• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Pokaz ewangelistarza Tomickiego przed rocznicą Grunwaldu na Wawelu

    11.06.2010. 21:17
    opublikowane przez: Redakcja Naukowy.pl

    XVI-wieczną księgę liturgiczną - ewangelistarz z fundacji biskupa krakowskiego Piotra Tomickiego, będący wyjątkowym przykładem pamięci Polaków o wiktorii grunwaldzkiej - zaprezentowano 10 czerwca dziennikarzom na Wawelu.

    Ten bogato iluminowany rękopis zostanie pokazany szerszej publiczności w lipcu na wielkiej wystawie "Na znak świetnego zwycięstwa", którą wawelscy muzealnicy organizują w 600-lecie bitwy pod Grunwaldem.

    Ewangelistarz Tomickiego to księga zawierająca wybrane fragmenty Ewangelii używane podczas liturgii w ciągu całego roku. Od 1542 r. rękopis należy do Katedry Krakowskiej, jest przechowywany w zbiorach Archiwum Kapitulnego na Wawelu. Autorem bogatych i niezwykle kunsztownych dekoracji malarskich księgi był Stanisław Samostrzelnik, najsłynniejszy krakowski malarz czasów króla Zygmunta Starego. Już sam ten fakt stanowi o wyjątkowej wartości księgi.

    Ale posiada też ona inny atut - jest ciekawym przykładem wplecenia treści narodowych i państwowych w dzieło o charakterze wybitnie liturgicznym. Ukazuje jak ważna i żywa, mimo upływu ponad 100 lat, była dla Polaków pamięć o zwycięstwie pod Grunwaldem. Tekst księgi opatrzony jest miniaturami odnoszącymi się do następujących po sobie świąt roku liturgicznego ale z jednym wyjątkiem.

    "Wyjątkowo pod datą 15 lipca Samostrzelnik nie przedstawił Jezusa, który rozsyła apostołów. A przecież początek dziewiątego rozdziału Ewangelii św. Łukasza, który znajduje się w tym miejscu, wyraźnie powiada, że Jezus rozsyła apostołów. Samostrzelnik przedstawił orła białego na amarantowym tle, silnie akcentując narodowy charakter dnia 15 lipca, a na sąsiedniej stronie umieścił wizerunek króla Władysława Jagiełły" - wyjaśnił dziennikarzom dyrektor Archiwum Krakowskiej Kapituły Katedralnej na Wawelu, ks. prof. Jacek Urban.

    Na rozpostartych masywnych skrzydłach orła w koronie widnieje imię króla: "JAGALO W(LADISLAUS) REX POLONIAE". Na marginesie karty umieszczono napis przypominający o zwycięstwie Polaków nad Prusakami: "Insignis et memoranda p(er)petuo Polonorum de Prutenis hac sacra die VICTORIA".

    Według muzealników, z tekstu liturgicznego, podkreślonego tą wyjątkową oprawą malarską, korzystano świętując kolejne rocznice wiktorii grunwaldzkiej i czcząc pamięć zwycięzcy.

    "15 lipca stał się pierwszym polskim świętem narodowym" - podkreśla ks. Urban.

    Polecenie odprawiania uroczystych nabożeństw 15 lipca, by zwycięstwo pod Grunwaldem na trwałe zachowało się w pamięci Polaków, wydał w 1411 r. sam król Władysław Jagiełło. Święto 15 lipca było czczone w polskim Kościele przez cały XV w. Ewangelistarz Tomickiego zaświadcza, że wiktorię grunwaldzką obchodzono także w XVI w., grubo ponad sto lat po - jak pisali ówcześni - "zwycięstwie danym przez Boga Polakom przeciwko Prusakom".

    Dyrektor Zamku Królewskiego na Wawelu, prof. Jan Ostrowski, na przykładzie ewangelistarza wyjaśnił, że przygotowywana na Wawelu wystawa ma z założenia zaprezentować eksponaty i pamiątki o równie bogatych kontekstach, a nie tylko ładne i ciekawe przedmioty związane z rocznicą.

    "Wystawa, którą za miesiąc otworzymy to nie jest po prostu zbiór ciekawych przedmiotów łączących się w jakiś sposób z Grunwaldem. W tych przedmiotach, w ich formie, treści i ich zestawieniu tkwią pewne przekazy, które były bardzo ważne dla ludzi w owych czasach, a dziś wcale nie są proste do odczytania. Wystawa próbuje odbudować znaczenia sprzed 500, 600 lat itd." - podsumował prof. Ostrowski.

