• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Konferencja o obozach niemieckich w Toruniu

    26.01.2012. 12:04
    opublikowane przez: Redakcja Naukowy.pl

    Obozy przesiedleńcze i jenieckie oraz podobozy pracy KL Stutthof funkcjonowały w latach 1939-1945 r. w Toruniu. Ich dzieje na konferencji naukowej przedstawili w środę historycy IPN i Uniwersytetu Mikołaja Kopernika.


     

    Dr Tomasz Ceran zaprezentował dzieje obozu przesiedleńczego tzw. Szmalcówki. Obóz istniał od listopada 1940 r. do lipca 1943 r. przy ulicy Grudziądzkiej w Toruniu, na terenie dawnej wytwórni smalcu i oleju. Z założenia, osoby w nim umieszczane miały tam pozostawać przez 4-5 dni, a następnie być kierowane do pracy w głąb III Rzeszy i do Generalnej Guberni lub do obozów zniemczania. W praktyce pobyty więźniów trwały znacznie dłużej, a część osób przebywała w obozie przez cały czas jego istnienia.

    Więźniowie żyli w strasznych warunkach. Spali stłoczeni na słomie leżącej na betonowej podłodze pofabrycznej hali, dostawali skromne racje żywnościowe, na które składała się czarna kawa, chleb, marmolada, zupa z brukwi lub kapusty. W Szmalcówce panowały bardzo złe warunki sanitarne, czego skutkiem były choroby i zgony.

    Obóz były przepełniony. W szczytowych okresach przebywało w nim jednocześnie 3,5 tys. osób. Łącznie przez cały czas istnienia Szmalcówki więziono w niej 10-12 tys. osób. Zmarło 515 osób, w tym 326 dzieci, głównie mające poniżej 10 lat.

    Doktorant Jan Daniluk przybliżył historię obozu jenieckiego, zorganizowanego w dawnych fortach pruskich. Początkowo, jesienią października 1939 r. trafili do niego polscy żołnierze. Wiosną 1940 r. większość Polaków została zwolniona lub skierowana do pracy na terenie "Starej Rzeszy", a ich miejsce zajęli jeńcy innych narodowości, głównie Brytyjczycy, ale także Francuzi, Belgowie i inni. Latem 1941 r. do obozu zostali przewiezieni jeńcy sowieccy, a jesienią 1943 r. żołnierze włoscy, którzy jeszcze niedawno byli sojusznikami Niemców i walczyli razem z nimi na froncie wschodnim.

    Najlepiej w obozie tratowani byli Brytyjczycy. Byli stosunkowo dobrze żywieni, otrzymywali paczki z Czerwonego Krzyża, od organizacji ewangelickich i rodzin, uczestniczyli w kursach korespondencyjnych szkół w swoim kraju, wydawali prasę, organizowali przedstawienia teatralne i uczestniczyli w zajęciach sportowych. Bardzo źle byli traktowani jeńcy sowieccy, ale jeszcze gorzej żołnierze włoscy, którzy nawet nie mieli statutu jeńców, ale byli określani jako internowani.

    Nie wszyscy jeńcy przebywali przez cały okres funkcjonowania toruńskiego obozu, czyli do stycznia 1945 r. Jedni byli przenoszeni w inne miejsca, a na ich miejsce przybywali drudzy. W szczytowym okresie, pod koniec 1940 r., w obozie było 27,5 tysiąca jeńców. Łącznie w obozie przebywało około 60 tysięcy jeńców i internowanych.

    Dr Sylwia Grochowina zapoznała uczestników konferencji z dziejami obozów dla ludności cywilnej w fortach VII i VIII oraz dwóch podobozach pracy Kl Stutthof. W obozie w forcie VII przetrzymywani byli Polacy aresztowani od października do grudnia 1939 r. Część z nich z nich została rozstrzelana w lesie w podtoruńskiej Barbarce, a pozostali wysłani do KL Stutthof lub na roboty w głąb rzeczy. Wielu więźniów obozu w forcie VII w 1940 r. trafiło do obozów koncentracyjnych w Ravensbrueck (kobiety) i Sachsenhausen (mężczyźni)

    Organizatorami konferencji byli Oddział IPN w Gdańsku, Uniwersytet Mikołaja Kopernika i Fundacja im. gen. Elżbiety Zawackiej - Archiwum i Muzeum Pomorskie oraz Wojskowej Służby Polek.

