• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Polsko-rosyjska debata o Powstaniu Warszawskim

    02.08.2010. 02:17
    opublikowane przez: Redakcja Naukowy.pl

    Armia Czerwona nie pomogła Polakom podczas Powstania Warszawskiego z przyczyn czysto politycznych - uważa sekretarz Rady Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa Andrzej Kunert. Nie zgadzają się z nim rosyjscy historycy uczestniczący w wideokonferencji pt. "Powstanie Warszawskie 1944". Czy Armia Czerwona mogła w sierpniu 1944 roku pomóc wyzwolić Warszawę i jak polscy historycy odbierają fakt, że Moskwa nie pomogła wtedy powstańcom - to główne wątki piątkowej wideokonferencji pt. "Powstanie Warszawskie 1944", w której udział wzięli polscy historycy zgromadzeni w Warszawie i rosyjscy - w Moskwie.

    "Armia Czerwona z pewnością mogła napotkać na przeszkody w pomocy Polsce - armia niemiecka była przecież wówczas wciąż potężną armią (...). Nie ulega jednak najmniejszej wątpliwości, że Armia Czerwona nie podjęła nawet próby pomocy. To jest niezaprzeczalny fakt" - ocenił dr Paweł Ukielski z Muzeum Powstania Warszawskiego.

    "Armia Czerwona i Ludowe Wojsko Polskie podjęły taką próbę, ale nie w sierpniu, tylko około 10-13 września - ta próba zakończyła się niepowodzeniem, czy wręcz klęską (natarcie na przedmościa Warszawy - PAP)" - mówił sekretarz Rady Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa Andrzej Kunert. "Moim zdaniem, jako zawodowego historyka, Armia Czerwona nie pomogła nam z przyczyn czysto politycznych, z czysto politycznej kalkulacji" - podkreślił.

    W jego opinii w słowie "polityczny" nie ma nic złego, chyba że wiąże się je - jak w tym przypadku - z "polityczną rachubą".

    "Przy ogromnym szacunku dla sowieckiego, czy ludowego wojska polskiego, czyli tzw. berlingowców, którzy zginęli usiłując nieść pomoc Warszawie - trudno się dziwić, że w świadomości uczestników Powstania, ich rodzin oraz części społeczeństwa polskiego, przez następnych kilkadziesiąt lat po wojnie, pozostał obraz płonącej, krwawiącej i niszczonej do fundamentów Warszawy, wąziutkiej wówczas rzeki Wisły oraz stojących tuż za nią, w odległości kilku kilometrów oddziałów Armii Czerwonej" - uznał historyk.

    Prof. Nikołaj Wasilijew z Centrum Badań Naukowych Wojennej Historii (Wojskowa Akademia Sztabu) podkreślił, że "trudno zgodzić się z argumentacją Kunerta, iż Rosjanami kierowały wówczas polityczne przesłanki, że dowództwo radzieckie mogło udzielić pomocy powstańcom i zająć się Warszawą".

    "W tym samym czasie, zgodnie z planem dowództwa radzieckiego, miały miejsce wielkie operacje na innych odcinkach frontu radziecko-niemieckiego: pomoc w powstaniu słowackim, wyzwoleniu Rumunii, wyzwoleniu krajów bałtyckich. To nie mniej ważne i skomplikowane zadania, które legły na barkach dowództwa radzieckiego" - zaakcentował Wasilijew.

    "Kiedy Powstanie Warszawskie wybuchło, wojska radzieckie były już wówczas bardzo zmęczone, (...) są przecież dokumenty informujące, że wojska były wyczerpane, na skraju, że tylko 40 proc. czołgów było zdolnych do walki. Nie było innego wyjścia - wojska musiały się zatrzymać i uzupełnić zaopatrzenie, dopiero potem przejść do marszu naprzód" - mówił dr Walerij Makowskiej z Centrum Badań Naukowych Wojennej Historii.

    Jak dodał, nie można zapominać też o tym, że Rosja w 1944 i 1945 roku, "w związku z wyzwoleniem Polski poniosła ogromne straty w swej armii".

