• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • 14 marca liczba Pi obchodzi swoje święto

    14.03.2012. 07:19
    opublikowane przez: Redakcja Naukowy.pl

    Liczba Pi pojawiała się już przy budowie biblijnej świątyni Salomona, dziś uczeni wykorzystują ją np. do pomiaru gęstości promieniowania. W jej rozwinięciu dziesiętnym każdy znajdzie datę swojego urodzenia. 14 marca obchodzi ona swoje święto. 

    Pi - zapisywana jako 3.14 i zwana też ludolfiną - jest jedną z pierwszych odkrytych przez człowieka liczb niewymiernych. Dziś hobbyści wyliczają jej rozwinięcie dziesiętne do miliardów miejsc po przecinku, Wisława Szymborska poświęciła jej wiersz, a w Stanach Zjednoczonych z okazji jej święta pieczone są specjalne ciasta - z powodu podobieństwa angielskiego słowa ,,pie" do ,,Pi".

    Zdaniem dr. Łukasza Badowskiego z Centrum Nauki Kopernik fenomen i popularność liczby Pi jest w jakiejś mierze dziełem przypadku. ,,Jako stała wartość, która określa stosunek obwodu koła do jego średnicy ma związek z wzorami geometrycznymi i miernicznymi dotyczącymi kół, okręgów i sfer. Z powodów symbolicznych koła i okręgi nas fascynują, dlatego - siłą rzeczy - liczba Pi została uznana za bardzo ważną" - powiedział PAP dr Badowski.

    W dodatku liczba Pi jest wykorzystywana prawie w każdej sytuacji, w której musimy dokonać pomiarów przy pomocy sfer, koła czy okręgu. Astronomowie używają jej do pomiaru gęstości promieniowania, przy jej pomocy można próbować określać pole elektryczne czy magnetyczne.

    Jako pierwszy wartość liczby Pi, z dokładnością do dwóch miejsc po przecinku obliczył najprawdopodobniej Archimedes w III w. p.n.e. Jednak informacje o niej znajdują się też w Piśmie Świętym - liczba ta pojawia się przy okazji budowy świątyni Salomona. Pi badali również Egipcjanie, którzy podawali, że jest to 16/9 podniesione do kwadratu, co było już dosyć dokładnym przybliżeniem tej liczby.

    Na początku XVII w. niemiecki matematyk Ludolph van Ceulen, podał jej rozwinięcie z dokładnością 35 miejsc po przecinku. Po śmierci uczonego liczbę Pi wyryto na jego nagrobku i właśnie dzięki niemu liczba Pi bywa nazywana "ludolfiną".

    Pod koniec XIX wieku brytyjski matematyk amator William Shanks obliczył wartość liczby Pi z dokładnością do 707 miejsc po przecinku. Ponieważ obliczenia prowadził ręcznie, osiągnięcie to zajęło mu 15 lat.

    Współcześni pasjonaci matematyki mają ułatwione zadanie. W styczniu 2010 r. francuski informatyk Fabrice Bellard ogłosił, że obliczył liczbę Pi do prawie 2,7 bilionów miejsc po przecinku. Rekordowych obliczeń dokonał na domowym komputerze. Poprzedni rekord - należący do Japończyka Daisuke Takahashi z Uniwersytetu Sukuba - pobił o około 123 miliardy miejsc po przecinku.

    Zdaniem dr. Badowskiego, choć inspiruje hobbystów, uczonych a nawet artystów liczba Pi wcale nie musi być tak wyjątkowa, jak może się wydawać. Dowodem na to może być aplikacja, która w rozwinięciu dziesiętnym liczby Pi poszuka naszej daty urodzenia. Jest dowód naukowy na to, że w tym rozwinięciu znajdzie się ciąg liczbowy dowolnej długości. ,,To pokazuje, że nie jest liczbą szczególną. Nie ma żadnego porządku w jej rozwinięciu dziesiętnym. Nie jest w jakikolwiek sposób wybrana" - podkreślił Badowski.

    ,,To nie jest tak, że liczba Pi pojawia się bardzo często - raczej dlatego, że ją tak bardzo lubimy, to ją zauważamy. Cyfry jeden i dwa bywają nawet częstsze" - żartował dr Badowski.

    A jednak to właśnie Pi jako jedyna liczba ma swoje święto. Jest ono szczególnie popularne w kręgach akademickich USA. Datę 14 marca wybrano nieprzypadkowo - w Stanach Zjednoczonych zapisuje się ją jako 3.14, co stanowi przybliżoną wartość ludolfiny. Po raz pierwszy dzień liczby Pi obchodzono w 1988 r. w muzeum nauki Exploratorium w San Francisco.

    Dzień liczby Pi świętuje się także w Polsce. Wiele atrakcji już po raz szósty - 14 marca - organizuje z tej okazji Wydział Matematyki, Fizyki i Chemii Uniwersytetu Śląskiego.

    W tym roku, oprócz zgłębiania tajników nauk ścisłych, w programie zaprezentowane zostaną również tematy, które spodobają się humanistom. Wśród przygotowanych atrakcji znajdą się między innymi wykłady ,,7 x Pi w oku", ,,Chemia Kosmetyków: od Starożytnego Egiptu do Nobla", ,,Więźniowie i podróżnicy, czyli o dylematach w teorii gier", warsztaty poświęcone grze w kasynie i tworzeniu animacji 3D.