    PAP - Nauka w Polsce

    rau/ ls/ bsz




    Czy wiesz ĹĽe...? (beta)
    Stalag I B Hohenstein – obóz jeńców wojennych nieopodal Olsztynka (niem. Hohenstein), na terenie miejscowości Królikowo. W obozie tym więziono Polaków, Francuzów, Rosjan, Włochów, Belgów i Serbów. Poszczególne grupy narodowościowe były od siebie ściśle izolowane. Szacuje się, że w okresie wojny przebywało w nim 650 tysięcy jeńców (zmarło ok. 60 tys. z nich). Był to jeden z największych obozów jenieckich w Europie Wschodniej. Pierwsi do obozu przybyli jeńcy polscy, już w pierwszych dniach września 1939 r. W 1940 r. do Stalagu I-B dotarły pierwsze transporty jeńców francuskich, od połowy 1941 r. do obozu przywożono jeńców sowieckich. Zimą 1941/1942 zmarło w obozie ok. 25 tysięcy osób. Zmarłych w obozie grzebano na cmentarzu w Sudwie. Oblicza się, iż pochowano tam zwłoki 55 tysięcy jeńców w ponad 500 mogiłach. Pamięć zmarłych uczczono postawieniem pomnika według projektu Ryszarda Wachowskiego. Od 1980 r. czynna jest w Olsztynku wystawa dokumentów i pamiątek obozowych. Obóz jeniecki w Cowra, nazwa oficjalna No. 12 Prisoner of War Compound - założony w 1940 obóz jeniecki położony w australijskiej miejscowości Cowra, był to jeden z 28 obozów jenieckich na teranie Australii w czasie II wojny światowej. Obóz oficjalnie otwarto w czerwcu 1941, a pierwsi więźniowie pojawili się w nim 15 października tego roku. Początkowo w obozie przebywali tylko włoscy żołnierze którzy poddali się w Afryce Północnej, w późniejszym czasie internowani w nim było także Japończycy, Koreańczycy i Indonezyjczycy, łączna powierzchnia obozu wynosiła ponad 30 hektarów. Więzienie Policji Bezpieczeństwa i Wychowawczy Obóz Pracy – działający podczas II wojny światowej (w latach 1943-1945) niemiecki obóz karno-śledczy w Żabikowie, w którym więziono głównie przedstawicieli inteligencji z ziem polskich włączonych do III Rzeszy, członków organizacji konspiracyjnych, jeńców radzieckich, komunistów niemieckich, a także obywateli innych państw. Obóz powstał w kwietniu 1943 roku w trakcie likwidacji miejsca kaźni, jakie znajdowało się na terenie starej pruskiej warowniForcie VII. Przebywało w nim przeciętnie około 2000 osób, z których większość kierowano następnie do innych obozów koncentracyjnych. W Żabikowie przetrzymywano więźniów przesłuchiwanych przez gestapo. Tu też wykonywane były wyroki śmierci. Cały obóz składał się z ośmiu baraków dla więźniów oraz dziesięciu budynków administracyjnych. W środku znajdował się basen przeciwpożarowy, używany przez hitlerowców jako miejsce kaźni. Dodatkowo zbudowano kilka murowanych bunkrów karnych, żelazny bunkier – karcer oraz specjalnie skonstruowane klatki z drutu kolczastego. Załogę obozu stanowiło od 80 do 100 esesmanów. Przez obóz żabikowski, zwany przez nazistów obozem krwawej zemsty, przeszło około 40 tysięcy więźniów, z których znaczna część zginęła, m.in. wskutek nieludzkich warunków bytowania, tortur i egzekucji (np. w czerwcu 1944 Niemcy rozstrzelali kierowniczą grupę Szarych Szeregów, w dniu likwidacji obozu spalili około osiemdziesięciu chorych i niezdolnych do marszu ewakuacyjnego więźniów, wielu rozstrzelali). Pełnej liczby ofiar do dziś nie ustalono. Na miejscu obozu znajduje się istniejące od 1979 roku muzeum martyrologiczne i pomnik "Nigdy wojny" autorstwa Józefa Gosławskiego.