    "Około 600 tys. żołnierzy Armii Czerwonej oddało życie wyzwalając Polskę, ale spod okupacji niemieckiej - żeby było wszystko jasne. Nikt po stronie polskiej nigdy tej liczby nie podważył, ani nie lekceważył. Niestety, ci żołnierze nie przynieśli w żadnej mierze, choć nie ze swojej winy, wolności Polsce" - odparł Kunert. Polski historyk zwrócił uwagę, że aktualnie w Polsce jest ponad 630 miejsc upamiętnień tych żołnierzy - cmentarzy, kwater, mogił wojennych.

    "Proszę też pamiętać, że Warszawa, która w 1929 roku liczyła 1 milion 300 tys. mieszkańców po wojnie potrzebowała 25 lat, by powrócić do tej liczby, że zaledwie jedna czwarta z warszawiaków w 1975 roku, to byli przedwojenni mieszkańcy stolicy" - podkreślił.

    "Kiedy mówimy, że Warszawa została wyzwolona 17 stycznia 1945 roku, to mówimy o tym, że wyzwolone zostało morze wyludnionych ruin (...), że 5 miesięcy później, w czerwcu 1945 roku, szesnastu ludzi, którzy organizowali Polskie Państwo Podziemne i byli jego czołowymi przywódcami (...) zostało osądzonych w Moskwie za współpracę z Niemcami przeciwko Związkowi Sowieckiemu - taki był prawdziwy koniec II wojny światowej dla Polski" - zaakcentował Kunert.

    "Powstanie Warszawskie miało dwie strony" - ripostował dr Walerij Makowskiej. "Z jednej - było to bohaterstwo, męstwo i patriotyzm powstańców, którego nikt tego nie neguje. Polacy przejawili ogromne męstwo, walcząc w tak trudnych z naszym wspólnym wrogiem. Natomiast z drugiej strony (...) była to gra polityczna, rozpętana przez rząd, który zdecydował o wybuchu Powstania i który działał wbrew zasadom moralnym" - powiedział Makowskiej.

    Z tą opinią nie zgodził się Kunert. "Legalne władze suwerennej Rzeczpospolitej, suwerennego państwa, tyle że na terytorium okupowanym przez obce mocarstwo, podjęły decyzję o prowadzeniu walki do końca, tej walki którą rozpoczęto 1 września 1939 roku o odzyskanie wolności, niepodległości, na własnym terytorium. To tylko Józef Stalin odmawiał tego prawa owym władzom" - zaakcentował historyk.

    Wideokonferencję zorganizowała Rosyjska Agencja Informacji Międzynarodowej RIA Novosti.AGZ

    PAP - Nauka w Polsce

    ls/ mhr/bsz

    Czy wiesz ĹĽe...? (beta)
    Robinsonowie warszawscy – przydomek nadany ludziom, którzy po kapitulacji powstania warszawskiego zdecydowali się pozostać w stolicy i ukrywali się przed Niemcami w jej ruinach, często aż do momentu wyzwolenia Warszawy przez oddziały Armii Czerwonej i Ludowego Wojska Polskiego w styczniu 1945. Najsłynniejszym spośród "robinsonów" był Władysław Szpilman. Wkroczenie Armii Czerwonej do Polski w latach 1944-1945 – wydarzenie to miało miejsce w końcowym okresie II wojny światowej. Po agresji niemieckiej na ZSRR i klęsce Wehrmachtu pod Moskwą, Stalingradem i Kurskiem, klęska III Rzeszy i marsz Armii Czerwonej na Zachód był nieunikniony. Na znajdujące się pod okupacją niemiecką ziemie polskie w związku z coraz to nowymi operacjami przeciw Niemcom, od lata 1944 roku stopniowo wkraczały wojska radzieckie. W międzyczasie walki z Niemcami i próbę opanowania ziem polskich podjęła Armia Krajowa w ramach Akcji „Burza”. Ziemie polskie zostały całkowicie opanowane przez Armię Czerwoną do maja 1945 roku. W czasach Polski Ludowej wkroczenie wojsk radzieckich powszechnie określano jako "Wyzwolenie Polski". Dziś używanie słowa wyzwolenie z uwagi na instalację systemu komunistycznego w Polsce po 1945 roku uchodzi za kontrowersyjne. Powstańcze natarcia na Dworzec Gdański – nieudana próba zdobycia Dworca Gdańskiego podjęta przez żołnierzy Armii Krajowej podczas powstania warszawskiego 1944 roku.

