• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Pierwsze w Polsce badania starożytnych kopalń z pomocą LiDAR-u

    03.11.2011. 00:11
    opublikowane przez: Redakcja Naukowy.pl

    Zespół archeologów z Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie dokonał zaskakujących ustaleń w centralnej części Wschodnioświętokrzyskiego Okręgu Pradziejowej Eksploatacji Krzemieni. Projekt realizują wspólnie dr Janusz Budziszewski i dr Rafał Zapłata z Instytutu Archeologii UKSW.

    Dzięki zastosowaniu nowoczesnej technologii LiDAR (ang. Light Detection and Ranging), czyli lotniczego skanowania laserowego, archeolodzy uzyskali wgląd w ukształtowanie terenu pokrytego w całości gęstym lasem.

    LiDAR to nieinwazyjna i zarazem nowatorska metoda w polskich badaniach archeologicznych. Umożliwia m.in. weryfikowanie dotychczas rozpoznanych stanowisk archeologicznych i obiektów związanych z działalnością człowieka w przeszłości, odkrywanie nowych obiektów zabytkowych oraz ich dokładne dokumentowanie w postaci cyfrowej.

    Precyzyjne skanowanie obszaru nieco ponad 30 km kw. wykonała polska spółka MGGP Aero. Na badanym terenie zlokalizowanych jest większość znanych kopalń krzemienia pasiastego ze schyłku epoki kamienia i wczesnej epoki brązu. Obszar ten prawie w całości porośnięty jest lasem, co niezwykle utrudnia zastosowanie klasycznych metod archeologicznych.

    "Już wstępna analiza uzyskanych obrazów przyniosła zaskakujące ustalenia. Okazało się, że zaproponowana po szczegółowych badaniach z początku lat dziewięćdziesiątych ubiegłego wieku rekonstrukcja budowy geologicznej obszaru słynnego rezerwatu +Krzemionki+ jest w wielu istotnych punktach zupełnie błędna. Przykładowo, w przypadku najsłabiej poznanego pola górniczego +Skałecznica+ zupełnie zmienia nasze wyobrażenia na jego temat" - wyjaśnia dr Janusz Budziszewski.

    Do tej pory, spośród dziewięciu pradziejowych punktów pozyskiwania krzemienia pasiastego znanych z badanego obszaru, archeolodzy dysponowali dokładnymi planami wychodni eksploatowanych przez człowieka tylko w przypadku wspomnianych "Krzemionek". Teraz, oprócz dokładnych map tych obszarów, uzyskali informacje na temat kolejnych, potencjalnych i nieznanych wcześniej kopalni.

    "Wszystkie będą teraz weryfikowane w terenie. Można mieć niemal pewność, że co najmniej kilka z nich okaże się kolejnymi nieznanymi dotychczas punktami pradziejowej eksploatacji krzemieni pasiastych" - zapewnia dr Rafał Zapłata. W oparciu o pozyskane dane naukowcy planują teraz stworzyć algorytm służący do poszukiwań stanowisk pragórniczych z użyciem technologii LiDAR. Dzięki jego zastosowaniu prościej będzie odnaleźć takie miejsca w innych częściach Polski.

    "Jednocześnie podejmujemy próby inwentaryzacji zniszczeń dokonanych na powierzchni stanowisk archeologicznych przez poszukiwaczy krzemieni pasiastych. Cyfrowe mapy będą mogły stanowić bazę dla łatwego monitorowania tych nielegalnych działań" - dodają archeolodzy z Instytutu Archeologii UKSW.

    Badania warszawskich naukowców były możliwe dzięki dofinansowaniu Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w ramach zadania "Badania pradziejowych kopalń krzemienia z użyciem LiDAR" (w ramach programu "Dziedzictwo kulturowe, Priorytet 5 - Ochrona zabytków archeologicznych"). O sposobie działania LiDARU Serwis Nauka w Polsce pisał wcześniej tutaj.

    PAP - Nauka w Polsce, Szymon Zdziebłowski

    agt/  bsz


    Czy wiesz ĹĽe...? (beta)
    Lidar – urządzenie działające na podobnej zasadzie jak radar. Nazwa pochodzi od angielskiego akronimu LIDAR, utworzonego od wyrażenia: Light Detection and Ranging. libLAS to biblioteka służąca do odczytu i zapisu plików z danymi geoprzestrzennymi zakodowanymi w formacie ASPRS LAS, w wersjach 1.0 i 1.1 (skrót ASPRS pochodzi od nazwy Amerykańskiego Towarzystwa Fotogrametrii i Teledetekcji). Jest to format binarny o sekwencyjnym układzie danych. Format ASPRS LAS wykorzystywany jest do przechowywania i przetwarzania danych uzyskiwanych podczas lotniczego skaningu laserowego z wykorzystaniem technologii Lidar. Wykopaliska stratygraficzne - jest to jedna z dwóch metod eksploracji stanowiska archeologicznego. Polega na usuwaniu warstw archeologicznych zgodnie z ich układem i konturami. Warstwy są usuwane w kolejności odwrotnej do tej w jakiej powstawały. Historia stanowiska jest odsłaniana od czasów najnowszych do czasów najdawniejszych. Archeolodzy posługują się tą metodą prowadzenia wykopalisk kiedy tylko możliwe jest rozróżnienie warstw. Warstwy archeologiczne mają różne kształty, niejednakową miąższość oraz różny przebieg. Warstwy często są zaburzone, przemieszane przez działalność człowieka. Prowadzenie badań tą metodą jest pracochłonne i żmudne, przynosi jednak najlepsze efekty.