    Obóz jeńców radzieckich w Rymanowie Stalag 327 - w marcu 1940 roku Niemcy rozpoczęli na terenie przy garbarni budowę 30 baraków stuosobowych. Początkowo przybywali w nich żołnierze niemieccy. Szmalcówka – potoczna nazwa niemieckiego obozu dla wysiedlonych (niem. "Umsiedlungslager Thorn"), a następnie podobozu (Unterlager) położonego w Toruniu w latach 1940-1943 przy ulicy Grudziądzkiej, w zabudowaniach byłej przetwórni smalcu oraz oleju.

    Ukraińcy w Toruniu – grupa narodowa obecna w Toruniu od dwudziestolecia międzywojennego. Tworzyli ją byli żołnierze Ukraińskiej Republiki Ludowej internowani w Polsce po podpisaniu traktatu ryskiego, którzy po zwolnieniu z obozów zdecydowali się pozostać na stałe w Toruniu. Drugą grupę Ukraińców przybyłych do Torunia w tym okresie stanowili obywatele narodowości ukraińskiej, w większości pochodzący z Galicji. Społeczność ukraińska była silnie zintegrowana, mimo niewielkiej liczebności (ok. 50 osób) prowadziła działalność kulturalną i czynnie uczestniczyła w życiu toruńskiej parafii prawosławnej. Osobną grupę stanowiło niewielkie środowisko anarchistów ukraińskich, którzy przybyli do Torunia razem ze swoim przywódcą Nestorem Machno. Stalag VII A Moosburg - (Kriegsgefangenen-Mannschafts-Stammlager (Stalag) VII A) obóz jeniecki dla szeregowców i podoficerów z czasów II wojny światowej. Założony na północ od miejscowości Moosburg an der Isar we wrześniu 1939 roku. Zakładana liczba wieźniów - 10.000 os. - w rzeczywistości pod koniec wojny w obozie było ok. 80.000 osób, głównie jeńców francuskich i radzieckich. Obóz został wyzwolony w 1945 roku przez wojska amerykańskie. Do roku 1948 na jego terenie działał obóz internowania nr 6 (Civilian Internment Camp No. 6) dla osób oskarżonych o współpracę z nazistami.

    Niemiecki obóz przesiedleńczy w Potulicach - Lebrechtdorf – niemiecki obóz koncentracyjny, zbudowany w 1941 w Potulicach, jako podobóz Stutthofu (od jesieni 1941 do początku 1942). W styczniu 1942 r. obóz w Potulicach został organizacyjnie usamodzielniony. Szacuje się, że na terenie obozu przebywało około 25 tys. osób. „Polskie obozy koncentracyjne” w latach 1945-1948 – termin „polskie obozy koncentracyjne” pada w odniesieniu do komunistycznych obozów pracy i obozów jenieckich powstających w Polsce po II wojnie światowej; . Gromadzono w nich przede wszystkim Niemców (żołnierzy i cywilów), ale także Ślązaków, Ukraińców oraz żołnierzy Armii Krajowej i opozycji niepodległościowej, a także każdego kogo w PRL uznano za wroga ideologii komunistycznej. Wśród powojennych obozów tego typu wymienić można Obóz Zgoda, Obóz NKWD na Majdanku, Obóz NKWD w Rembertowie, Obóz NKWD w Toszku, Łabędzki obóz NKWD, a także dwa obozy przejściowe dla jeńców niemieckich utworzonych przez NKWD po wyzwoleniu KL Auschwitz-Birkenau na terenie obozu. Na terenie Auschwitz Rosjanie utworzyli tzw. Łagier 22 oraz Łagier 78, których komendantem był sowiecki pułkownik Masłobojew. W powojennym Oświęcimiu istniał również tzw. „Gemeinschafslager” obóz Państwowego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego, który funkcjonariusze UB przejęli od władz sowieckich.