    Ewangelistarz powstał w latach 1533-34. Wraz z iluminatorem Stanisławem Samostrzelnikiem (ok. 1480-1541) pracował nad nim skryptor Stanisław Górski. W 1542 r. na mocy testamentu bpa Piotra Tomickiego (1464-1535) - bibliofila i mecenasa sztuki i wieloletniego protektora Samostrzelnika - księga została przekazana katedrze krakowskiej. W czasie II wojny światowej ewangelistarz został skradziony przez Hansa Franka, powrócił ze Śląska 31 sierpnia 1945 r.

    Wystawa "Na znak świetnego zwycięstwa" zostanie otwarta na Wawelu 15 lipca i potrwa do 30 września. CZO

    PAP - Nauka w Polsce

     ls/ jra/bsz

    Czy wiesz ĹĽe...? (beta)
    Nagrobek Piotra Tomickiego znajduje się w kaplicy biskupa Piotra Tomickiego na Wawelu. Wykonany został przez Bartłomieja Berrecci ok. 1524-26 – 1530 r. Skarbiec Koronny – wystawa w Zamku Królewskim na Wawelu, zawierająca zbiór pamiątek pozostałych po panujących dynastiach królów Polski. Sień Saska – jedna z sal Zamku Królewskiego na Wawelu, wchodząca w skład ekspozycji Prywatnych Apartamentów Królewskich. Znajduje się pomiędzy salą Saską, a sienią przed sypialnią króla.

    Sala w wieży Zygmunta III - jedno z pomieszczeń Zamku Królewskiego na Wawelu, wchodzące w skład ekspozycji Skarbca Koronnego na Wawelu. Sień sali Kolumnowej, to jedno z pomieszczeń Zamku Królewskiego na Wawelu, wchodzące w skład ekspozycji Prywatnych Apartamentów Królewskich. Z sali prowadzi wyjście na schody Senatorskie. Znajduje się tu obraz Apoteza Jana III, pędzla Bacciarellego.

    Sala Jadwigi i Jagiełły - jedna z sal Zamku Królewskiego na Wawelu, wchodząca obecnie w skład ekspozycji Skarbca Koronnego. Znajduje się na parterze wieży Duńskiej. Sala Bitwy pod Orszą – jedna z sal Zamku Królewskiego na Wawelu, wchodzącą w skład ekspozycji Reprezentacyjnych Komnat Królewskich. Ozdobiona jest fryzem o tematyce bitwy pod Orszą (stąd nazwa sali) pędzla Leonarda Pękalskiego (nawiązuje do dawnego, który przedstawiał zwycięstwo wojsk polskich pod Orszą w 1514 r.).

    Wieża Jana III Sobieskiego – jedna z czterech wież Zamku Królewskiego na Wawelu zajmująca północno-zachodni narożnik. Została zaprojektowana przez architekta królewskiego Jana Trevano, podopnie jak jej bliźniacza wieża Zygmunta III Wazy położona nieco dalej obok Kurzej Stopki (która zajmuje północno-wschodni narożnik). Jan Trevano zaprojektował również jej hełm kojarzony wyłącznie z wieżami Zamku Królewskiego na Wawelu. Wzniesiona została ok. 1620 roku na zlecenie króla Zygmunta III Wazy po pożarze zamku w 1595. Nazwę nadano jej dla upamiętnienia zasług króla Jana III Sobieskiego w odnowieniu zamku. Złoty Kodeks Gnieźnieński (łac. Codex aureus Gnesnensis) – ewangelistarz powstały najprawdopodobniej w końcówce XI wieku. Przechowywany obecnie w Archiwum Archidiecezjalnym w Gnieźnie.

    Szara Sień - jedno z pomieszczeń Zamku Królewskiego na Wawelu, wchodzące w skład ekspozycji Prywatnych Apartamentów Królewskich. Z komnaty prowadzi wyjście na króżganki i do Pawilonu Gotyckiego.

    Sala z paradną bronią jest jedną z sal Zamku Królewskiego na Wawelu, wchodząca w skład ekspozycji Skarbca Koronnego. Znajduje się na parterze północnego skrzydła.

    Sala Pod Orłem – jedna z komnat Zamku Królewskiego na Wawelu, wchodząca w skład ekspozycji Reprezentacyjne Komnaty Królewskie na Wawelu. Pierwotny strop z rzeźbionym orłem nie zachował się i w okresie międzywojennym został zastąpiony nowym. Prywatne Apartamenty Królewskie na Wawelu – ciąg sal 1 piętra na zamku wawelskim, zajmowanych w czasach królewskich przez króla oraz jego najbliższą rodzinę.

    Sień sypialni króla, to jedno z pomieszczeń Zamku Królewskiego na Wawelu, wchodzące w skład ekspozycji Prywatnych Apartamentów Królewskich.

    Dodano: 11.06.2010. 21:17  


    Najnowsze