• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • 14. Piknik Naukowy w Warszawie/Eksperci CLOR oswajali promieniowanie

    20.06.2010. 10:18
    opublikowane przez: Redakcja Naukowy.pl

    O tym, jak się monitoruje promieniowanie w Polsce mówili podczas 14. Pikniku Naukowego w Warszawie badacze Centralnego Laboratorium Ochrony Radiologicznej (CLOR) w Warszawie. Specjaliści przekonywali gości imprezy, że promieniowanie nie jest tak groźne, jak się powszechnie uważa.

    "Badamy wszystko, co może być związane z narażeniem człowieka na promieniowanie. Wśród kontrolowanych przez nas materiałów są surowce budowlane. Wszystkie one są mniej lub bardziej radioaktywne, bo naturalna jest promieniotwórczość pierwiastków, z których są zbudowane, takich jak potas, rad, tor" - powiedział PAP Krzysztof Isajenko, zastępca dyrektora CLOR ( www.clor.waw.pl ), a zarazem kierownik Zakładu Dozymetrii.

    Jak tłumaczył, w Polsce ustanowiono normy, które - w zależności od stopnia promieniotwórczości danego materiału - dopuszczają go do różnego typu zastosowań. Materiały bardziej szkodliwe są przeznaczane na tunele, nasypy kolejowe, drogi. Najczystsze materiały dopuszcza się do budownictwa mieszkaniowego. Często są to te same materiały, jednak jeśli są zbyt radioaktywne, muszą być domieszkowane substancją czystą.

    W 1980 roku CLOR było prekursorem powstania sieci pomiaru materiałów budowlanych, w tej chwili na terenie Polski pod jego patronatem działa sieć ponad 30 laboratoriów, w każdym z nich można wykonać badania materiałów i surowców budowlanych.

    Monitoring instytutu dotyczy nie tylko materiałów przemysłowych, ale również środowiska naturalnego. Na terenie Polski działa 12 stacji, które w sposób ciągły mierzą radioaktywność powietrza. Jak powiedział Isajenko, gdyby na przykład chmura pyłów wulkanicznych, które niedawno paraliżowały Europę, była radioaktywna, stacje z pewnością by to wykryły.

    Dodał, że w każdej stacji znajduje się filtr, przez który przepływa powietrze. Raz w tygodniu ów filtr jest wymieniany i poddawany dokładnemu badaniu w laboratorium.

    Poza tym, nad filtrem znajduje się urządzenie pomiarowe, które w sposób on-line rejestruje skażenia, a informacje na ten temat za pośrednictwem sieci komputerowych są przesyłane do Warszawy. "Jeśli gdzieś następuje skażenie, wiemy o tym dość szybko" - zapewnił wiceszef laboratorium.

    "Sieć nosi nazwę Systemu Wczesnego Ostrzegania o Awariach Jądrowych i Skażeniach Promieniotwórczych, więc trudno go sobie wyobrazić jako działający z tygodniowym opóźnieniem. Wyobraźmy sobie, że wymieniamy filtr, godzinę później wybucha Czarnobyl, a informację mamy tydzień później" - zaznaczył.

    Goście Pikniku pytali pracowników CLOR, dlaczego zajmują się właśnie materiałami radioaktywnymi i czy osoby zatrudnione w ochronie radiologicznej nie boją się szkodliwego wpływy swojej pracy na zdrowie.

    "Promieniotwórczości boją się najbardziej ludzie, którzy się z nią nie stykają. My mamy z tym do czynienia na co dzień i wiemy, że promieniowanie nie jest tak groźne, jak się powszechnie uważa. Ja zawsze powtarzam, że oświata na ten temat jest na poziomie zerowym. Sam swojego czasu studiowałem na wydziale matematyki i fizyki, a przez cały cykl nauczania miałem jedną godzinę fizyki jądrowej. Społeczeństwo na temat promieniowania nie wie nic" - ocenił Isajenko.

    Szybko jednak dodał "ludzie przed 1986 rokiem wiedzieli, że promieniowanie równa się śmierci, a po tym roku wiedzą dwa razy więcej: że to śmierć i awaria w Czarnobylu".

    Na potwierdzenie słów o potrzebie edukacji z dziedziny fizyku jądrowej Isajenko przywołał wyniki badań opinii publicznej na temat lokalizacji energetyki jądrowej w Polsce. Z jego analiz wynikało, że jeszcze 5 lat temu badania OBOP pokazały, że ok. 96 proc. społeczeństwa jest przeciwne elektrowni jądrowej w kraju. Półtora roku później ruszył szeroki program uświadamiający, w który zaangażowane były niemal wszystkie media. Podobne badanie przeprowadzone w 2009 roku pokazało, że 48 proc. społeczeństwa jest przeciw takiej lokalizacji elektrowni, ale 46 proc. jest za.

    "Sytuacja się odwróciła, w tej chwili gminy walczą o to, żeby na ich terenie stanęła pierwsza elektrownia. Oznacza to bowiem finansowanie zarówno z kraju, jak i z zagranicy, a po drugie przynajmniej kilka, jeśli nie kilkanaście miejsc pracy. Podejrzewam, że plany rządowe będą takie jak w innych krajach - gmina, na terenie której stanie elektrownia jądrowa ma darmową energię przynajmniej przez jakiś czas" - uświadamiał uczestnikom Pikniku specjalista.