    Płyta Desantu 3 Dywizji Piechoty I Armii WP – pomnik w Warszawie upamiętniający desant żołnierzy 1 Armii Wojska Polskiego 16 września 1944 roku, w odsieczy walczącym powstańcom warszawskim. Pomnik ten znajduje się dokładnie na 511 kilometrze Wisły. mjr Wacław Kuliszewski ps. "Asesor", "Jubilat", "Radost" (ur. 1900, zm. 6 września 1944 w Warszawie) – oficer Wojska Polskiego, szef Wydziału I Komendy Okręgu Warszawa Armii Krajowej. Podczas kampanii wrześniowej w Ministerstwie Spraw Wojskowych. Od roku 1939 w konspiracji (SZP-ZWZ-AK). Zginął 6 września w powstaniu warszawskim.

    "Czerwona zaraza" – ostatni wiersz Józefa Szczepańskiego, poety powstania warszawskiego, napisany 29 sierpnia 1944 w obliczu upadku Starego Miasta. Wyrażał gniew i zawód spowodowany bezczynnością Armii Czerwonej, która czekała na prawym brzegu Wisły na upadek powstania i wykrwawienie jego oddziałów. Przyczółek czerniakowski - nazwa przyjęta dla miejsca desantu żołnierzy 1 Armii Wojska Polskiego w Warszawie na Górnym Czerniakowie (Solcu) w czasie powstania warszawskiego i późniejszych walk na przyczółku. Po wyzwoleniu warszawskiej Pragi w dniu 14 września 1944 roku. 2 Dywizja Piechoty im. Jana Henryka Dąbrowskiego i 3 Dywizja Piechoty im. Romualda Traugutta dla wsparcia powstańców przeprawiły część swoich oddziałów w rejonie Kępy Potockiej na Żoliborzu i na Górny Czerniaków.

    Operacja desantowa kerczeńsko-eltigeńska – operacja desantowa przeprowadzona w listopadzie 1943 roku przez Armię Czerwoną przed operacją krymską (8 kwietnia – 12 maja 1944 roku), której celem było wyzwolenie Krymu spod okupacji niemieckiej. Desant odbył się w dwóch miejscach na wschodnim wybrzeżu Krymu, jednak oddziałom Armii Czerwonej udało się ustanowić i zabezpieczyć tylko jeden przyczółek koło Enikale, drugi przyczółek niedaleko Eltigenu wojska radzieckie musiały opuścić z powodu udanego kontrataku oddziałów państw Osi. W późniejszym czasie Armia Czerwona użyła przyczółka koło Enikale dla swojej kolejnej ofensywy na Krymie w maju 1944 roku. Jan Klamut, pseudonim Górski (ur. 14 lutego 1913, zm. 27 listopada 1948 we Wrocławiu) – żołnierz polski. W 1939 walczył w kampanii wrześniowej, później w Związku Walki Zbrojnej i Armii Krajowej, od stycznia 1945 w Ludowym Wojsku Polskim (27. pułk piechoty w Kłodzku). Pozostawał po wojnie w strukturach państwa podziemnego, przekazując organizacji Wolność i Niezawisłość informacje o postępującej sowietyzacji polskiego wojska oraz o zachowaniu żołnierzy Armii Czerwonej wobec miejscowej ludności.

