta przede wszystkim umożliwia wchłanianie witaminy A. Natomiast wchłanianie witaminy B_12

umożliwia wapń, a proces ten ułatwia obecność żelaza, witaminy B_6

i E.
Witamina B_12

to koenzym ważny w przemianach kwasów nukleinowych, bierze udział w przemianie węglowodanowej, białkowej i tłuszczowej. Umożliwia syntezę kwasów nukleinowych w komórkach, przede wszystkim szpiku kostnego. Uczestniczy w tworzeniu otoczki mielinowej, pomaga w koncentracji, zapewnia dobry nastrój, równowagę psychiczną.
Osoby starsze mają często problemy z przyswajaniem tej witaminy.
Niedobór powoduje częste biegunki, anemię złośliwą, zaburzenia w funkcjonowaniu mózgu, stany lękowe, drętwienie rąk i nóg, jąkanie się.
Witamina B_12

występuje m.in. w: wątrobie, mięsie, rybach, skorupiakach, mleku.

komentuj publikację