    Geofizyczne metody prospekcji - w archeologii polegają na obserwacji i analizie zmian badanych parametrów takich jak zróżnicowanie przewodnictwa prądu elektrycznego, natężenia pola magnetycznego pomiędzy obiektami archeologicznymi a ich otoczeniem. Oznacza to, że dzięki zastosowaniu specjalistycznej aparatury można uzyskać obraz znajdujących się pod ziemią obiektów archeologicznych w postaci mapy/wykresu badanego terenu. Andrzej Gołembnik - archeolog, absolwent i pracownik Instytutu Archeologii UW. Długoletni pracownik Przedsiębiorstwa Państwowego Pracownie Konserwacji Zabytków (PP PKZ). Specjalista w dziedzinie metodyki i metodologii archeologicznych badań wykopaliskowych - rzeczoznawca Ministra Kultury i Sztuki w tej dziedzinie. Przez szereg lat prowadził badania i brał udział w badaniach w krajach skandynawskich (Dania, Norwegia), gdzie zyskał uznanie i opinię specjalisty od badań średniowiecznych stanowisk miejskich. W latach 90. założył własną firmę archeologiczną, która koncentrowała się na badaniach ratowniczych w historycznym centrum Płocka. Jakość prac prowadzonych przez A. Gołembnika i ich wysoki poziom metodyczny skłonił Generalnego Konserwatora Zabytków do zorganizowania latem 1997 r. we współpracy z nim warsztatów archeologii terenowej dla konserwatorów zabytków archeologicznych - pracowników Państwowej Służby Ochrony Zabytków. W końcu lat 90. z ramienia Instytutu Archeologii UW prowadził badania archeologiczne w historycznym centrum Gdańska, ze szczególnym uwzględnieniem rejonu klasztoru dominikańskiego. Po powstaniu w 2002 r. Krajowego Ośrodka Badań i Dokumentacji Zabytków (KOBiDZ) podjął pracę w jego pracowni badań interdyscyplinarnych. Po zleceniu KOBiDZ w 2003 r. przez Muzeum Pałac w Wilanowie przeprowadzenia badań archeologicznych na terenie ogrodu i parku wilanowskiego A. Gołembnik został ich kierownikiem. Pod jego kierownictwem badania te stały się poligonem najnowocześniejszych metod dokumentacji procesu badawczego w archeologii z wykorzystaniem technik 3D, ortofotografii, programów AutoCAD i systemów GIS.

    Archeologiczne Zdjęcie Polski to nazwa realizowanego na terenie całej Polski od 1978 r. przedsięwzięcia poszukiwania, rejestrowania i nanoszenia na mapy stanowisk archeologicznych. Celem przedsięwzięcia jest uzyskanie informacji potrzebnych do celów naukowych i konserwatorskich (związanych z ochroną zabytków). Przedsięwzięcie jest koordynowane przez poszczególnych wojewódzkich konserwatorów zabytków, a centralna baza danych przechowywana jest w Narodowym Instytucie Dziedzictwa w Warszawie. LIDAR (Light Detection and Ranging) – lotniczy skaning laserowy, jest jedną z najnowocześniejszych technik pozyskiwania danych dla numerycznego modelu terenu.

    Badania powierzchniowe, prospekcja powierzchniowa – w archeologii najczęściej stosowana i najprostsza metoda prospekcji archeologicznej. Polega na dokładnej penetracji wyznaczonego obszaru w celu odkrycia zabytków archeologicznych widocznych w ziemi lub w formach krajobrazowych takich jak grodziska czy kurhany. Badania sondażowe - metoda badawcza w archeologii polegająca na eksploracji niewielkiej części stanowiska archeologicznego. Badania prowadzone są tylko w wykopach o małej powierzchni. Inna wersja metody polega na przecinaniu powierzchni stanowiska wąskimi rowami sondażowymi.

    Myślidar – staropolskie imię męskie, złożone z członów Myśli- ("myśleć") i -dar ("upominek, dar, ofiara"). Być może oznaczało "tego, który myśli o ofierze" albo "o darach".

    Archeologia niedestrukcyjna, prospekcja przedwykopaliskowa – jest gałęzią archeologii wykorzystującą nieinwazyjne lub w niewielkim stopniu niszczące metody badań służące do lokalizacji i wstępnego rozpoznania stanowisk archeologicznych.

    Dodano: 03.11.2011. 00:11  


    Najnowsze