    Außenarbeitslager Bromberg-Brahnau niemiecki podobóz pracy przymusowej KL Stutthofu na ok. 5-6 tys. więźniów którzy pracowali w wytwórni materiałów wybuchowych Dynamit Nobel AG Bromberg, działający między 15 lipca 1940 a 28 stycznia 1945. Obóz znajdował się w bydgoskiej dzielnicy Łęgnowo.

    Procesy załogi Stutthofu to cztery duże procesy członków załogi hitlerowskiego obozu koncentracyjnego Stutthof przed sądami polskimi oraz kilka procesów pojedynczych członków załogi obozu przed sądami innych państw (zwłaszcza RFN). W sumie osądzono niewielki procent zbrodniarzy z liczącej 2 tys. ludzi załogi Stutthofu. Przed sądami stanęli nie tylko członkowie SS, lecz także niemieckie nadzorczynie oraz więźniowie funkcyjni (kapo i sztubowi). Zarzuty obejmowały udział w zamordowaniu ok. 60 tys. ludzi zarówno w obozie głównym, jak i w podobozach Stutthofu (w szczególności przez masowe rozstrzeliwanie, gazowanie, głodzenie, maltretowanie więźniów czy ich zabijanie zastrzykami fenolu).

    Centralny Obóz Pracy dla Niemców w Potulicach - polski obóz pracy, funkcjonujący w latach 1945-1950 w Potulicach. W okresie tym w obozie zginęło około 3500 Niemców. Zwłoki niemieckich więźniów wrzucano za miejscowością do dołów na wyrobisku po piasku, które potem zamieniono na wysypisko śmieci . Arbeitslager Hirschberg (AL) - filia niemieckiego obozu koncentracyjnego Gross Rosen w Jeleniej Górze na Dolnym Śląsku, jeden z licznych podobozów Gross Rosen. Utworzony w maju 1944 roku po byłym obozie pracy zwanym SS Sonderbauftrand działającym przy fabryce celulozy i włókien sztucznych (Schlesiche Zellwolle A.G. - Hirschberg im Riesengebirge). Obóz męski dla więźniów żydowskich. W październiku 1944 roku do obozu trafiło 70 Żydów z Auschwitz-Birkenau. Na początku 1945 roku, w związku z likwidacją AL Bolkenhain,do obozu przybyło kilkuset więźniów żydowskich. Ewakuację obozu rozpoczęto pod koniec lutego 1945 roku.

    Zivilgefangenenlager Neufahrwasser (Obóz dla jeńców cywilnych w Nowym Porcie) – jeden z niemieckich obozów przejściowych, zorganizowanych przez organa III Rzeszy na terenie Wolnego Miasta Gdańska po wybuchu II wojny światowej, funkcjonujący w Nowym Porcie (dzielnicy Gdańska) od pierwszych dni września 1939 do 31 marca 1940. Obóz przejściowy w kościele św. Wojciecha na Woli – przejściowy obóz dla ludności cywilnej, utworzony przez Niemców w pierwszych dniach powstania warszawskiego na terenie kościoła św. Wojciecha w dzielnicy Wola. Kościół stanowił punkt zborny dla wypędzanych mieszkańców północnych dzielnic Warszawy, którzy w fatalnych warunkach sanitarnych zmuszeni byli oczekiwać tam na wywiezienie do obozu przejściowego w Pruszkowie. W czasie powstania warszawskiego przez kościół św. Wojciecha przeszło około 90 000 mieszkańców Warszawy. Ponadto w jego okolicach funkcjonariusze SS zamordowali ponad 400 osób. Ofiarami byli zazwyczaj mężczyźni, których podejrzewano o udział w powstaniu, lub osoby podejrzewane o żydowskie pochodzenie.

    Dodano: 26.01.2012. 12:04  


    Najnowsze