    Warsztaty edukacyjne "Pi razy drzwi, czyli niezwykła historia liczby Pi" dla gimnazjalistów przygotowało tez Centrum Hewelianum z Gdańska. Odbędą się one między 14 a 16 marca. Uczestnicy zajęć dowiedzą się co oznacza liczba Pi? Skąd wziął się symbol Pi i gdzie ona ma zastosowanie.

    Jakie były dzieje liczby Pi od starożytnego Egiptu do współczesnej Japonii? Tego dowiedzą się goście Politechniki Krakowskiej, którzy - po wcześniejszym zgłoszeniu - będą mogli również wziąć udział w biciu rekordu liczby Pi. Zadaniem uczestników będzie podanie z pamięci rozwinięcia liczby Pi.

    W piątek, 16 marca, po raz czwarty obchody święta liczby Pi organizuje także Instytut Matematyki Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach. Specjalne atrakcje z okazji święta przygotowała też Wyższa Szkoła Gospodarki w Bydgoszczy, podczas którego będzie można dowiedzieć się np. dlaczego liczba Pi intryguje poetów.

    PAP - Nauka w Polsce, Ewelina Krajczyńska

    ekr/ agt/bsz



    Czy wiesz ĹĽe...? (beta)
    Liczby automorficzne – jako liczby automorficzne określa się liczby, które podniesione do kwadratu zawierają w końcówce samą siebie. Liczby automorficzne w zapisie dziesiętnym kończą się 5 lub 6. Dziesiętny system liczbowy (system dziesiątkowy, system decymalny (skrót dec), system arabski) – pozycyjny system liczbowy, w którym podstawą pozycji są kolejne wielokrotności liczby 10; do zapisu liczb potrzebne jest w nim 10 cyfr, którymi są 0, 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9. Liczby zapisuje się jako ciąg cyfr, z których każda jest mnożnikiem kolejnej potęgi liczby stanowiącej podstawę systemu, niekiedy grupowanych po trzy (Okcydent) lub cztery (część Orientu). Część całkowitą i ułamkową oddziela separator dziesiętny. 10 (dziesięć, dziesiątka, dycha) – liczba naturalna następująca po 9 i poprzedzająca 11. Warunek podzielności zapisanej w systemie dziesiętnym liczby przez 10 jest spełniony wówczas, gdy ostatnia cyfra dzielnej to zero.

    2 (dwa) – liczba naturalna następująca po 1 i poprzedzająca 3. 2 jest też cyfrą wykorzystywaną do zapisu liczb w różnych systemach, np. w ósemkowym, dziesiętnym i szesnastkowym systemie liczbowym. Warunek podzielności zapisanej w systemie dziesiętnym liczby przez 2 to, aby miała ona ostatnią cyfrę 0, 2, 4, 6 lub 8. 18 (osiemnaście) – liczba naturalna następująca po 17 i poprzedzająca 19. Warunek podzielności przez 18 liczby zapisanej w systemie dziesiętnym to, aby była podzielna zarówno przez 2, jak i przez 9. Podzielność liczby przez 18 można więc sprawdzić znając tylko jej ostatnią cyfrę i sumę cyfr, np. liczba o sumie cyfr 90 kończąca się na 6 dzieli się przez osiemnaście.

    6 (sześć) – liczba naturalna następująca po 5 i poprzedzająca 7. 6 jest też cyfrą wykorzystywaną do zapisu liczb w różnych systemach, np. w ósemkowym, dziesiętnym i szesnastkowym systemie liczbowym. Warunek podzielności zapisanej w systemie dziesiętnym liczby przez 6 to, aby suma jej cyfr była podzielna przez 3 i ostatnia cyfra była podzielna przez 2. 26 (dwadzieścia sześć) – liczba naturalna następująca po 25 i poprzedzająca 27. Warunek podzielności zapisanej w systemie dziesiętnym liczby przez 26, to aby była podzielna zarówno przez 2, jak i przez 13. Jedyna liczba wystepująca pomiędzy kwadratem a sześcianem liczb naturalnych.

    25 (dwadzieścia pięć) – liczba naturalna następująca po 24 i poprzedzająca 26. Warunek podzielności zapisanej w systemie dziesiętnym liczby przez 25 to, aby była dwiema ostatnimi cyframi były: 00, 25, 50 lub 75. 20 (dwadzieścia) – liczba naturalna następująca po 19 i poprzedzająca 21. Warunek podzielności zapisanej w systemie dziesiętnym liczby przez 20 to, aby ostatnia cyfra była zerem, a przedostatnia liczbą parzystą

    1 (jeden, jedność) – liczba naturalna następująca po 0 i poprzedzająca 2. 1 jest też cyfrą wykorzystywaną do zapisu liczb w różnych systemach, np. w dwójkowym (binarnym), ósemkowym, dziesiętnym i szesnastkowym systemie liczbowym. Każda liczba całkowita jest podzielna przez 1.

    28 (dwadzieścia osiem) – liczba naturalna następująca po 27 i poprzedzająca 29. Warunek podzielności zapisanej w systemie dziesiętnym liczby przez 28 to, aby była podzielna zarówno przez 4, jak i przez 7.

    24 (dwadzieścia cztery) – liczba naturalna następująca po 23 i poprzedzająca 25. Warunek podzielności zapisanej w systemie dziesiętnym liczby przez 24 to, aby była podzielna zarówno przez 3, jak i przez 8

    Dodano: 14.03.2012. 07:19  


    Najnowsze