    Isajenko podkreślił, że zainteresowania zatrudnionych w CLOR naukowców nie ograniczają się do kontroli materiałów przemysłowych i monitoringu środowiska pod kątem promieniowania. Jednostka prowadzi również badania naukowe i odnosi na tym polu duże sukcesy.

    "Jesteśmy jedynym laboratorium, które opracowało metodę pozwalającą określić, czy w ciągu ostatnich lat dana osoba była narażona na silne dawki promieniowania. Analizę przeprowadza się na podstawie badania próbek krwi, a właściwie chromosomów" - chwalił Laboratorium.

    Z metody opracowanej przez dr Marię Kowalską z Pracowni Dawek Indywidualnych i Środowiskowych Zakładu Kontroli Dawek i Wzorcowania kilkakrotnie korzystała już prokuratura. Jak wyjaśnił Isajenko, chodziło o drastyczne sprawy, kiedy to pracownik oskarżał zakład pracy o złe zabezpieczenie stanowiska pracy.

    "Pracownik uważał, że otrzymał ogromną dawkę promieniowania. Zachorował, miał powikłania popromienne. Często sprawdzenie, czy to jest prawda bywa niemożliwe w miejscu pracy, ponieważ zakład może już dawno takiej działalności nie prowadzić. My jesteśmy w stanie sprawdzić to nawet po kilku latach" - zapewnił zastępca dyrektora CLOR.

    Dodał, że metoda nie jest jeszcze opatentowana. Badacze wciąż ją rozwijają - zaczęli od najgroźniejszego promieniowania gamma, a projekt zakłada analizy promieniowania rentgenowskiego i innych typów, może nawet promieniowania neutronowego. Naukowcy muszą zbadać zachowanie organizmu i trafność testów. Kiedy uzyskają pełną wiedzę na ten temat, być może zainteresują się ochroną patentową. Na razie powstają na ten temat publikacje wydawane w kraju i za granicą. KOL

    PAP - Nauka w Polsce

    agt/

    Czy wiesz ĹĽe...? (beta)
    Promieniowanie przenikliwe - jeden z czynników rażenia wybuchu jądrowego - stanowi strumień promieniowania gamma i promieniowania neutronowego, zdolny do przenikania przez różne materiały o znacznej grubości. Czas rażącego działania promieniowania przenikliwego jest stosunkowo krótki i wynosi 10-15 s. Promieniowanie przenikliwe powoduje schorzenie organizmu w postaci choroby popromiennej. Pochłania 5% energii wybuchu. Emitery miękkie - inaczej zwane emiterami promieniowania miękkiego, jest to grupa izotopów promieniotwórczych, które emitują promieniowanie o niskiej energii. Koronnym przykładem może być węgiel-14 - emiter miękkiego promieniowania beta minus. Izotopy tego rodzaju są stosowane dosyć powszechnie w eksperymentach radiometrycznych, ze względu na fakt, iż dzięki ich zastosowaniu zbieramy informacje tylko z grubości tzw. cienkiej warstwy (zmniejsza to błędy i zakłócenia pochodzące z roztworu). Ponadto ich zastosowanie zwiększa bezpieczeństwo pracy (większość nisko energetycznych cząstek beta minus jest zatrzymywana przez skórę). Promieniowanie gamma – wysokoenergetyczna forma promieniowania elektromagnetycznego. Za promieniowanie gamma uznaje się promieniowanie o energii kwantu większej od 50 keV. Zakres ten częściowo pokrywa się z zakresem promieniowania rentgenowskiego. W wielu publikacjach rozróżnienie promieniowania gamma oraz promieniowania X (rentgenowskiego) opiera się na ich źródłach, a nie na długości fali. Promieniowanie gamma wytwarzane jest w wyniku przemian jądrowych albo zderzeń jąder lub cząstek subatomowych, a promieniowanie rentgenowskie – w wyniku zderzeń elektronów z elektronami powłok wewnętrznych lub ich rozpraszaniu w polu jąder atomu. Promieniowanie gamma jest promieniowaniem jonizującym i przenikliwym. Promieniowania gamma oznacza się grecką literą γ, analogicznie do korpuskularnego promieniowania alfa (α) i beta (β).

    Sarkofag elektrowni jądrowej w Czarnobylu (ukr. Чорнобильський саркофаг) – masywna betonowa powłoka ochronna reaktora jądrowego nr 4 w elektrowni jądrowej w Czarnobylu, zbudowana po katastrofie w 1986 w celu zabezpieczenia atmosfery przed promieniowaniem jonizującym. Oficjalną rosyjską nazwą jest „№ 4 укрытие” czyli „schronienie nr 4”. Sarkofag leży na 200 tonach radioaktywnego korium, 30 tonach pyłu i 16 tonach uranu i plutonu. Przeprowadzone w 1996 roku badania wykazały, że siła promieniowania wewnątrz konstrukcji wynosi 10 000 rentgenów na godzinę (normalne promieniowanie naturalne w miastach wynosi 20–50 mikrorentgenów na godzinę). Podczas budowy sarkofagu zużyto ponad 400 000 betonu i 7300 ton metalowych elementów. Bezpieczeństwo jądrowe ogarnia całokształt zagadnień i działalności naukowo-techniczno-organizacyjnych związanych z zabezpieczaniem i ochroną społeczeństwa przed zagrożeniami wynikającymi, lub mogącymi wynikać, z awarii, uszkodzeń lub obecności systemów, obiektów, urządzeń i materiałów będących źródłem promieniowania radioaktywnego.