    Pomnik Powstańców Czerniakowa i Żołnierzy 1 Armii Wojska Polskiego – monument znajdujący się w Parku marsz. Edwarda Śmigłego-Rydza upamiętniający powstańców walczących na Górnym Czerniakowie, wspierających ich żołnierzy 1 Armii Wojska Polskiego, którzy we wrześniu 1944 dokonali desantu na przyczółku czerniakowskim, oraz ludność cywilną dzielnicy wymordowaną w czasie pacyfikacji Czerniakowa.

    Walki o przyczółki warszawskie – walki żołnierzy 1 Armii WP stoczone w dniach 16–23 września 1944 roku o opanowanie przyczółków na lewym brzegu Wisły w Warszawie.

    Powstanie warszawskie (1 sierpnia3 października 1944) – wystąpienie zbrojne przeciwko okupującym Warszawę wojskom niemieckim, zorganizowane przez Armię Krajową w ramach akcji „Burza”, połączone z ujawnieniem się i oficjalną działalnością najwyższych struktur Polskiego Państwa Podziemnego. Bitwa o Kowel i Włodzimierz Wołyński – bitwy stoczone w dniach 19 stycznia - 21 maja 1944 roku pomiędzy oddziałami 27 WDP Armii Krajowej we współdziałaniu z Armią Czerwoną z oddziałami Wehrmachtu. Pierwsza regularna bitwa żołnierzy AK wspólnie z Armią Czerwona.

    Ruch Oporu Armii Krajowej – konspiracyjna organizacja wojskowa założona w 1944 przez por. Józefa Marcinkowskiego ps. "Łysy" do walki z Armią Czerwoną i z oddziałami KBW oraz MO. Walczyła też z funkcjonariuszami Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego. Obszar Polski został podzielony na obwody i rejony, w których operowały patrole bojowe złożone z byłych żołnierzy Armii Krajowej Gwardia Ludowa WRN, od 2 maja 1944 Oddziały Wojskowe Powstańczego Pogotowia Socjalistów (OW PPS) – wojskowe ugrupowanie konspiracyjne 1939-1945 związane z PPS-WRN. Od 1941 scalana z ZWZ z zachowaniem autonomii (od 1942 w AK). W 1944 oddziały GL WRN (OW PPS) liczyły ok. 42 tys. żołnierzy. Oddziały PPS wzięły udział w powstaniu warszawskim w składzie oddziałów okręgu warszawskiego AK na Woli, Żoliborzu, Ochocie, Mokotowie i Śródmieściu.

    Rząd Tymczasowy RP został powołany formalnie przez KRN, faktycznie decyzją polityczną Józefa Stalina 31 grudnia 1944 w miejsce PKWN. Przemiana miała znaczny ciężar gatunkowy. Polscy komuniści działający pod patronatem ZSRR oficjalnie powołali swój własny rząd, konkurencyjny wobec legalnego i powszechnie uznawanego na forum międzynarodowym Rządu RP na uchodźstwie i przejmujący faktyczną władzę nad zajmowanymi przez Armię Czerwoną ziemiami polskimi leżącymi na zachód od Linii Curzona. Było to ze strony Józefa Stalina polityczne przygotowanie przed zimową ofensywą Armii Czerwonej, która miała przynieść zajęcie reszty ziem polskich w granicach sprzed wojny. Jednocześnie był to dowód usztywnienia stanowiska sowieckiego wobec Anglosasów w kwestii roli przedstawicieli Rządu RP na uchodźstwie w kształtowaniu powojennych władz Polski poprzez stworzenie faktu dokonanego. Bronisław Troński (ur. 23 września 1921 w Wilnie, zm. 15 stycznia 2012 w Warszawie) – polski prawnik, dziennikarz, pisarz i scenarzysta, wieloletni korespondent zagraniczny PAP, żołnierz Armii Krajowej (ps. "Jastrząb"), uczestnik powstania warszawskiego, wiceprezes Związku Powstańców Warszawskich oraz inicjator utworzenia Stowarzyszenia Pamięci Powstania Warszawskiego 1944. W roku 2004 odznaczony Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski.

    Dodano: 02.08.2010. 02:17  


    Najnowsze