    Społeczny inspektor pracy (właśc. zakładowy społeczny inspektor pracy - zsip) - pracownik danego zakładu pracy, który jest członkiem związku zawodowego i nie zajmuje stanowiska kierownika zakładu pracy lub stanowiska kierowniczego bezpośrednio podległego kierownikowi zakładu. Zakładowe organizacje związkowe mogą postanowić, że społecznym inspektorem pracy może być również pracownik zakładu niebędący członkiem związku zawodowego. Sprawowanie funkcji społecznego inspektora pracy stanowi służbę społeczną, pełnioną przez pracowników dla zapewnienia przez zakłady pracy bezpiecznych i higienicznych warunków pracy oraz ochrony uprawnień pracowniczych określonych w przepisach prawa pracy. Promieniowanie jądrowe – emisja cząstek lub promieniowania elektromagnetycznego (promieniowanie gamma) przez jądra atomów. Promieniowanie zachodzi podczas przemiany promieniotwórczej lub w wyniku przejścia wzbudzonego jądra do stanu o niższej energii. Rodzaj wysyłanego promieniowania oraz jego energia zależy od rodzaju przemiany jądrowej.

    Promieniowanie beta (promieniowanie β) – rodzaj promieniowania jonizującego wysyłanego przez promieniotwórcze jądra atomowe podczas przemiany jądrowej. Nazwa ma znaczenie historyczne – powstała, by odróżnić to promieniowanie od mniej przenikliwego promieniowania alfa. Promieniowanie beta i alfa zarejestrowane były po raz pierwszy przez Becquerela, który opisał swoje wyniki w serii publikacji w latach 1896–1897. Oba rodzaje promieniowania badał następnie Rutherford i w roku 1899 opisał ich różny charakter. Promieniowanie beta powstaje podczas rozpadu β. W zależności od rodzaju tego rozpadu, jest ono strumieniem elektronów (z rozpadu β) lub pozytonów (z rozpadu β) poruszających się z prędkością porównywalną z prędkością światła. Promieniowanie to jest silnie pochłaniane przez materię. Opad promieniotwórczy (ang. fallout) – opad na ziemię pyłów promieniotwórczych. Jeden ze śmiercionośnych efektów wybuchu jądrowego (obok promieniowania cieplnego, fali uderzeniowej i promieniowania jonizującego), może też być wynikiem awarii w systemach zawierających materiały promieniotwórcze, a także w wyniku celowego rozproszenia w wyniku działania brudnej bomby.

    Refleksyjne izolacje termiczne (termoizolacje refleksyjne) - dedykowane dla budownictwa i chłodnictwa izolacje termiczne (izolatory ciepła), których działanie oparte jest na zjawisku odbicia promieniowania cieplnego (podczerwieni). Nazwa "izolacja" w tym przypadku nie opisuje rzeczywistego działania materiału, gdyż nie wykorzystuje się tu zjawiska ograniczenia przewodnictwa cieplnego, ale zdolność materiału do odbicia promieniowania elektromagnetycznego będącego nośnikiem energii.

    Dawka indywidualna - jest to dawka pochłonięta przez jeden organizm poddany działaniu promieniowania jonizującego w określonym czasie. Podstawowa dawka mierzona w ochronie radiologicznej pracownika obsługującego źródła promieniowania jonizującego m.in. technika elektroradiologa. Pomiar tych dawek najczęściej odbywa się przy pomocy tzw. detektorów fotometrycznych (błon dozymetrycznych).

    Centralne Laboratorium Ochrony Radiologicznej (CLOR) – instytut mający siedzibę w Warszawie, utworzono w 1957 roku zarządzeniem Prezesa Rady Ministrów dla zapewnienia ochrony radiologicznej kraju. Pierwszym dyrektorem placówki był Jerzy Peńsko. W chwili obecnej podlega Państwowej Agencji Atomistyki i prowadzi kontrolę skażeń promieniotwórczych środowiska oraz skażeń wewnętrznych, napromienienia pracowników, aparatury dozymetrycznej itp. Awaria w elektrowni jądrowej Lucens – jedna z czterech najpoważniejszych awarii elektrowni jądrowej w historii. Miała miejsce 21 stycznia 1969 roku w eksperymentalnej elektrowni jądrowej małej mocy koło Lucens w Szwajcarii. W awarii nikt nie został ranny, ani nie otrzymał dużych dawek promieniowania jonizującego. Analizy i badania związane z awarią zakończono w 1980.

    Dodano: 20.06.2010. 10:18  


    Najnowsze